The Christus statueThe Church of Jesus Christ of Latter-day Saints Search | Feedback | Site Map | Help | Country Sites |
Home Broadcast General Conference Archives
Conferences
April 2004
“Manavaʻi Faʻeé”

“Manavaʻi Faʻeé”

JULIE B. BECK
Tokoni ʻUluaki ʻi he Kau Palesitenisī Lahi ʻo e Kau Finemuí

ʻI hono fakatupulekina ko ia ha “manavaʻi faʻeé,” ʻoku teuteu ai ʻa e taʻahine mo e fefine takitaha ki heʻene misiona fakalangi mo taʻengata ko e tuʻunga fakafaʻeé.

JULIE B. BECKNe u faʻa fanongo maʻu pē ki hono hanga ʻe heʻeku tamaí ʻo fakamatalaʻi ʻemau faʻeé ʻo ne pehē ko ha fefine “manavaʻi faʻē,” pea ʻoku moʻoni ia. Kuo lau ngeau ha kakai kuo nau ongoʻi ʻene takiekina fakafaʻeé, pea mahalo ʻoku aʻu pē ʻo lauafe, pea kuó ne ʻave ʻa e fatongia fakafaʻeé ki he tuʻunga fakaʻeiʻeiki tahá. Kuo takiekina ʻene moʻuí ʻe heʻene fakamoʻoni ki he ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisi kuo toe fakafoki maí pea mo ʻene ʻiloʻi moʻoni ʻa hono tupuʻangá pea mo ʻene taumuʻá.

Naʻá ne kiʻi motuʻa ange ʻi ha kau fefine tokolahi peá ne toki fetaulaki mo hono husepānití, ka ʻi he ngaahi taʻu naʻe teʻeki mali aí, naʻá ne tukupā ʻene moʻuí ke fakalakalaka. Neongo naʻe hāhāmolofia he taimi ko iá, ka naʻá ne ako ʻi ha ʻunivēsiti pea ʻi ai mo haʻane ngāue lelei. Hili ʻene malí, naʻe hokohoko ʻene maʻu fānaú; pea ʻi he ngaahi taʻu siʻi pē, kuó ne hoko ai ko ha faʻē ʻo ha fāmili tokolahi. Ko e ʻilo kotoa pē naʻá ne maʻú, ʻa hono ngaahi ivi mo ʻene ngaahi meʻafoaki fakanatulá, naʻe tukutaha ia ʻi hono fāmili ki he taʻengatá. ʻI heʻene hoko ko ha ʻofefine tauhi fuakava ʻo e ʻOtuá, kuó ne mateuteu ai ʻi heʻene moʻuí kotoa ki he tuʻunga fakafaʻeé.

Ko e hā e “manavaʻi faʻē” pea ʻoku maʻu fēfē ia? ʻOku tau ako ʻi he folofolá ki ha niʻihi ʻo e ngaahi ʻulungāanga lelei ko iá. Te u toe fakalea atu ʻa e Lea Fakatātaá: “Ko hai ʻoku faʻa maʻu ʻa e fefine [ʻoku “manavaʻi faʻeé,]” he ʻoku maʻongoʻonga ia ʻi he ngaahi makakoloá”? ʻOkú ne “ngāue fiefia ʻaki ʻa hono nimá; . . . ʻokú ne tō ʻa e ngoue vaine ʻaki ʻa e fua ʻo hono nimá. . . . ʻOku mafao atu hono nimá ki he masivá. . . . Ko hono kofú ko e mālohi mo e ongoongolelei. . . . ʻOku [ava] hono ngutú ʻi he poto; pea ʻoku ʻi hono ʻeleló ʻa e fono ʻo e ʻofá. ʻOkú ne tokanga lahi ki he anga ʻo hono falé pea ʻoku ʻikai ke kai ʻe ia ʻa e mā ʻa e fakapikopikó” (Lea Fakatātā 31:10,13, 16, 20, 25–27). Ko e fefine “manavaʻi faʻeé” ʻoku ʻi ai ʻene fakamoʻoni ki he ongoongolelei kuo toe fakafoki maí pea ʻokú ne akoʻi ʻa e ngaahi tefitoʻi moʻoni ʻo e ongoongoleleí ʻi he loto fakapapau. ʻOkú ne tauhi ʻa e ngaahi fuakava toputapu kuó ne fakahoko ʻi he ngaahi temipale māʻoniʻoní. ʻOkú ne vahevahe taʻe siokita atu ʻa hono ngaahi talēnití. ʻOkú ne maʻu e tuʻunga fakaako taupotu taha ʻe lava ke ne maʻú, ʻo fakalakalaka ai hono ʻatamaí mo hono laumālié ʻaki ʻa e holi ke akoʻi e meʻa kuó ne akó ki he ngaahi toʻu tangata ʻe muimui maí.

Ko ha “mātuʻa lelei” (1 Nīfai 1:1) ia ʻo kapau ʻoku ʻi ai haʻane fānau, pea ʻokú ne mo'ui'aki mo akoʻi ʻa e ngaahi tuʻunga ʻulungāanga ʻoku fenāpasi mo e ngaahi akonaki ʻa e kau palōfita moʻuí. ʻOkú ne akoʻi ʻene fānaú ke “lotu pea ke ʻaʻeva ʻo angatonu ʻi he ʻao ʻo e ʻEikí” (T&F 68:28). ʻOku ʻikai ke ne fakafanongo ki he takiekina pe moʻoni fakakonga ʻa e māmaní, he ʻokú ne ʻiloʻi ko e ngaahi tuʻunga moʻui ʻo e ongoongoleleí ʻoku fakatefito kinautolu ʻi he ngaahi moʻoni ʻoku taʻengata mo taʻefeliliuaki. ʻOkú ne tui ko ʻene “lehilehiʻi hake [ko ia] ʻa ʻene fānaú,” ko ha tefitoʻi fatongia mahuʻinga, fakaʻeiʻeiki pea mo “toputapu” ia (“Ko e Fāmilí: Ko ha Fanongonongo ki Māmani,” Liahona, Oct. 1998, 24). ʻOkú ne lāngilangiʻia tatau pē ʻi hono tanumaki mo fafangaʻi fakatuʻasino kinautolú pea mo hono tanumaki mo fafangaʻi fakalaumālié. ʻOku ʻikai ke ne “fiu ʻi he fai leleí” pea ʻokú ne fiefia ke tokoniʻi hono fāmilí he ʻokú ne ʻiloʻi “oku tupu mei he ngaahi meʻa īkí ʻa e ngaahi fuʻu meʻa lalahi” (T&F 64:33).

Pehēange mai naʻe maʻu ʻe he taʻahine mo e fefine kotoa pē ha fakamoʻoni ki hono ivi ke aʻusia ʻa e tuʻunga fakafaʻē taʻengatá, ʻi heʻene tauhi ko ia ʻene ngaahi fuakava he māmaní. “Ko e tokotaha fakafoʻituitui kotoa pē ko e . . . ʻofefine ia ʻo ha mātuʻa fakalangi, pea ʻi heʻene peheé, ʻoku maʻu ai ʻe he tokotaha kotoa pē ha . . . ikuʻanga fakalangi” (“Ko e Fāmilí: Ko ha Fanongonongo ki Māmani).” ʻI he hoko ko ia ʻa e kakai fefiné ko ha ngaahi ʻofefine fakalaumālie ʻo e ʻOtuá, naʻa nau maʻu ai “ʻi he maama ʻo e ngaahi laumālié, ʻa ʻenau ngaahi ʻuluaki lēsoní pea teuteuʻi ai ʻa kinautolu ke nau haʻu” (T&F 138:56) ki he māmaní. Naʻa nau kau he “kakai ʻeiki mo tuʻukimuʻa” (T&F 138:55) naʻe “kalanga fakafiefia” (Siope 38:7) ʻi hono fakatupu ʻo e māmaní koeʻuhí ʻe foaki ange ai kiate kinautolu ha sino fakaemāmani pea mo ha faingamālie ke “ʻahiʻahiʻi” ai ʻa kinautolu ʻi he māmaní (vakai, ʻĒpalahame 3:25). Naʻa nau loto ke ngāue fakataha mo ha kau tangata angatonu ke fokotuʻu ha ngaahi taumuʻa taʻengata he ʻikai ke nau lava ʻo taki taha fai ʻiate kinautolu pē.

Naʻe ʻikai kamata e ngaahi fatongia fakaefefiné ʻi he māmaní pea ʻoku ʻikai ngata ia heni. Ko e fefine ko ia ʻokú ne makakoloaʻaki ʻa e tuʻunga fakafaʻeé ʻi he māmaní, te ne makakoloaʻaki ia ʻi he maama ka hoko maí, “he ko e potu ʻoku ʻi ai [ʻene] koloá, ʻe ʻi ai foki mo [hono] lotó” (Mātiu 6:21). ʻI hono fakatupulekina ko ia ha “manavaʻi faʻeé,” ʻoku teuteu ai ʻa e taʻahine mo e fefine takitaha ki heʻene misiona fakalangi mo taʻengata ko e tuʻunga fakafaʻeé. “ʻIlonga ha tefito ʻo e potó ʻokú [ne] lava ʻo maʻu ʻi he moʻuí ni, te [ne] toetuʻu hake pē mo ia ʻi he toetuʻú. Pea kapau ʻe maʻu ʻe ha tokotaha ʻi haʻane faivelenga mo e talangofua ha ʻilo mo e poto lahi ange ʻi ha tokotaha kehe, te ne maʻu ha tuʻungamālie lahi ange pehē ʻi he maama kahaʻú” (T&F 130:18–19).

Tuʻunga ʻi he ngaahi meʻa kuó u fouá, kuó u mamata ai ko e niʻihi ʻo e kau fafine “manavaʻi faʻē” moʻoní, ʻoku maʻu ia ʻe ha kau fafine ʻoku ʻikai ke nau lava ʻo ʻohake haʻanau fānau ʻi he māmaní, ka ʻoku nau ʻilo “kuo pau ke hokosia ʻa e ngaahi meʻa kotoa pē ʻi honau taimí” pea ʻoku nau “ʻai ʻa e tuʻunga ʻo e ngāue lahi” (T&F 64:32–33). ʻI heʻenau tauhi ko ia ʻenau ngaahi fuakavá, ʻoku nau teuteu ai ki ha kahaʻu maʻongoʻonga mo tuʻukimuʻa he ʻoku nau ʻiloʻi “ko kinautolu ʻe tauhi ki honau tuʻunga hono uá, ʻe fakalahi ʻaki ʻa e nāunau ki honau ʻulú ʻo taʻengata pea taʻengata” (ʻĒpalahame 3:26).

Ne u toki ʻaʻahi ki muí ni mai ki ha paʻake ʻo u fetaulaki ai mo ha kau fafine “manavaʻi faʻē.” Ko ha kau fafine kei talavou mo tauhi fuakava kinautolu. Naʻa nau 'atamai'ia pea ʻi ai haʻanau mataʻitohi mei he ngaahi ʻunivēsiti ʻiloa. ʻOku nau lolotonga fakatefito ʻenau ngaahi meʻafoakí ʻi hono palani ʻo e maʻu meʻatokoni efiafí mo vahevahe mai ha ngaahi fakakaukau fakatauhiʻapi. Naʻa nau akoʻi ʻa e longaʻi fānau taʻu uá ke nau feʻofoʻofani. Naʻa nau fakafiemālieʻi e fanga kiʻi pēpeé, fakanonga ʻa kinautolu ne mamahiʻiá pea nau holoholoʻi mo ha ngaahi loʻimata. Naʻá ku fehuʻi ange ki ha taha ʻo e ngaahi faʻeé pe ʻoku anga fēfē ʻene lava ke fetongi fiefia hono ngaahi talēnití ki he fatongia fakafaʻeé. Naʻá ne tali mai, “ʻOku ou ʻiloʻi ko hai au, pea mo e meʻa ʻoku totonu ke u faí. ʻOku toki hoko mai leva e toengá ko ha ola ʻo e ongo meʻa ko iá.” ʻE langaki ʻe he faʻē kei talavou ko iá, ʻa e tui mo e ʻulungāanga ʻo e toʻu tangata ka hokó, ʻo kamata pē mei he lotu fakafāmili ʻe tahá, ako ʻo e folofolá, laukonga leʻolahi mei ha tohi, foʻi hiva ʻe taha pe ʻi he maʻu meʻatokoni efiafi fakafāmilí. ʻOkú ne fakahoko ha ngāue maʻongoʻonga. ʻOkú ne ʻiloʻi ko e fānaú ko ha “tofiʻa mei [he ʻEikí]” pea “ʻoku monūʻia ʻa e [fefine] ʻa ia ʻoku fonu ʻene hōfangahaú ʻiate kinautolu” (Saame 127:3, 5). ʻOkú ne ʻiloʻi ko e mālohi takiekina ki he māʻoniʻoní, angatonú, vilitakí mo e fakahoko fakaʻaho hoto fatongia fakafaʻeé, ʻoku tuʻuloa ange hono mālohí ia ʻoʻona ʻi ha faʻahinga koloa fakaemāmani pe ko ha tuʻunga pe kautaha fakaemāmani naʻe fokotuʻu ʻe he tangatá. ʻOkú ne maʻu ʻa e vīsone ʻo kapau te ne moʻui taau, ʻe lava ke tāpuekina ia ʻo hangē ko Lepeka he kuonga muʻá ʻi heʻene hoko ko e “faʻē ʻa e [laui milioná]” (Sēnesi 24:60).

ʻOku hanga ʻe he kau fafine tauhi fuakava ʻoku manavaʻi faʻeé, ʻo ʻiloʻi neongo pe ʻoku hoko ki muʻa pe ki mui ange ʻa e fatongia fakafaʻeé; pea tatau ai pē pe ʻe “fakafonu ʻene hōfangahaú” ʻaki ha fānau ʻi he moʻui fakamatelié ni pe ʻikai; pea tatau ai pē pe ʻe ʻikai ke mali, pe mali pe tuku ke ne fuesia toko taha e fatongia fakaemātuʻá; ka ʻoku “fakakoloaʻiʻaki ʻa kinautolu [ʻi he ngaahi temipale māʻoniʻoní], ʻa e mālohi mei ʻolunga” (T&F 38:32) pea fakafou ʻi he ʻenitaumeni ko iá, ʻoku nau maʻu ai ʻa e ngaahi tāpuaki kuo talaʻofa maí ʻa ia naʻa nau “ʻilo pau ki ai, ʻo fāʻofua ki ai” (Hepelū 11:13).

Ko e taʻahine mo e fefine kotoa pē ʻokú ne fakahoko mo tauhi ʻa e ngaahi fuakava toputapú, ʻe lava ke ne maʻu ʻa e “manavaʻi faʻeé.” ʻOku ʻikai ha fakangatangata ia ki he meʻa ʻe lava ke fai ʻe ha fefine “manavaʻi faʻē.” ʻE lava ʻe he kau fafine angatonú ke nau liliu ʻa e huʻunga ʻo e hisitōliá pea te nau lava ʻo hokohoko atu hono fai iá pea ʻe mafola mo tupulaki ʻa honau mālohí ʻo aʻu ki he taʻengatá. ʻOku ou fakafetaʻi ki he ʻEikí koeʻuhí ko ʻene foaki mai ki he kakai fefiné ʻa e misiona fakalangi ko ia ko e tuʻunga fakafaʻeé. Hangē ko e Faʻē ko ʻIví, ʻoku ou “fiefia” (Vakai Mōsese 5:11) ke ʻilo e ngaahi meʻá ni. ʻI he huafa ʻo Sīsū Kalaisí, ʻēmeni.

 
© 2008 Intellectual Reserve, Inc. All rights reserved.   Rights and use information.  Privacy policy