The Christus statueThe Church of Jesus Christ of Latter-day Saints Search | Feedback | Site Map | Help | Country Sites |
Home Gospel Library General Conference
Conferences
Naʻa Mau Fai Ia Maʻamoutolu

Naʻa Mau Fai Ia Maʻamoutolu

ELAINE S. DALTON
Tokoni Ua ʻi he Kau Palesitenisī Lahi ʻo e Kau Finemuí

Ko e ngāue fakatemipalé ʻa e ngāue kuo teuteuʻi kitautolu ke tau fakahokó. Ko ha ngāue ia maʻá e toʻu tangata kotoa pē, kae tautautefito ki he toʻu tupú.

ELAINE S. DALTON ʻI he taʻu ʻe taha kuohilí, naʻá ku ʻaʻahi ai mo hoku husepānití ki Nāvū. ʻI heʻema lue atu ko ia ʻi he Faʻitoka Paionia Motuʻá (Old Pioneer Cemetery) ʻo kumi e fonualoto ʻo e taha ʻo ʻema ngaahi kuí ko Saina Peiki Haningitoní, naʻá ku maʻu moʻoni ha nonga ʻi he lōngonoa mo e laumālie naʻá ku ongoʻí. Naʻá ku fou atu he ʻulu ʻakaú mo lau e hingoa ʻi he ngaahi maka faʻitoká, pea ko e konga lahi ʻo kinautolu ko ha fānau mo ha ngaahi fāmili. Naʻá ku tangi ʻi he fakakaukau atu ko ia hoku lotó ki heʻetau ngaahi tamaí, ʻa ia ne kau mai hanau tokolahi ki he Siasí pea nau omi ki Nāvū. Naʻe lahi e ngaahi fehuʻi naʻe haʻu ki hoku ʻatamaí: Ko e hā hono ʻuhinga ne nau tukuange ai ʻa e fiemālie ʻo honau ngaahi ʻapí mo honau ngaahi fāmilí? Ko e hā hono ʻuhinga ne nau faingataʻaʻia ai ʻi he ngaahi fakatangá, mahamahakí, pea aʻu ai pē ki he maté? Ko e hā naʻa nau feilaulauʻi ai ʻa e ngaahi meʻa kotoa ne nau maʻú ka nau omi ki he feituʻú ni pea langa ha temipalé? Naʻe ʻikai hanau nofoʻanga lelei, ka ko ʻeni ne nau langa ha temipale! Ko e hā ne nau fai ai iá? Pea ʻi he mei ʻosi ko ia ʻa e temipalé, ko e hā ne nau lava ke tukuange ai iá? ʻI heʻeku tangutu fakalongolongo ko ia ʻo fakakaukau atu ki he meʻá ni, naʻe ongo mālohi mo māluʻia mai ki hoku lotó mo e ʻatamaí ʻa e talí: “Naʻa mau fai ia maʻamoutolu.”

Naʻe hanga ʻe he kupuʻi lea, “Naʻá mau fai ia maʻamoutolú,” ʻo fakamanatu mai kiate au e meʻa kotoa pē naʻe feilaulauʻi ʻe heʻetau ngaahi kuí, fakataha mo ha Kāingalotu faivelenga koeʻuhí ko ʻenau fakamoʻoní mo ʻenau tui kia Sīsū Kalaisí. Naʻa nau ʻiloʻi kuo toe fakafoki mai ʻa e ongoongoleleí ki māmani, pea naʻe tataki kinautolu ʻe ha palōfita ʻa e ʻOtuá. Naʻa nau ʻiloʻi ʻoku moʻoni ʻa e Tohi ʻa Molomoná pea mahino kiate kinautolu ʻa hono pōpoakí mo e fakamoʻoní. Naʻa nau ʻiloʻi ʻe lava ke silaʻi fakataha e ngaahi fāmilí ke taʻengata ʻo fakafou ʻi hono toe fakafoki mai ʻo e ngaahi kī ʻo e lakanga fakataulaʻeikí ke fakahoko ʻaki hono ngaahi ouau toputapú, ʻa ia ʻoku toki maʻu pē ʻi he temipalé. Naʻa nau ʻiloʻi ko e ngāue fakatemipalé ko e kī ia ki hono fakamoʻui mo hākeakiʻi ʻa e fāmili ʻo e tangatá. Naʻa nau ʻiloʻi e mahuʻinga ʻo e ngāué ni, pea naʻa nau loto ke foaki e meʻa kotoa ne nau maʻú ke langa ʻaki ha fale ʻe fakahoifua ki he ʻEikí, ʻa ia ʻe lava ke fakahoko ai ʻa e ngāue māʻoniʻoni ko ʻení. Naʻa nau feilaulauʻi ʻa e meʻa kotoa kae lava ʻe he ngaahi toʻu tangata ki muʻá mo ia ʻi he ka haʻú, ʻo maʻu e ngaahi tāpuaki taʻengata ʻo e temipalé.

Kimuʻa pea nau omi ki Nāvuú, naʻe fakahoko ʻe he Kāingalotú ha ngaahi feilaulau lahi ke langa e fuofua temipale ʻo e kuonga ko ʻení ʻi Ketilani ʻi ʻOhaiō. Ko e feituʻu tonu ʻeni ne hā mai ai ʻa e ʻEikí kia Siosefa Sāmita mo ʻOliva Kautelé. Naʻe toe hā mai ai ha kau talafekau fakalangi kehe ʻe toko tolu. Ko e taha ʻo kinautolu ko e palōfita ko ʻIlaisiaá ʻa ia naʻá ne fakafoki mai e ngaahi kī fekauʻaki mo hono toe fakafoki mai ʻo e lakanga fakataulaʻeikí pea mo e “ngāue maʻongoʻonga ke fakahoko ʻi he ngaahi temipale ʻo e ʻEikí, ʻo fakafou ʻi he Palōfita ko Siosefa Sāmitá.”1 Naʻe fakahoko ʻeni ʻo fakatatau mo e talaʻofa ʻoku hiki ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakavá ʻa ia ʻoku folofola ai e ʻEikí:

“Vakai te u fakahā kiate kimoutolu ʻa e Lakanga Taulaʻeikí, ʻi he nima ʻo ʻIlaisiā ko e palōfitá. . . .

“Pea te ne tō ki he loto ʻo e fānaú ʻa e ngaahi talaʻofa naʻe fai ki he ngaahi tamaí, pea ʻe liliu ʻa e loto ʻo e fānaú ki heʻenau ngaahi tamaí.

“Ka ne ʻikai ke pehē, ʻe fakaʻauha ʻo ʻosiʻosingamālie ʻa māmani kotoa ʻi heʻene hāʻele maí.”2

Naʻe mahino ki he Kāingalotu ʻo e kuonga muʻá ʻa e ʻuhinga ʻo e potu folofolá ni, pea naʻe toe mahino foki ia kiate au ʻi he pongipongi fakaʻofoʻofa ko iá ʻi he faʻitoka motuʻa ʻi Nāvuú.

ʻE lava fēfē ke tō ʻi he loto ʻo e fānaú ʻa e ngaahi palōmesi kuo fai ki he ngaahi tamaí? ʻE lava fēfē ke liliu ʻa e loto ʻo e fānaú ki heʻenau ngaahi tamaí? ʻE toki lava pē ke hoko ʻeni ʻi he taimi ʻe mahino ai kiate kitautolu pe ko hai kitautolu pea mo hotau fatongia ʻi he ngāué ni, pea mo ʻetau moʻui taau mo mateuteu ke hū ʻi he temipalé ʻo fakafofongaʻi kinautolu kuo muomuʻa atú.

Naʻe pehē ʻe Pilikihami ʻIongi: “ʻOku ʻi ai ha ngāue ke tau fakahoko ʻa ia ʻoku mahuʻinga tatau pē mo e ngāue naʻe fakahoko ʻe he Fakamoʻuí ʻi Hono taimí. . . . Kuo uiuiʻi ʻeni kitautolu ke tau fakahoko ʻetau ngāué; ʻa ia ko e ngāue maʻongoʻonga taha ia ʻe lava ke fakahoko ʻe he tangatá ʻi he māmaní.”3

ʻI he mata meʻa hā mai ko ia naʻe fakahā kia Siosefa F. Sāmita ʻo kau ki hono huhuʻi ʻo e kau pekiá, naʻá ne mamata ai ki he tokolahi ʻo e kau palōfita tuʻukimuʻa mo fakaʻeiʻeiki naʻe ʻi he māmaní ki muʻa pea hāʻele mai e ʻEikí. Naʻá ne toe mamata foki ki he Palōfita ko Siosefa Sāmitá mo Hailame Sāmita ʻa ia ko ʻene tangataʻeikí, pea mo ha “ngaahi laumālie kehe naʻe fakatatali ke nau toki haʻu ʻi he kakato ʻo e ngaahi kuongá ke nau kau ʻi hono fokotuʻu ʻo e ngaahi makatuʻunga ʻo e fuʻu ngāue lahi ʻo e ngaahi ʻaho kimui ní.”4 Ko hai nai e ngaahi laumālie kehe ko iá? Naʻe kau ai hotau toʻu tangatá ʻi he haʻohaʻonga ko ia ʻo e kau taki “tuʻukimuʻa mo fakaʻeiʻeikí ni,” ʻa ia naʻe teuteuʻi ʻi he maama fakalaumālié ke ʻi māmani ʻi he kuonga ko ʻení! ʻOku fakahā mai ʻe he folofolá kiate kitautolu, “pea ko e moʻoni foki, kimuʻa ʻi hono fanauʻi mai ʻo kinautolú, naʻa nau maʻu fakataha pea mo ha niʻihi kehe toko lahi, ʻi he maama ʻo e ngaahi laumālié, ʻa ʻenau ʻuluaki lēsoní, pea teuteuʻi ai ʻa kinautolu ke nau haʻu ʻi he taimi totonu ʻo e ʻEikí, ʻo ngāue ʻi Heʻene ngoue vainé, ki he fakamoʻui ʻo e ngaahi laumālie ʻo e tangatá.”5 ʻOku kau ʻi he ngāue naʻe teuteuʻi mo fakatatali ki ai kitautolú, ʻa “hono langa ʻo e ngaahi temipalé, pea mo hono fai ʻi ai ʻo e ngaahi ouau ki hono huhuʻi ʻo e kakai pekiá.”6

Naʻe kikite ʻa Pilikihami ʻIongi ʻo kau ki he taimi ko ʻeni ʻoku tau moʻui aí. Naʻá ne pehē, “He ʻikai ke taha pē ʻa e temipalé ka kuo pau ke lauiafe honau lahí kae lava ke fakakakato ʻa e ngāué ko ʻení, pea ʻe lauiafe mo laumano ha kakai tangata mo fefine te nau hū ki he ngaahi temipale ko ʻení ʻo ngāue maʻá e kakai naʻa nau moʻui he ngaahi taʻu lahi kuo hilí, ʻo hangē ko ia ʻe fakahā mai ʻe he ʻEikí.”7

ʻI heʻeku kei siʻí, naʻe akoʻi mai ʻe heʻeku kui tangata ko Mātiní ʻe lahi ʻa e ngaahi temipale ʻi he māmaní ʻi he ngaahi ʻaho kimui ní. ʻI he taimi naʻe fakahā mai ai ʻe heʻeku kui tangatá kiate au ʻa e fakakaukaú ni, naʻe ʻikai te u lava ʻo sioloto atu ki ai. Naʻá ku tupu hake mo e ʻilo mo e fakakaukau ko ʻení ʻi hoku lotó. Naʻá ku toki vakai ki muí ni mai ki he tuʻasila ʻinitaneti ʻa e Siasí ʻi he tafaʻaki ki he “ngaahi temipalé” pea ne u mamata moʻoni ai ki he ngaahi temipale ʻa ia naʻe hanga ʻe he ngaahi toti lanu kulokulá, ʻo fakafofongaʻi ʻenau kamata mafola ʻi he māmaní.8

Kuo pehē ʻe hotau palōfita ʻofeina ko Palesiteni Kōtoni B. Hingikelií, “ʻOku mau fakapapau . . . ke ʻoatu ʻa e ngaahi temipalé ki he kakaí ke nau maʻu ai ʻa e faingamālie kotoa pē ki he ngaahi tāpuaki mahuʻinga ko ē ʻoku maʻu mei he lotu ʻi he temipalé.”9 ʻOku ʻiloʻi ʻe hotau palōfitá ʻoku faingataʻa ke tau fakahoko ʻa e ngāue fakatemipalé kapau ʻoku ʻikai ke tau ofi ki ha temipale. Ko hotau kuongá ʻeni, pea ko e ngāue fakatemipalé ʻa e ngāue kuo teuteuʻi kitautolu ke tau fakahokó. Ko ha ngāue ia maʻá e toʻu tangata kotoa pē, kae tautautefito ki he toʻu tupú.

Kuo pau ke tau feʻunga mo taau kae lava ke tau fakahoko e ngāue maʻongoʻongá ni. Ta ko ia ʻoku ʻātakaiʻi ai kitautolu ʻe he ngaahi meʻa kuo faʻufaʻu ke fakatupu lotosiʻi, tohoakiʻi ʻetau tokangá mo ʻai ke ʻoua naʻa tau feʻungá. Kuo pau ke tuku taha pē ʻetau tokangá, pea manatuʻi ko e temipalé ʻa e ʻuhinga ʻo e meʻa kotoa pē ʻoku tau fakahoko ʻi he Siasí.

ʻOku hanga ʻe he ngaahi polokalama ʻa e toʻu tupú, hangē ko e Fakalakalaka Fakataautahá mo e Fatongia ki he ʻOtuá, ʻo fakalotolahiʻi e toʻu tupú ke nau moʻui taau ke hū ʻi he temipalé. ʻOku faʻufaʻu e ngaahi polokalamá ni ke tokoniʻi e tou tupú ke nau fakahoko mo e ngaahi tukupaá, ʻo teuteuʻi ai kinautolu ke nau fakahoko mo tauhi ʻa e ngaahi fuakavá. ʻOku fakalotolahiʻi foki ai e toʻu tupú ke nau kau ʻi hono hiki ʻo e tohinoá, hisitōlia fakafāmilí, pea mo hono fakahoko ʻo e papitaisó maʻa ʻenau ngaahi kuí. ʻOku akoʻi ʻe he kiʻi tohi ko ia ko e Ki Hono Fakamālohia ʻo e Toʻu Tupú ha ngaahi tokāteline mo ha ngaahi tefitoʻi moʻoni, ʻa ia kapau ʻe mahino pea moʻui ʻaki, ʻe tokoni ia ki he toʻu tupú ke nau moʻui taau ai ke hū he temipalé. ʻOku hoko e ngaahi polokalamá ni ko ha meʻa ngāue mālohi ke fakaʻaongaʻi ʻe he toʻu tupú, ngaahi mātuʻá pea mo e kau takí. ʻOku tokoni ia ke teuteuʻi ai e toʻu tupú ke nau moʻui taau ke hū he temipalé. ʻOku ʻikai fie maʻu ia ke nau tatali ke nau toki ʻalu ʻo ngāue fakafaifekau pe mali ka nau toki ʻalu ai ki he temipalé. ʻE lava ke nau aʻusia ha ngaahi meʻa fakalaumālie ʻi he temipalé, ʻo kamata he taʻu 12, ʻi haʻanau fakahoko ʻa e papitaisó mo e hilifakinimá, pea ʻe lava ke hokohoko atu e ngaahi meʻá ni ʻi heʻenau hoko ko e kau finemui mo e kau talavoú, pea mo haʻanau toe lalahi angé. Ko e moʻoni ʻe “lilingi atu ki he ʻulu” ʻo kinautolu kuo maʻu ʻenitaumeni ʻi he temipalé, ha ngaahi tāpuaki fakaofo, pea ʻe maʻu ʻe hotau toʻu tupú ha niʻihi ʻo e ngaahi tāpuakí ni, ʻi heʻenau moʻui ko ia ke kau atu ki he ngāue he fale ʻo e ʻEikí.10

ʻOku hoko e faiʻanga papitaiso ʻo e Temipale Sōleki Sití, ko ha feituʻu fakaʻofoʻofa ia ke te ʻi ai ʻi he pongipongi Tokonakí! Naʻá ku ʻi ai ʻi ha pongipongi ʻe taha ke papitaiso ki ha niʻihi ʻo ʻeku ngaahi kuí. ʻI heʻeku tangutu he seá ʻi he feituʻu talitalí, naʻá ku fakatokangaʻi ha finemui ʻi hoku tafaʻaki toʻohemá ʻokú ne lau ʻa hono tāpuaki fakapēteliaké. Naʻe lau ʻe he finemui ʻi hoku toʻomataʻú ʻa ʻene folofolá. Naʻá ku fehuʻi ange pe naʻe haʻu mo ha kulupu. Naʻá ne tali mai, “ʻIkai, ʻoku ou haʻu mo hoku kaumeʻá ʻi he Tokonaki kotoa pē. ʻOku hoko ia ko ha meʻa ke toe lelei ange ai ʻa ʻeku ngāue he uiké kotoa.” ʻOku hanga ʻe he ongo finemuí ni, fakataha mo ha kau talavou mo e kau finemui tokolahi kehe, ʻo ʻiloʻi ha fakapulipuli mahuʻinga moʻoni—ʻoku ʻikai ngata pē ʻi hono tāpuekina ʻe he temipalé ʻa hotau ngaahi fāmilí mo e moʻui ʻa ʻetau ngaahi kuí, ka ʻoku faitāpuekina foki ai ʻetau moʻuí. Kuo talaʻofa mai ʻe ʻalu atu mei he fale toputapu ko iá ʻa kinautolu kuo maʻu ʻenitaumení, kuo “fakamahafu kinautolu ʻaki ho mālohi, pea ke ʻiate kinautolu ʻa ho huafá, pea ke takatakai ʻiate kinautolu ʻa ho nāunaú, pea ke tokangaʻi ʻa kinautolu ʻe hoʻo kau ʻāngeló.”11 Ko ha ngaahi tāpuaki mo ha talaʻofa maʻongoʻonga ʻeni. Ko hai ha toʻu tupu he ʻikai loto ke teuteu atu ke maʻu e ngaahi tāpuaki ko ʻení, kae lava ke ne malu ʻi he ngaahi ʻaho ko ʻeni ʻoku fakautuutu ai e faiangahalá?

ʻI he taimi naʻe meʻa ai ʻa Palesiteni Fausi ki he kau talavoú ʻi he fakataha ʻa e lakanga fakataulaʻeikí ʻi ʻOkatopa ʻo e taʻu kuo ʻosí, naʻá ne fakatukupaaʻi ai kinautolu ke nau takimuʻa ʻi he ngāue fakatemipalé pea mo e hisitōlia fakafāmilí. Naʻá ne pehē, “ʻOku ou poupou atu . . . ke mou kamata ʻiloʻi leva pe ko hai moʻoni ʻa kimoutolu, ʻaki haʻamou ako lahi ange ki hoʻomou ngaahi kuí. . . . ʻE faingofua hoʻomou lava ke maʻu ha ngaahi lekooti fakahisitōlia lahi kuo fakatahatahaʻi, ʻo kapau te mou ngāueʻaki e komipiuta ʻi homou ʻapí pe senitā hisitolia fakafāmili ofi tahá. . . . ʻOku mahuʻinga ʻa e ngāue fakatemipalé . . . ‘he ʻoku ʻikai lava ke fakahaohaoaʻi ʻa kitautolu taʻe kau ai ʻa kinautolu; pea ʻoku ʻikai ʻikai lava foki ke fakahaohaoaʻi ʻa kinautolu taʻe kau ai ʻa kitautolu.’”12

Kuo teuteuʻi ʻa e toʻu tupú “koeʻuhí ko ha kuonga peheni.”13 ʻOku nau ʻatamaiʻia mo poto. ʻOku nau poto ʻaupito ʻi hono fakaʻaongaʻi ʻo e komipiutá mo e ʻInitanetí. Ko ha maʻuʻanga tokoni lelei ia ʻi māmani! Ne fakatatali kinautolu ki he ngaahi ʻaho kimui ní, pea ʻoku ʻi ai ha ngāue lahi ke nau fakahoko. ʻOku ʻikai ngata pē he lahi e ngāue ke nau fakahokó, ka ʻe hoko ʻa e temipalé ko ha hūfangaʻanga kiate kinautolu pea maluʻi ai kinautolu mei he ngaahi tākiekina mo e ʻahiʻahi ʻa e māmaní.

ʻI heʻeku fakakaukau atu ki he lea ʻa Palesiteni Fausí, ʻoku lava ke u fakakaukauloto atu ai ki ha kau talavou angatonu toko lahi ʻoku mateuteu mo moʻui taau ke hū he temipalé. ʻOku lava ke u mamata atu ki ha ngaahi fāmili ʻoku fakamaʻu ki he taʻengatá. ʻOku ou mamata ki ha toʻu tupu ʻoku mahino kiate kinautolu e ʻuhinga ʻo e hoko ko ha “kau fakamoʻui . . . [ʻi] he moʻunga ko Saioné.”14 ʻOku lava ke u mamata atu ki ha toʻu tupu kuo liliu honau lotó ki heʻenau ngaahi tamaí.15 Pea ʻoku lava ke u fakakaukau loto atu ki ha toʻu tupu ʻoku tupu hake ʻi ha founga te nau lava ke ō atu ai mei he ngaahi temipalé, kuo nau fonu ʻi he mālohi ke matuʻuaki e ngaahi ʻahiʻahi ʻo e māmaní.16 ʻOku lava ke u mamata atu ki ha toʻu tangata ko ha toʻu tupu, ʻoku “tutuʻu . . . ʻi he ngaahi potu māʻoniʻoní, pea ʻoua ʻe hiki mei ai.”17

Naʻe feilaulauʻi ʻe Saina Peika Huningitoni, fakataha mo ha Kāingalotu faivelenga toko lahi, ʻa e meʻa kotoa pē, kae lava ke tau maʻu e ngaahi tāpuaki ʻo e ongoongolelei kuo toe fakafoki maí. ʻOku ou lotua ke mahino kiate kitautolu ʻa hotau fatongia ʻi he ngāue maʻongoʻongá ni pea ke tau kei feʻunga mo taau ke hū ki Hono ngaahi temipale toputapú. ʻOku ou ʻilo kapau te tau fai ʻeni, ʻe hoko mai ha ʻaho ʻa e nēkeneká, ʻa ia te tau toe feʻiloaki ai mo ʻetau ngaahi kuí pea lava ke tau pehē kiate kinautolu: “Naʻa mau fai ia maʻamoutolu.” ʻI he huafa ʻo Sīsū Kalaisí, ʻēmeni.

MAʻUʻANGA FAKAMATALÁ

1. Vakai, T&F 138:48; vakai foki, T&F 27:9; 110:14–16; 128:17; 138:47.

2. T&F 2:1–3.

3. Discourses of Brigham Young, sel. John A. Widtsoe (1954), 406.

4. T&F 138:53, tānaki atu ʻa e fakamamafá.

5. Vakai, T&F 138:56, tānaki atu ʻa e fakamamafá.

6. T&F 138:54.

7. Discourses of Brigham Young, 394.

8. Vakai, www.lds.org; vakai foki, “Temples Throughout the World,” Friend, July 2002, 36–37.

9. “Ngaahi Fakakaukau Kau ki he Ngaahi Temipalé, Ki Hono Tauhi ʻo e Kau Papi Ului Maí, pea mo e Ngāue Fakafaifekaú,” Liahona, Sānuali 1998, 61.

10. Vakai, T&F 110:9–10.

11. T&F 109:22.

12. “ʻA e Kakai Fakaofo ko Kimoutolú,” Liahona, Nōvema. 2003, 53–54; vakai foki, T&F 128:18.

13. ʻEseta 4:14.

14. ʻOpataia 1:21.

15. Vakai, T&F 2:1–3.

16. Vakai, T&F 109:22.

17. T&F 87:8.

 
© 2008 Intellectual Reserve, Inc. All rights reserved.   Rights and use information.  Privacy policy