ʻELETĀ RICHARD G. SCOTT
ʻO e Kōlomu ʻo e Kau ʻAposetolo ʻe Toko Hongofulu Mā Uá
ʻI hoʻo feinga maʻu pē ke tukutaha hoʻo fakakaukaú mo ho lotó [ki he ʻEikí], te Ne tokoniʻi koe ke ke maʻu ha moʻui nonga mo kānokato, neongo pe ko e hā ʻoku hoko he māmani ʻokú ne ʻātakaiʻi koé.
Kuo lahi ha ngaahi fokotuʻu lelei moʻoni kuo ʻomi he konifelenisí ni ke tau fakafepakiʻi ʻaki ʻa e ʻātakai ʻo e māmani ko ʻeni kuo fakaʻauʻauhifó. ʻI he hoko ko ia ʻa Palesiteni Kōtoni B. Hingikelī ko e palōfita ʻa e ʻOtuá, ʻokú ne toki fakamatalaʻi mahino mai ai ʻa e ngaahi tūkunga ʻo māmaní pea mo hotau ngaahi faingamālié. ʻOku fakahaaʻi ʻe ha meʻa ʻe ua naʻá ne leaʻaki ki he kau taki ʻo e lakanga fakataulaʻeikí mo e ngaahi houalotú, ʻa ʻene vīsone fakapalōfitá. ʻUluakí, ʻoku fekauʻaki ia mo e palopalema ʻoku tau fehangahangai mo iá:
“ʻOku lahi fau hono ʻohofi e faʻunga totonu ʻo e fāmilí. . . .ʻOku ʻikai ke u ʻilo ʻe au pe naʻe kovi ange ʻa e ngaahi tūkunga he kuonga ʻo Sōtoma mo Komolá pe ʻikai. . . . Ka ʻoku tau sio ki he ngaahi tūkunga tatau mo ia he ʻahó ni. ʻOku nau ikuna he potu kotoa ʻo e māmaní. Te u pehē, pau pē ʻoku tutulu ʻetau Tamaí ʻi Heʻene ʻafio hifo ki Hono ngaahi foha mo Hono ngaahi ʻofefine ʻoku heé.”1
Kae fekauʻaki mo hotau ngaahi faingamālie kāfakafá:
“He ko hai ʻi he ngaahi kuonga ki muʻá ne misi ki he kuonga mohu faingamālie ko ʻeni ʻoku tau moʻui aí? . . . ʻOku tuʻu ʻa e Siasí ʻi ha tuʻunga fakaʻofoʻofa moʻoni. . . . ʻE tupulekina ia mo mālohi. . . . Ko hotau faingamālie mo ʻetau tukupā ke hokohoko atu ʻi hono fakahoko ʻo e ngāue maʻongoʻongá ni, ʻa ia ko hono ikuʻangá ʻoku ʻikai ke tau malava ʻo fakafuofuaʻi.”2
ʻOku ʻi ai haʻo fili ke fai. Te ke toutou kukuʻi pē ho nimá mo hohaʻa ho lotó ki he kahaʻú pe te ke fili ke fakaʻaongaʻi ʻa e faleʻi kuo ʻomi ʻe he ʻEikí ke tau moʻui ai ʻi he nonga mo e fiefia he māmani kuo ʻufiʻufi ʻe he koví. Kapau te ke fili ke tokanga pē ki he koví, ko e meʻa pē ia te ke fakatokangaʻí. Ko e konga lahi ʻo māmani kuo kāpui ʻe he huʻa mai ʻa e moʻui anga-ʻulí, ʻe he liʻaki ʻo e moʻui anga-maʻá, anga māʻoniʻoní, angatonu fakafoʻituituí, nofo mali totonú, pea mo e moʻui fakafāmilí. Naʻe hoko ʻa Sōtoma mo Komola ko e tumutumu ia ʻo e moʻui taʻemāʻoniʻoní ʻi he Fuakava Motuʻá. Naʻe fakamavaheʻi ia he kuonga ko iá; ʻoku mafola he taimí ni ʻa e tūkunga tatau pē ʻi he funga ʻo e māmaní. Kuo ngāue lelei ʻaki ʻe Sētane ʻa e faʻahinga mālohi kotoa pē ʻo e maʻuʻanga ongoongó mo e fetuʻutakí. Kuo hanga ʻe he ola lelei ʻo ʻene ngāué ʻo fakatupu ke toe lahi ange ʻene mafola mo hono maʻu ʻo e faʻahinga ivi holoki moʻui mo fakatupu ʻauha ko iá he māmaní. ʻI he kuo hilí naʻe fie maʻu ke fai ha ngāue ia ki hono kumia ʻo e faʻahinga kovi peheé. ʻI he taimi ní kuó ne ʻuʻufi ha ngaahi konga lahi ʻo e meimei tuliki kotoa pē ʻo e māmaní. He ʻikai ke tau lava ʻo taʻofi e fakautuutu e lahi ʻa e koví, he ko e ola ia hono fakaʻaongaʻi ʻe he kakaí ʻenau tauʻatāina ke fili ne foaki ʻe heʻetau Tamai Hēvaní ki he tangatá. Ka te tau lava, pea kuo pau ke tau lava, ʻo fai ha fakatokanga mahino ki he ngaahi nunuʻa ʻo e fakaofiofi ki hono mataʻau fakatauele mo fakatupu ʻauhá.
Ka tau vakai angé ki he tafaʻaki ʻoku leleí. Neongo ʻa e ngaahi koví, ka ko e māmaní fakalūkufua ʻoku mātuʻaki fakaʻofoʻofa ia, pea ʻoku fonu he kakai lelei mo loto fakamātoato tokolahi. Kuo ʻosi ʻomi ʻe he ʻOtuá ha founga ke tau moʻui ai ʻi māmani kae ʻikai uesia kitautolu ʻe he ngaahi ivi holoki moʻui ʻo e koví ʻoku mafola aí. Te ke lava ʻo moʻui anga-maʻa, moʻui ʻaonga, pea mo moʻui anga māʻoniʻoni, ʻaki haʻo muimui he palani maluʻi ne faʻu ʻe hoʻo Tamai Hēvaní: ʻa ʻEne palani ʻo e fiefiá. ʻOku maʻu ia he folofolá pea ʻi he ngaahi fanongonongo fakalaumālie ʻa ʻEne kau palōfitá. Naʻá Ne fakakofuʻi ʻaki ho ʻatamaí ha sino fakalaumālie mo Ne fakaʻatā ke ke aʻusia ʻa e fakaofo ʻʻo e sino fakamatelié. Ko e taimi te ke ngāueʻaki ai ʻa e sino ko iá ʻi he founga naʻá Ne tuʻutuʻuní, te ke tupulaki ai ʻi he ivi mo e lavameʻa, te ke fakaʻehiʻehi ai mei he maumau fonó pea ʻe tāpuekina lahi fau koe.
ʻI he taimi ne hā ai ʻa e ʻOtua ko ʻetau Tamai Taʻengatá mo Hono ʻAlo ʻOfaʻangá kia Siosefa Sāmitá ʻi he matameʻa hā mai fakaʻeiʻeiki ko ia he Vao ʻAkau Tapú, naʻá Na kamata ke toe fakafoki mai ai ki māmani ʻa e palani ʻo e fiefiá mo e ngaahi meʻa kotoa pē naʻe fie maʻu ke fakahoko ke poupouʻi ʻaki iá. Ko e konga ʻo e toe fakafoki mai ko iá ko ha toe ngaahi folofola toputapu makehe ke fakakakato ʻa e lekooti mahuʻinga ʻo e Tohi Tapú. ʻOku maʻu ʻa e ngaahi folofola mahuʻingá ni ʻi he Tohi ʻa Molomoná, Tokāteline mo e Ngaahi Fuakavá, mo e Mataʻitofe Mahuʻingá. Naʻe ʻafioʻi ʻe heʻetau Tamaí hotau kuongá ni. Kuó Ne teuteu ai ʻa e ngaahi folofolá mo ʻomi ha ngaahi fakahā fakalangi maʻu pē ke pouaki ʻaki kitautolu. ʻE fakapapauʻi ʻe he tokoni ko iá te ke lava ke moʻui ʻi he nonga mo e fiefia he lotolotonga ʻo e fakautuutu ʻo e koví.
Fakakaukau angé ki he ngaahi veesi ko ʻení:
“Ka kuo pau ke hokosia ʻa e ngaahi meʻa kotoa pē ʻi honau taimí. [Naʻe ʻafioʻi ʻe he ʻOtuá ʻa e ngaahi faingataʻa te tau fehangahangai mo iá pea naʻinaʻi mai ai.]
“Ko ia, ʻoua naʻa [mou] fiu ʻi he fai leleí, he ʻoku [mou] ʻai ʻa e tuʻunga ʻo e ngāue lahi. Pea ʻoku tupu mei he ngaahi meʻa īkí ʻa e ngaahi fuʻu meʻa lalahi.
“Vakai, ʻoku fie maʻu ʻe he ʻEikí ʻa e loto mo e ʻatamai fie faí; pea ʻe kai ʻa e ngaahi meʻa lelei ʻo e fonua ko Saioné ʻe he kau loto fie faí mo e kau talangofuá ʻi he ngaahi ʻaho fakaʻosi ní.”3
Ko ha talaʻofa taʻe fakatataua ia. ʻI hoʻo feinga maʻu pē ke tukutaha hoʻo fakakaukaú mo ho lotó kiate Iá, te Ne tokoniʻi koe ke ke maʻu ha moʻui nonga mo kanokato, neongo pe ko e hā ʻoku hoko he māmani ʻokú ne ʻātakaiʻi koé.
Naʻe akoʻi lelei mai ʻe Paula: “ʻOua naʻa ʻikuna koe ʻe he koví, kae ikuna ʻa e koví ʻaki ʻa e leleí.”4
ʻOku totonu ke tau faʻifaʻitaki kia Sōsiua: “Mou fili he ʻahó ni ʻa ia te [mou] tauhí. . . . ka ko au mo hoku falé te mau tauhi ʻa [e ʻEikí].”5
Naʻe akonaki ʻa Sīsū ʻo pehē, “Ke ke faʻa kātaki pē ʻi he ngaahi faingataʻá, he ʻe hoko ʻa e ngaahi faingataʻa lahi kiate koe; ka ke kātakiʻi ia, he vakai, ʻoku ou ʻiate koe, ʻio, ʻo aʻu ki he ngataʻanga ʻo ho ngaahi ʻahó.”6 “Pea ko ia ia ʻoku faivelengá, te ne ikunaʻi ʻa e ngaahi meʻa kotoa pē, pea ʻe hiki hake ia ʻi he ʻaho fakamuí.”7
Fakaʻosi ʻaki e sīpinga ko ʻeni ʻo e lavameʻá: “Haʻu kia Kalaisi, pea hoko ʻo haohaoa ʻiate ia . . . fakafisi ʻa kimoutolu mei he anga fakataʻelotu kotoa pē, pea ʻofa ki he ʻOtuá ʻaki homou iví mo e ʻatamaí mo e mālohí kotoa . . . pea ʻe toki feʻunga ʻene ʻaloʻofá. . . . ke mou haohaoa ʻia Kalaisi.”8
ʻOku ou ʻilo ʻe lava ʻe he palani ʻo e fiefiá ʻo hiki hake mo tāpuekina kinautolu ʻoku nau moʻuiʻakí ʻi ha potu pē.
ʻI he efiafi ki muʻa he Kilisimasí he taʻu ʻe 37 kuo hilí, lolotonga ʻa e ʻahoʻaho ʻa e māhiná, naʻá ku kaka ai ʻi ha kiʻi moʻunga ʻi he kolo mamaʻo ko Kuilisá (Quiriza) ʻi Polīviá. Ko e ʻosi ia ha ʻaho ʻo ʻeku kolosi mai he ʻotu moʻungá mo ha kau ʻeletā ʻe toko fā, ʻi ha hala fakatuʻutāmaki. Hili ia pea mau feinga hake ʻi ha vaitafe ke vakaiʻi pe ʻe lava ʻa e ngaahi akonaki ʻa e Fakamoʻuí ʻo tokoniʻi e kakai masivá. Naʻe fakalotosiʻi e meʻa ne mau mamata ai he lolotonga ʻo e ʻahó—ʻa ia ko ha fānau fasimanava, kakai lalahi ʻoku moʻui ʻi ha kiʻi ngoue siʻisiʻi, niʻihi ʻoku mafuli honau fofongá he kumi fakanonga ki he ʻolokaholó mo e faitoʻo kona tapú. Naʻá ku vakai hifo ki he kiʻi kolo hōngea naʻe ʻasi haké; ko ha fanga kiʻi fale naʻe tuʻu fakapupunga pea ʻato mohuku kuo uesia ʻe honau ʻātakaí. Ko e meʻa pē naʻá ne tala mai ʻoku ʻi ai ha meʻa moʻui aí, ko ha fanga kulī ne kālou ʻi heʻenau fekumi ki ha meʻakaí. Naʻe ʻikai ha ʻuhila, telefoni, vai taki, ngaahi hala puleʻanga, tuʻunga haisini, pe ko ha kau toketā ai. Naʻe hangē kuo ʻikai ha toe ʻamanakí. Ka naʻe fakapapauʻi ʻe ha lotu tāumaʻu ʻoku totonu ke mau ʻi ai. Naʻa mau ʻilo ai ha kakai masiva ʻoku nau pukenimā ʻa e ongoongolelei kuo fakafoki maí ʻi he loto tukupā ke moʻui ʻaki ia. Naʻa nau fakahoko ia ʻi he lotolotonga ʻo e hulu fau ʻo e ngaahi tūkunga fakamamahi ʻo e masiva moʻoní, ʻolokaholó, faitoʻo kona tapú, fakalouʻakaú, mo e anga-ʻulí.
Fakatatau mo e fakahinohino ʻa e kau faifekau makehé ni, ne ako ai ʻa e kakaí ke nau ngāue mālohi ʻi hono ngoueʻi honau kelekelé. Naʻa nau utu taʻu vesitapolo lelei mo fakatupu ivi pea ohi ha fanga lāpisi ke maʻu ai ha ivi moʻui lelei ange. Ka ko e ngaahi lēsoni lelei tahá naʻe ʻomi ia ʻe he kau faifekau ʻofeiná ʻi hono akoʻi kiate kinautolu ʻoku ʻi ai ha ʻOtua ʻoku ʻofa ʻiate kinautolu, ha Fakamoʻui naʻe foaki ʻEne moʻuí kae lava ke nau ikuna. Naʻe kamata ke liliu honau fōtunga fakatuʻasinó. Naʻe malama mei honau fofonga fiefiá ʻa e maama ʻo e moʻoní. Naʻe hanga ʻe he kau faifekaú, ʻa ia ko e kau fakafofonga angaʻofa mo mateaki ko ʻeni ʻa e ʻEikí, ʻo akoʻi ʻa e moʻoní ki ha kakai loto vēkeveke. Ne ako ʻa e ngaahi uaifí mo e ngaahi husepānití ke nofo melino, akoʻi e moʻoní ki heʻenau fānaú, lotu pea mo ongoʻi ʻa e fakahinohino ʻa e Laumālié.
Naʻá ku fakatokangaʻi ai ha kiʻi tamasiʻi taʻu ono naʻá ne siofi ʻemau ʻuluaki ouau papitaisó, peá ne faʻifaʻitaki ia mo hono kiʻi tuofefine siʻí. Naʻá ne fokotuʻu lelei e kiʻi nima hono tuofefiné, hiki hake hono kiʻi nimá ʻoʻona ke sikuea, laulau ha ngaahi lea, peá ne tukutuku hifo māmālie ia ki ha kiʻi luo he funga kelekele kuo vela he laʻaá, hili ia peá ne taki atu ia ki ha fuʻu maka ʻo ne hilifaki nima ai ia, peá na toki lulululu. Ko e toʻu tupú ʻoku ako vave tahá. Naʻe fakaʻau ke nau talangofua ki he maama ʻo e moʻoni naʻe akoʻi ʻe he kau faifekaú pea ʻikai fuoloa mei ai kuo fai ia ʻe heʻenau mātuʻá. Tuʻunga he tuí mo e talangofuá, kuó u mamata ai ki hono ikunaʻi ʻa e kahaʻu naʻe ʻikai ha ʻamanaki lelei ki aí, ʻe ha toʻu tangata pē taha ʻo e toʻu tupu ne papitaiso ʻi he koló ni. Ne hoko ha niʻihi ko ha kau faifekau, ʻosi e niʻihi mei he ngaahi ʻunivēsití, pea niʻihi kuo ʻosi fakamaʻu ʻi he temipalé. Tuʻunga ʻi heʻenau faivelenga mo talangofuá, kuo nau maʻu ai ha taumuʻa mo lavameʻa ʻi he moʻuí neongo ʻa e ʻuluaki faingataʻa mo e kovi ne ne lōmekina honau ʻātakaí. Kapau kuo lava ʻo fakahoko ʻi Kuilisila ʻi Polīviá, ta ʻe lava ʻo fakahoko ʻeni ia ʻi ha feituʻu pē.
Kuo mou fakatokangaʻi ʻapē ʻa e founga ʻoku fai ʻe Sētane ke puke e ʻatamaí mo e lotó, ʻaki ʻa e ngaahi fakatātā koví, fasi longoaʻá, pea mo fakaʻaiʻai ʻa e ngaahi ongo fakaesino kotoa ki he taupotu tahá. ʻOkú ne feinga faivelenga ke fakafonu e moʻuí ʻaki ha ngaahi ngāue, ngaahi fakafiefia, pea mo ha ngaahi founga fakaʻaiʻai koeʻuhí ke ʻoua ʻe toe fifili ha taha ki he ngaahi nunuʻa ʻo ʻene ngaahi fakaafe fakaolooló. Kiʻi fakakaukau ki ai. ʻOku fakataueleʻi ha niʻihi ke nau maumauʻi ʻa e ngaahi tefitoʻi fekau ʻa e ʻOtuá koeʻuhí pē ko ha ngaahi tōʻonga ʻokú ne tohoakiʻi kinautolu ke pehē ʻoku tali lelei ia. ʻOku ngaohi ʻeni ia ke hā ngali matamatalelei, pea mo fiemaʻua. Hangē ia ʻoku ʻikai ha nunuʻa fēfeé, ka ko e fiefia mo e nēkeneka taʻe tuku pē. Ka mou meaʻi ko e ngaahi faiva ko iá ʻoku puleʻi ia ʻe he fakalea ʻo e faivá mo kinautolu ʻoku kau ki he foʻi faivá. Ko e nunuʻa ʻo e fili ko iá ʻoku tatau ai pē, ko e hā pē meʻa ʻoku fie maʻu ʻe he tokotaha ʻokú ne faʻú.
ʻOku ʻikai pehē ʻa e moʻuí ia. ʻIo, ʻoku hanga ʻe he tauʻatāina ke filí ʻo fakaʻatā koe ke ke fili ʻa e meʻa te ke fie filí, ka he ʻikai ke ke lava ʻo fili hono ola pe nunuʻa hoʻo ngaahi filí. ʻOku fakapapauʻi mai ʻe heʻetau Tamai Hēvaní ʻa e nunuʻa ʻo hoʻo ngaahi filí, ʻo ʻikai tatau ia mo e ngaahi fakatupu loi ʻa e tangatá. ʻE ʻomi ʻe he talangofuá ʻa e fiefiá ka he ʻikai ke ʻomi ia ʻe hono maumauʻi ʻo ʻEne ngaahi fekaú.
Fakakaukau angé ki he moʻui ʻa kinautolu fakafoʻituitui ʻoku nau fakatupu ʻa e meʻa ko ia ʻoku lau ʻe ha niʻihi ʻoku nau maʻu ʻa e ngaahi ʻata ʻo e moʻuí. Ko hono moʻoní ʻoku nau kau mo kinautolu ʻi he meʻa kovi taha ʻi he ngaahi ivi fakatupu ʻauha kotoa ʻoku nau tuʻuaki lahi taha mai he mītiá. Mahalo pē ʻoku nau tuʻumālie, ka ʻoku nau mamahi mo hala ʻi ha konisēnisi. ʻOku fakahoko tonu heʻenau moʻuí ʻa e lea ʻa ʻAlamaá, ko ha palōfita ne tataki fakalaumālie mo ha tamai ʻofa: “kuo teʻeki ai hoko ʻa e faiangahalá ko e fiefia.”9
Kapau ʻe faifaiangé pea fakataueleʻi koe ke ke ʻahiʻahiʻi ʻa e ngaahi meʻa fakatauele ʻa Lusifaá, tomuʻa vakaiʻi fakaʻāuliliki lelei ʻa e ngaahi nunuʻa mahino ʻo e faʻahinga fili peheé pea he ʻikai leva ke uesia hoʻo moʻuí. He ʻikai teitei lava ʻe ha taha ke ʻahiʻahiʻi ʻa e ngaahi meʻa ko ē ʻoku taʻofi ʻe he ʻOtuá, taʻe hoko hano fakaʻauha ai ʻa ʻene fiefiá pea keina ai e fakahinohino fakalaumālie ʻokú ne maʻú.
Kapau kuó ke fihia tupu ʻi he angahalá tupu mei ha ngaahi fili hala, kātaki ka ke fakakaukau ke ke foki mai he taimí ni. ʻOkú ke ʻilo pē founga ke kamata aí. Fai ia he taimí ni. ʻOku mau ʻofa atu. ʻOku mau fie maʻu koe. ʻE tokoni atu ʻa e ʻOtuá kiate koe.
ʻI hoʻo hoko ko e talavou pe finemuí, neongo ʻe hā ngali faingataʻa ʻa e moʻuí he taimí ni, pīkitai ki he vaʻa ukamea ʻo e moʻoní. ʻOkú ke fai ha fakalakalaka ʻoku lelei ange he meʻa ʻokú ke fakatokangaʻí. ʻOku fakatupu ʻe hoʻo ngaahi fāifeingá ha tupulaki he ʻulungāangá, ʻi he mapuleʻi kitá, pea mo ha falala ki he ngaahi talaʻofa ʻa hoʻo Tamai Hēvaní mo e Fakamoʻuí, ʻi he taimi ʻokú ke talangofua maʻu ai pē ki Heʻena ngaahi fekaú. ʻOku mou mahuʻinga ʻaupito. ʻOku fie maʻu lahi kimoutolu. ʻOku toko siʻi pē ha niʻihi ʻoku nau fie fai ʻa e feilaulau ʻoku mou fai ke moʻui anga-tonú. Te mou lava pē ke fakatupulaki ʻa e loto ongoʻingofuá, ʻofá, mo e anga-ʻofa ko ē ʻe maʻu ai ʻa e fiefia taupotu taha ʻi he fuakava ʻo e mali taʻengatá. Te mou tāpuakiʻi ʻaki hoʻomou fānaú ha ngaahi ʻilo ʻoku ʻikai lava ia ʻe māmani ke foaki kiate kinautolu. ʻE fokotuʻu ʻe hoʻomou sīpingá ʻa e hala ki he moʻui lavameʻa hoʻomou fānaú ʻi he lolotonga ʻo e fakaʻau ʻa māmani ke faingataʻa angé. ʻOku fie maʻu kimoutolu ke mou fakamālohia ʻa e puleʻanga ʻo e ʻEikí ʻa ia ʻoku tupulaki, pea mo mou tā sīpinga maʻa ha toko lahi ʻoku ʻikai ke nau maʻu ʻa e maama ʻo e moʻoni ʻoku mou maʻú.
Fakaʻehiʻehi mei he angahala ʻo māmaní. ʻIloʻi ko e ʻOtuá ʻoku pulé. ʻE tō ʻaupito ʻa Sētane ʻi hono taimi totonu pea ʻe tauteaʻi ia ko ʻene ngaahi koví. ʻOku ʻi ai ha palani pau ʻa e ʻOtuá ki hoʻo moʻuí. Te ne fakahā atu ha konga ʻo e palani ko iá ʻo ka ke fekumi ki ai ʻi he tui pea mo talangofua maʻu pē. Kuo fakatauʻatāinaʻi koe ʻe Hono ʻAló—ʻo ʻikai mei he ngaahi nunuʻa ʻo hoʻo ngaahi angafaí, ka ko hoʻo tauʻatāina ke fai ha ngaahi fili. Ko e taumuʻa taʻengata hoʻomou Tamaí ke mou lavameʻa ʻi he moʻui fakamatelié. ʻE tatau ai pē pe ko e hā ha lahi ʻo e angahala ʻanautolu ʻoku ʻi māmaní te ke kei lava pē ke maʻu ʻa e tāpuaki ko iá. Fekumi mo fakatokangaʻi ʻa e fakahinohino fakafoʻituitui ʻoku fai atu ʻi he Laumālie Māʻoniʻoní. Hoko atu hoʻomou moʻui taau ke maʻu iá. Tokoni ki siʻi niʻihi kehe ʻoku tūkiá, puputuʻú, mo taʻe pauʻia he hala ke nau fou aí.
Ko hoʻo malú ʻoku ʻi he ʻOtua ia ko hoʻo Tamaí mo Hono ʻAlo ʻOfaʻanga ko Sīsū Kalaisí. ʻI heʻeku hoko ko e taha ʻo ʻEne kau ʻAposetolo kuo fakamafaiʻi ke fakamoʻoniʻi Iá, ʻoku ou fakamoʻoniʻi ai ʻi he loto māluʻia ʻoku ou ʻilo ʻoku moʻui ʻa e Fakamoʻuí, kuó Ne ʻosi toetuʻu, ko ha taha nāunauʻia ʻo e ʻofa haohaoá. Ko Ia ho ʻamanakiʻangá, ko ho Fakalaloa, ko ho Huhuʻi. Talangofua, pea tuku ke ne tataki koe ki he nonga mo e fiefia he lotolotonga ʻo e koví ʻi he māmaní, ʻi he huafa ʻo Sīsū Kalaisi, ʻēmeni.
NGAAHI MAʻUʻANGA FAKAMATALÁ
1. “Tuʻu Maʻu mo Taʻeueʻia,” Fakataha Ako Fakatakimuʻa Fakaemāmani Lahi; 10 Sānuali 2004, 20.
2. “Ko e Tuʻunga ʻo e Siasí,” Liahona, Nōvema 2003, 4–5.)
3. T&F 64:33–34.
4. Loma 12:21.
5. Sosiua 25:15.
6. T&F 24:8.
7. T&F 75:16.
8. Molonai 10:32.
9. ʻAlamā 41:10.