The Christus statueThe Church of Jesus Christ of Latter-day Saints Search | Feedback | Site Map | Help | Country Sites |
Home Gospel Library General Conference
Conferences
ʻEpeleli 2007
Ko ha Pōpoaki ki Hoku Makapuna Tangatá

Ko ha Pōpoaki ki Hoku Makapuna Tangatá

Palesiteni James E. Faust
Tokoni Ua ʻi he Kau Palesitenisī ʻUluakí

Fakatauange te mou takitaha hoko ko ha tangata ʻa e ʻOtuá. Te ke hoko ko ha tangata ʻa e ʻOtuá tuʻunga ʻi he ngaahi ngāue māʻoniʻoní.

Palesiteni James E. FaustʻE ngaahi tokoua, ʻoku ou fie lea atu he pooni ʻo hangē pē ko haʻaku lea ki hoku makapuna tangatá. ʻOfa pē ko e meʻa te u lea ʻakí ʻe kaunga ki he kau talavou maʻu lakanga fakataulaʻeiki kotoa ʻi ha feituʻu pē. ʻI heʻeku fakakaukau ki he haʻofanga tokolahí ni pea mo e lauiafe ʻoku kau mai ʻi he satelaité, ʻoku ou ongoʻi ko e tāpuaki maʻongoʻonga ʻo e maʻu e lakanga fakataulaʻeiki ʻo e ʻOtuá, ʻoku tuku pē ia ki ha kiʻi tokosiʻi, ʻi hono fakafehoanaki atu ki he kakai ʻe lauipiliona ʻi māmaní. Ko ha fakaʻilonga lāngilangiʻia ke maʻu e lakanga fakataulaʻeikí; pea ʻe lava ʻe ha tangata pe tamasiʻi moʻui taau he Siasí kuo hoko hono taʻu 12, ke ne maʻu ia.

Ko e lakanga fakataulaʻeikí ko ha mafai ia kuo foaki ki he tangatá ke ngāue ai ʻi he huafa ʻo e ʻOtuá. Ko ha mālohi he ʻikai ke lava ʻe ha taha ʻo maʻu ʻiate ia pē. Hangē ko e lau ʻa Paulá, “Pea ʻoku ʻikai toʻo ʻe ha tangata ʻa e ngāue tapú ni kiate ia, ka ko ia kuo ui ʻe he ʻOtuá ʻo hangē ko ʻĒloné.”1 Ko ha mafai kilukilua ia ki he mālohi ʻo e tangatá ke ne fakatupu.

Naʻe hiki ʻe he taulaʻeiki kei talavou ko Pitá, ha meʻa ne hoko ʻo akoʻi ai ia ʻoku moʻoni ʻaupito ʻa e mālohi ʻo e lakanga fakataulaʻeikí. Naʻe fokotuʻu ha taha papi ului kei siʻi ʻi ʻOnateleō ʻi Kānata, ko e akonaki ʻi he Lakanga Taulaʻeiki Faka-ʻĒloné, pea kole ai ʻa Pita ke ne “fakahoko” ʻa e fakanofó. Ne tohi ʻe Pita, “Naʻe teʻeki ke hili hoku nimá ʻi ha ʻulu ʻo ha taha ki muʻa, peá u ongoʻi mātuʻaki taʻe taau. Ka naʻe fakapapauʻi mai ʻe he Laumālié ʻe sai pē ke u fakahoko. . . .”

“Ne tangutu ʻa e talavou ke fakanofó ʻi he seá, peá u tuʻu ʻi hono tuʻá. Ne fakahinohinoʻi au ʻe [heʻemau palesiteni ʻo e Kau Talavoú] ʻi he ouau fakanofó peá u angimui ai ki he foʻi lea kotoa naʻá ne puʻakí. Hili ʻemau fakahoko e fakanofó mo pehē, ʻ. . . pea ʻoku mau loto ke tuku ha tāpuaki ki ho ʻulú he taimí ni . . .’ ne sio mai leva ʻa e [palesiteni ʻo e Kau Talavoú] mo kamo mai ke u fakaʻosi ʻe au hono toé.

“ʻI he momeniti ko ʻení, ne liliu fakaʻaufuli e ʻuhinga ʻo e lakanga fakataulaʻeikí kiate au. Naʻe ʻikai ke kei hoko ko ha tuʻunga pē, ka ko e mafai moʻoni ke ngāue ʻi he huafa ʻo e ʻOtuá, pea ko au ʻeni ʻoku ou foaki ʻa e mafai ko iá ki ha taha kehe. Naʻá ku kiʻi longo ʻo fakaongoongo ke fanafana mai ʻa e Laumālié ʻi he meʻa ke u lea ʻakí. ʻOku faingataʻa ke u fakamatalaʻi ʻa e ongo naʻá ku maʻu he ʻaho ko iá, ʻi he lolotonga ʻo e tāpuakí, ka te u lava ʻo pehē, kuó u maʻu ʻeni ha fakamoʻoni mālohi ange ʻoku moʻoni ʻa e mālohi ʻo e lakanga fakataulaʻeikí.”2

ʻOku ʻikai ha veiveiua ʻoku ʻamanaki atu kimoutolu kau talavoú ke maʻu ʻa e Lakanga Fakataulaʻeiki Māʻolunga angé pe Melekisētekí. Naʻe pehē ʻe he Palōfita ko Siosefa Sāmitá ʻo fekauʻaki mo e lakanga fakataulaʻeiki māʻolunga ange ko ʻení, “Naʻe kamata ia ki muʻa ʻpea toki ʻai ʻa e tuʻunga ʻo e māmaní, pe ko e hiva fakataha ʻa e ngaahi fetuʻu ʻo e pongipongí, pe ko e kalanga ʻa e ngaahi Foha ʻo e ʻOtuá ʻi he fiefiá,’ ko e Lakanga Fakataulaʻeiki māʻolunga mo māʻoniʻoni tahá ia, pea ʻoku tatau ia mo e founga ʻa e ʻAlo ʻo e ʻOtuá.”3

ʻI heʻetau hoko ko e kau maʻu lakanga fakataulaʻeikí, ʻoku tau hoko ai ko ha kau fakafofonga ʻo e ʻEikí. Naʻe folofola ʻa e ʻEikí ʻo fekauʻaki mo e tauʻatāina toputapú ni ki he kau kaumātuʻa ʻo e Siasí ʻi Ketilani ʻi he 1831 ʻo pehē: “Ko ia, koeʻuhí ko e ongo fakafofonga ʻa kimoua, ko ia, ʻokú mo fai ʻa e fekau ʻa e ʻEikí; pea ʻilonga ha meʻa te mo fai ʻo fakatatau mo e finangalo ʻo e ʻEikí, ko e meʻa ia ʻa e ʻEikí.”4

Kuo toutou fakamanatu mai ʻe Palesiteni Hingikelī, ko e ngāue fakafaifekaú ko e fatongia moʻoni ia ʻo e lakanga fakataulaʻeikí. Ko ha lāngilangi mo ha faingamālie lahi ia ke uiuiʻi ke tauhi ki he ʻEikí ʻi he ngāue fakafaifekaú. ʻOku ʻomi ʻe he ngāué ni ha fiefia tuʻuloa neongo te ne lava ke toe ʻomi mo ha taimi faingataʻa mo fakalotofoʻi foki. Ne liliu ʻe heʻeku ngāue fakafaifekaú ʻa e huʻunga ʻo ʻeku moʻuí. Ko e taha ia ʻo e ngaahi meʻa maʻongoʻonga taha kuo faifaiangé peá u ʻausia. ʻOku teuteuʻi kitautolu ʻe he ngāue fakafaifekaú ki he ngāué ʻi he toenga ʻo ʻetau moʻuí pea mo ʻetau ngāue taʻengatá.

Fakatauange te mou takitaha hoko ko ha tangata ʻa e ʻOtuá. Te ke hoko ko ha tangata ʻa e ʻOtuá tuʻunga ʻi he ngaahi ngāue māʻoniʻoní. Te ke fakaʻapaʻapaʻi mo fakahoko ho lakanga fakataulaʻeikí, ʻo hangē ko e lau ʻa e ʻAposetolo ko Paulá, “tuli ki he māʻoniʻoní, mo e anga faka-ʻOtuá, mo e tuí, mo e ʻofá, mo e faʻa kātakí, mo e angavaivaí.”5

ʻOku ʻikai faingofua maʻu pē ke muimui ki ha palani māʻoniʻoni mo talangofua ki he ngaahi lao ʻo e sōsaietí mo e ngaahi fono ʻa e ʻEikí. Neongo ia, ko e tuʻu ki he kahaʻú, ʻoku kei hoko pē ʻa e muimui ki he ngaahi tuʻutuʻuní ko e halanga lelei taha ia ke maʻu ai ʻa e ngaahi meʻa kotoa pē kuo ʻosi talaʻofa ʻe he ʻEikí.

ʻOku tau haʻisia kotoa ki heʻetau ngaahi angafaí. Ne akoʻi au ʻe heʻeku taukei ʻi he ngāue fakalaó, ko kinautolu ʻoku moʻui faihiá, ʻoku nau faʻa tukuakiʻi ʻenau tamaí pe faʻeé pe sōsaietí, ʻi he taimi ʻoku tukupōpula ai kinautolú. Ka naʻa nau fili loto lahi pē ke fai “ʻa e meʻa ʻoku fehangahangai mo e natula ʻo e ʻOtuá” pea ko hono nunuʻá kuo nau “ʻi ha tuʻunga ʻoku fehangahangai ia mo e natula ʻo e fiefiá.”6 ʻOku aʻu ki hano pehē ʻe hanau niʻihi, “Ko e tēvoló naʻá ne ʻai au ke u fai iá!” Ko hono moʻoni ʻo e kupuʻi lea ko iá, naʻe fakataueleʻi kitautolu ʻe he tēvoló ke tau fai kovi.7 Ko hono loí, he ʻoku tau maʻu ʻa e tauʻatāina ke filí. He ʻikai lava ʻe he tēvoló ʻo ʻai kitautolu ke tau fai ha meʻa ne tau fili ke ʻoua naʻa tau fai.8

ʻE lava ke hoko mai ʻa e tauhelé mo e tōmohumú kiate kitautolu kotoa, tatau ai pē pe ʻoku tau kei tutupu hake, fatutangata, pe toulekeleka. Hangē ko e fakamatala ʻa ha taha, “ʻOku tau tō ki he faingataʻá ʻi heʻetau tutupu haké, ʻi heʻetau toulekeleká ʻoku tō mai ʻa e ngaahi faingataʻá ia kiate kitautolu!”9 ʻE fie maʻu ʻi he fakahōhōloto ko ia ʻa hotau sōsaietí ke tau pīkitai moʻoni ki he vaʻa ukamea ʻo e māʻoniʻoní kae lava ke tau maʻu ʻa e ngaahi tāpuaki mo e maluʻi ʻa e ʻEikí. ʻOku ʻi ai ha fakatuʻutāmaki lahi ʻi he filioʻi ko ia mo e ngaahi fakatauele ʻa Sētané. ʻE fie maʻu ke tau maluʻi kitautolu mei ha faʻahinga fōtunga pē ʻo e koví ʻi he ngaahi ʻaho kotoa ʻo ʻetau moʻuí.

ʻOku maʻu ʻe kimoutolu kotoa kau talavou maʻu e lakanga fakataulaʻeikí ha fatongia ke fakaʻapaʻapaʻi e tuʻunga fakaefefiné. ʻI hoʻomou teiti mo e kau finemui fakaʻofoʻofa ʻo e Siasí, ʻoku ʻi ai hamou fatongia ke maluʻi fakaesino mo fakaeangamaʻa kinautolu. ʻOku ʻoatu ʻe he lakanga fakataulaʻeiki ʻoku mou maʻú ha fatongia lahi ange ke ke mou fakapapauʻi ʻoku tauhi maʻu pē ʻa e tuʻunga angamaʻa māʻolunga ʻo e Siasí. ʻOku mou poto ange, ke ʻoua naʻa mou fakaofiofi ki he fakatauvele fakasekisualé. ʻE mole meiate kimoutolu ʻa e konga ko ia ʻoku toputapú, kapau te mou fakalaka atu ʻi he ngataʻangá ʻo ngāue hala ʻaki ʻa e mālohi maʻongoʻonga ʻo e faʻu ha moʻuí. ʻE anga fēfē haʻatau ʻamanaki ke kau ʻi he ngāue maʻongoʻonga ʻo e moʻuí ni mo ʻitānití, kapau ʻoku ʻikai ke tau maʻu ha mālohi ke mapuleʻi kitautolu? Ko e taha ʻo e ngaahi tāpuaki lelei taha ʻo e moʻuí mo ʻitānití, ko e mali mo ha fefine angatonu ʻoku ʻofa he ʻEikí, ʻofa ʻiate koe, mo fakaʻapaʻapaʻi ʻa e lakanga fakataulaʻeikí. Kuó u ako ʻeni mei he ngaahi taʻu ʻe 60 tupu ʻo ʻeku mali mo hoku uaifi ko Luté.

ʻOku tokoni lahi hotau ngaahi kaumeʻá mo e ngaahi mahení ki he lelei ʻo e moʻuí, ka ʻe fakataimi pē ʻa e ngaahi feohí ni. ʻOku ʻikai ha taha ia ʻe lahi ange ʻene ʻofa ʻiate koé pe tokanga lahi ange ke ke lelei, ʻo laka ʻi hoʻo mātuʻá. Mahalo te ke fehuʻia e meʻa te na tala atú ka he ʻikai ke ke lava ʻo fehuʻia ʻa ʻena ʻofá pea mo ʻena tokanga ke ke leleí.

ʻE ʻi ai ha taimi ʻe maʻu ai ʻe kimoutolu kau talavoú ʻa e fatongia ke tauhi ha uaifi mo ha fānau, te nau fakafalala atu kiate koe. ʻI hoʻo malí, te ke tokangaʻi ʻa e ngaahi fie maʻu ho uaifí pea aʻu ki he ngaahi fie maʻu hoʻomo fānaú ʻi hoʻomo kamata ha fāmilí. ʻE lava ʻe he malí mo e tuʻunga fakaetamaí ʻo ʻomi ha fiefia lahi mo ha nēkeneka taʻengata. Hangē ko e lau ʻa Palesiteni Siosefa F. Sāmitá, ko e moʻui fakafāmilí, “ʻoku makatuʻunga ai hono puleʻi ʻo e Siasí mo hono fakatolongá.”10 Koeʻuhí ke aʻusia ha lavameʻa lelei ʻi he ʻapí, ʻe fie maʻu ʻa e ongo mātuʻá fakatouʻosi ke na lotoʻaki kakato ʻa e nofomalí. Naʻe pehē ʻe Palesiteni Tēvita O. Makei: “Ko e taimi ʻoku fakamuʻomuʻa ai ʻe ha taha ʻa e pisinisí pe fakafiefiá ʻi he ʻapí, ʻoku kamata ʻi he momeniti ko iá ke ne hōloa fakalaumālie.”11

ʻOku ʻi ai hamou niʻihi ʻoku fononga lelei atu ke aʻusia ha ngaahi taumuʻa ʻi hoʻomou moʻuí. ʻOku mau laukau ʻaki koe. Ne tuʻo taha hano tala mai ʻe heʻeku tangataʻeikí naʻá ne pehē ʻe ia kuó ne lavaʻi e meʻa kotoa ʻi heʻene ʻosi mei he ʻapiako laó. Naʻá ne pehē, ko hono moʻoní, ko ʻene ʻosí ko e toki kamataʻanga ia ʻo ha ngaahi poletaki ʻoku lalahi ange. ʻOku ʻikai ke tau ʻosi ai, pe te tau hao ai mei he ngaahi pole fakamāmani ʻi he moʻui ní.

ʻOku tau moʻui ʻi ha kuonga ʻo e ʻai mahinó. ʻI heʻeku kei siʻí, naʻe maʻu ʻe ha kakai tokolahi ʻa e faʻahinga kā ko e Model T Fords. ʻI hono fakafehoanaki mo e ngaahi kā ʻo onopōní, naʻe faingofua hono ngaohi honau mīsiní. Ne tokolahi ha kakai naʻa nau lava pē ʻo ngaahi ʻenau kaá ʻo fakahamolemole ʻa e ʻū kuló, fetongi ʻe ʻū mama pisitoní, fakahū ha sū foʻou ʻo e taʻofí, pea fakaʻaongaʻi ki ai ha uaea lahi ki he haʻi mohukú. ʻI he ʻaho ní ʻoku mātuʻaki faingataʻa ʻa e meʻalelé pea ʻoku siʻi ha ʻilo ʻa ha taha noa pē ki hono ngaohí. ʻOku fakaʻaongaʻi ʻe he kau ʻenisinia ʻo e ʻaho ní ia ha komipiuta ke kumi ʻaki e palopalema ʻi he mīsiní. ʻOku ou lave ki he meʻá ni ke poupouʻi kimoutolu kau talavoú ke mou ako ngāue mo ako fakaʻatamai ke mou lava ʻo tulituli hake. ʻOku mātuʻaki mahuʻinga ʻa e ako fakatekinikalé, pea ʻoku toe fie maʻu ʻa e meʻa tatau pē ʻi he ngaahi tafaʻaki ʻo e ako ʻoku māʻolunga angé. Ko e hā pē ha faʻahinga pōtoʻi ngāue, ʻoku fie maʻu ha ako makehe ki ai.

ʻOku tatau ai pē kiate au pe ko e hā e ngāue ʻokú ke fili ki hoʻo moʻuí, kehe pē ke lelei. Ko e fili pē ia ʻaʻau ʻa e founga hoʻo tokonaki maʻa ho fāmilí. Ko e ako ha poto fakangāué ko ha founga lelei ia ke totongi ai ʻa e ngaahi moʻuá, ka ʻoku tonu ke ʻi ai ha founga lelei ange ke te kau hangatonu ai. ʻOua te ke fuʻu femoʻuekina ʻi he ngaohi meʻa muna ʻo e māmaní ke mole ai ʻa e meʻa mahuʻinga ange hoʻo moʻuí. Mahalo te ke manatuʻi e talanoa ʻa Tīkeni kia Sēkope Malí, ʻa ʻene tangilāulau ʻi heʻene ʻāvea he ngāué ʻo ne pehē, “Pisinisi? . . . Ko ʻeku pisinisí ʻa e faʻahinga ʻo e tangatá! Ko honau tuʻunga leleí ʻa ʻeku pisinisí.”12 ʻOku tonu ke tau taki taha fakahoko ha ngāue ʻi hono fakamālohia ʻo e sōsaietí, ʻo tautautefito ki hono fai ʻo e ngāue ʻa e ʻOtuá.

Kuó u fakatokangaʻi, ko e founga lelei taha kiate kitautolu maʻu lakanga fakataulaʻeikí, ke tau “Fuofua kumi ʻa e puleʻanga ʻo e ʻOtuá mo ʻene māʻoniʻoní; pea ʻe fakalahi ʻaki ʻa e ngaahi meʻá ni kotoa pē kiate kimoutolu.”13 He ʻikai hoko vave mai ʻa e lavameʻá koeʻuhí, he ʻoku fie maʻu ke tau teuteu mo ngāue mālohi moʻoni. ʻOku hala pē ke ʻi ai ha halatuʻusi ia ki he lavameʻá.

Ko e fakatupu makehe kitautolu ʻa ʻetau Tamai Hēvaní. ʻOku ʻikai ke faitatau mātē ha toko ua ʻo kitautolu. ʻOku ʻikai ha taha kehe ia te ne maʻu ha ngaahi foaki mo ha ngaahi talēniti tatau tofu pē mo ia kuo foaki kiate kitautolú. ʻOku tonu ke tau fakatupulaki ʻa e ngaahi talēniti mo e ngaahi foaki ko iá pea fakaʻaongaʻi ia ke tokoniʻi hotau tuʻunga makehé. Hangē ko ʻení, ʻi heʻeku kei tupu haké, naʻe ʻi ai ha talavou lelei ʻi homau tukuiʻapí naʻe ʻikai ko ha taha mataotao fakaʻatamai ka naʻe nimameaʻa ʻi hono foʻu ha ngaahi nāunau fale fakaʻofoʻofa. Naʻe ui fakataha kimaua ki he ngāue fakakautaú ʻi he ʻaho tatau. Naʻe ʻikai ke ne poto he ngaahi hono mohengá ke paasi ʻi he siví, ka naʻá ne lava ʻo ʻai ha fanga kiʻi kongokonga ʻakau ke hoko ko ha fakatātā makehe moʻoni. Pea hangē ko e meʻa ʻa Palesiteni Hauati W. Hanitaá: “ʻOku pehē ʻe ha niʻihi ko e talēnití, mohu foungá, mālohi fakaeangamaʻá, pe maʻongoʻongá, ʻoku ʻikai ke ʻi he ʻātakai ia ʻo e toʻu tupú, ka ʻoku ʻa kinautolu tokua ia ʻoku motuʻa angé. ʻOku ʻikai pehē ia.”14

ʻOku maʻu ʻe kimoutolu kau talavoú ha kahaʻu mo ha talaʻofa maʻongoʻonga. ʻOku mou maʻu ʻa e totonu ki he ʻilo kuo teʻeki ai maʻu ʻe he māmaní ki muʻa. ʻE hanga ʻe he ʻiló ʻo ʻai kimoutolu ke mou tokoni ki he kahaʻu ʻo e pisinisí, ngāueʻangá, ngoué, pea mo e ngaahi taukei fakaeonopōní. Mahalo te mou kau ʻi ha niʻihi te nau taukaveʻi ha tōʻonga moʻui ʻi he malaʻe taú. Te mou kau ʻi ha niʻihi te nau fakamafola ʻa e ngaahi tefitoʻi moʻoni ʻo e ongoongoleleí ʻi māmani mo tokoni ke fakatupulekina e Siasí.

Ka ʻe hoku makapuna tangata ʻofeina pea mo e kau talavou makehe kotoa pē ʻoku aʻu atu ki ai hoku leʻó, mou laka atu. Laka atu ʻi he tui mo e māʻoniʻoni, ʻo muimui ki he sīpinga fakatakimuʻa ʻa hotau palōfita ko Palesiteni Kōtoni B. Hingikelī. Kapau te mou fai ia, ʻe fakaivia mo pouaki kimoutolu ʻe he ʻEikí, ke mou lavaʻi ha ngaahi meʻa lahi. ʻOku ou fakamoʻoni ki he tokoni maʻongoʻonga mo lahi fau ʻa e lakanga fakataulaʻeikí ki heʻeku moʻuí. Kuó u feinga ʻi he ngaahi taʻu lōloa ʻo ʻeku moʻuí ke ʻoua naʻá ku fūfuuʻi pe ko hai au mo e meʻa ʻoku ou tui ki aí. ʻOkú ʻikai ke u manatuʻi ha kihiʻi meʻa ne uesia ai ʻeku ngāué pe mole ai haku ngaahi kaumeʻa mamae ʻi haʻaku tala ko ha mēmipa au ʻo e Siasí ni. ʻOku ou tuku atu ʻeku fakamoʻoní mo haʻaku tāpuaki kiate kimoutolu he ʻahó ni, ʻi he huafa ʻo Sīsū Kalaisí, ʻēmeni.

Maʻuʻanga fakamatalá

1. Hepelū 5:4.

2. Peter Pomart, “The Power is Real,” Liahona, June 1997, 44.

3. History of the Church, 4:207.

4. T&F 64:29.

5. 1 Tīmote 6:11.

6. ʻAlamā 41:11.

7. Vakai, Molonai 7:12.

8. Vakai, Sēmisi 1:12–15; 4:7.

9. Josh Billings ʻi he Evan Esar, ed., Dictionary of Humorous Quotations, (1962), p. 36

10. “Parents Should Be Consulted,” Improvement Era, Feb. 1902, 308–9.

11. ʻI he Conference Report, Apr 1964, 5.

12. Charles Dickens, A Christmas Carol, ʻi he The Best Short Stories of Charles Dickens (1947), 435.

13. Mātiu 6:33.

14. The Teachings of Howard W. Hunter, ed. Clyde J. Williams (1997), 117.

 
© 2008 Intellectual Reserve, Inc. All rights reserved.   Rights and use information.  Privacy policy