The Christus statueThe Church of Jesus Christ of Latter-day Saints Search | Feedback | Site Map | Help | Country Sites |
Home Broadcast General Conference Archives
Conferences
ʻEpeleli 2005
Ko Hai ʻOku Kau mo e ʻEikí?

Ko Hai ʻOku Kau mo e ʻEikí?

ʻEletā Robert C. Oaks
ʻO e Kau Palesitenisī ʻo e Kau Fitungofulú

ʻOku fie maʻu ʻe he ʻEikí ke Ne ʻafioʻi pe ko hai ʻe falala ki aí.

ʻEletā Robert C. OaksʻOku ou fie lea ʻi he efiafí niʻi ha foʻi himi manakoa ʻokú ne ueʻi kitautolu ke tau ngāue, ʻa ia ko e: “Ko hai ʻoku ʻi he tafaʻaki ʻo e ʻEikí? Ko e taimi ʻeni ke tau fakahā aí” (Ngaahi Himí, fika 163).

ʻI he kuonga fakakōsipeli ko ʻeni ʻo e kakato ʻo e ngaahi kuongá, ʻi heʻetau teuteu atu ki he fepaki fakaʻosi mo e ngaahi mālohi ʻo e tēvoló pea ʻi he ʻamanaki ke toe hāʻele mai ʻa Kalaisi ki he māmaní, ʻoku mahuʻinga ke tau ʻiloʻi pe ko hai ʻoku kau mo e ʻEikí. ʻOku fie maʻu ʻe he ʻEikí ke Ne ʻafioʻi pe ko hai ʻe falala ki aí.

Ko e fakaʻamú ia, ke tau falala ʻe lava ke haʻu e tokotaha maʻu lakanga fakataulaʻeiki kotoa pē ʻo tokoni ki he kau tau ʻa e ʻEikí. ʻOku feʻunga mo ha kau maʻu lakanga fakataulaʻeiki ʻe toko tolu miliona nai ʻi he Siasí he ʻahó ni, pea ʻoku vaeua mālie pē ʻa e fika ko ʻení ʻi he Lakanga Taulaʻeiki Faka-ʻĒloné, mo e Lakanga Taulaʻeiki Faka-Melekisētekí.

Ko e meʻapangó, he ko e toko lahi ʻo e kau tangata ko ʻení, ʻa e kau talavoú mo e matuʻotuʻá, kuo nau nofo taʻe maʻu ha ngofua mei he ngāué (AWOL).

Naʻe ʻi ai ha ʻaho ʻe taha naʻa nau tangutu ai ʻi he loto fakatōkilalo kae hilifaki ki honau ʻulú e nima ʻo ha kau tangata ʻoku nau maʻu ʻa e mafaí, ʻo foaki kiate kinautolu ʻa e lakanga fakataulaʻeikí. Naʻa nau fai kotoa pē ha fuakava te nau talangofua mo ngāue mo e ʻEikí.

ʻOku fie maʻu ke tau fehuʻi loto pē kiate kitautolu, “Ko e hā e lakanga fakataulaʻeiki?” kae mahino ʻa hono mahuʻinga ʻo e ngaahi fuakavá ni. ʻOku ʻiloʻi ʻe he tīkoni loto tokanga kotoa pē ʻa e tali ki he fehuʻí ni: ko e lakanga fakataulaʻeikí ko e mālohi ia ke ngāue ʻi he huafa ʻo e ʻOtuá.

Ko e hā ʻene ʻuhinga kiate kimoutolú kau tīkoni, kau akonaki, mo e kau taulaʻeiki? ʻUluakí, ʻoku ʻuhinga ia kuo fakamafaiʻi kimoutolu ke mou tufa, teuteuʻi, mo tāpuakiʻi e sākalamēnití. ʻOku mahuʻinga nai ʻeni? ʻAupito!

Ko hai naʻá ne fakahoko ʻa e fuofua ouau sākalamēniti ʻa ia kuo hiki ʻo tau maʻú? Ko e tali ki aí ko e ʻEiki ko Sīsū Kalaisí. ʻI he efiafi ki muʻa pea mamahi ʻa Kalaisi ʻi he Ngoue ko Ketisemaní, naʻe teuteuʻi, tāpuakiʻi mo tufaki ai e sākalamēnití ʻe Kalaisi ki Heʻene kau ākongá. Ko ia ko e taimi ʻoku tau fakahoko ai ʻa e ouau toputapú ni, ʻoku tau fakafofongaʻi e Fakamoʻuí. Ko ha meʻa makehe ia!

Naʻe hilifaki e ongo nima ʻo Sione Papitaisó ki he ʻulu ʻo Siosefa Sāmita mo ʻŌliva Kautelé peá ne foaki ange ʻa e lakanga fakataulaʻeiki ʻo ʻĒloné peá ne pehē, “ʻOku ou foaki kiate kimoua . . . ʻa e Lakanga Taulaʻeiki ʻo ʻĒloné, ʻa ia ʻoku kau ai ʻa e ngaahi kī ʻo e tauhi mai ʻa e kau ʻāngeló, mo e ongoongolelei ʻo e fakatomalá, pea mo e papitaiso ʻi he fakaukú ke fakamolemole ai ʻa e angahalá” (T&F 13:1). Ko ha fatongia mahuʻinga ʻeni ki he kakai tangatá ʻi ha faʻahinga toʻu pē. ʻI he fatongia ko iá, ʻoku mahino ai ʻa ʻetau ʻi he tafaʻaki ʻa e ʻEikí.

Fēfē ʻa e Lakanga Taulaʻeiki Faka-Melekisētekí? “Pea ko e lakanga taulaʻeiki lahi ange ko ʻení, ʻoku puleʻi ʻe ia ʻa e ongoongoleleí, pea ʻoku ʻi ai ʻa e kī ʻo e ngaahi meʻa lilo ʻo e puleʻangá, ʻio ʻa e kī ʻo e ʻiloʻi ʻo e ʻOtuá” (T&F 84:19). ʻOku maʻu ʻe he lakanga fakataulaʻeiki ko ʻení ʻa e mālohi ke puleʻi mo tataki, ke tāpuekina mo fakamoʻui, akoʻi mo fakamaʻu. ʻOku hanga ʻe he ngaahi ʻekitivitī ngāue tokoni ko ʻeni ʻa e lakanga fakataulaʻeikí ʻo fokotuʻu ʻi he tafaʻaki ʻa e ʻEikí, ʻa e kau tangata ʻoku nau kau ki aí.

Ko e taha ʻo e ngaahi sīpinga maʻongoʻonga taha ʻo e mālohi ʻo e lakanga fakataulaʻeikí ke fai fakamaʻú, ko e talanoa ko ia kia Nīfai ko e foha ʻo Hilamaní. Koeʻuhí ko ʻene faivelenga ʻi hono malanga ʻaki e folofola ʻa e ʻOtuá, naʻe foaki kiate ia ʻe he ʻEikí ʻa e mālohi ke fai fakamaʻú koeʻuhí “ke ʻilonga ʻa e meʻa te ke nonoʻo ʻi māmaní, ʻe nonoʻo ia ʻi he langí; pea ʻilonga ʻa e meʻa te ke veteki ʻi māmaní, ʻe veteki ia ʻi he langí” (Hilamani 10:7). Naʻe mei hoko ʻa Nīfai ko ha taki maʻongoʻonga ʻi he kau tau ʻa e ʻEikí ʻi ha faʻahinga kuonga fakakōsipeli pē.

He toki falala lahi ia ʻa ʻetau Tamai ʻi Hēvaní kiate kitautolú ʻi Heʻene vahevahe mo kitautolu ʻa e konga ʻo Hono mālohí ke tau lava ai ʻo tokoni kiate Ia ʻi Heʻene ngāue maʻongoʻongá, ʻi heʻene teka atu ke fakafonu ʻa e māmaní.

Fakatokangaʻi kuo fakahinohinoʻi lelei kitautolu ʻo fekauʻaki mo hono foaki ʻo e mafai ʻo e lakanga fakataulaʻeikí. ʻI he hoko hoku taʻu 12, naʻe hilifaki ai ʻe heʻeku tamaí ko Sālesi ʻOakesi, mo ʻeku pīsope ko Siaosi Kōlaté, hona ongo nimá ki hoku ʻulú ʻo foaki mai ʻa e Lakanga Taulaʻeiki Faka-ʻĒloné pea fakanofo au ko ha tīkoni.

Hili mei ai ha ngaahi taʻu lahi, naʻe fakaʻaongaʻi ʻe ʻEletā Kōtoni B. Hingikelī ʻa e founga fakalangi tatau pē ko ʻení ke fakanofo au ko ha Fitungofulú. ʻOku fakahā mai ʻe he fakanofo takitaha ko ʻení ha falala fakalangi makehe mo ha faingamālie foʻou ke u ngāue ai ʻi he tafaʻaki ʻa e ʻEikí.

Ko e taimi ʻoku fokotuʻutuʻu ai ha ngaahi kongakau, ʻoku faʻa fakahoko ai ha ngaahi feinga tau ʻi ha ngaahi malaʻe tau lalahi. Ka ʻoku kehe ʻaupito ʻa e feinga tau ia ko ʻeni maʻá e ngaahi laumālié. Ko e fepaki koʻení ʻoku hoko ia ʻi he moʻui ʻa e fakafoʻituituí ʻi he ʻaho taki taha, pea ʻoku fehangahangai ai e faʻahi ʻa e ʻEikí mo e ngaahi mālohi ʻo e mānumanú, siokitá pea mo e holi kovi ʻa Sētané.

Ko e kau tau talavou sino mālohi ʻe toko 2060 ʻa Hilamaní, ne nau tutuʻu fakataha, ko e uma ki he uma, ʻo hangē ʻokú ne tala mai ʻoku fie maʻu ke ʻi ai ha fuʻu ivi lahi ka u toki lava ke kau mo kinautolu. Ka ʻe lava pē ke kau ki ai ʻa kinautolu kotoa ʻoku loto toʻá.

ʻOku ʻi ai haʻama kiʻi mokopuna taʻu 11 ko ʻAnitelū ʻoku heka sea teketeke pē, pea mahalo te ne pehē pē ʻi he toenga ʻo ʻene moʻuí. ʻE fakanofo ia ko ha tīkoni ʻi he faʻahitaʻu fakatōlaú pea te ne kau ai ki he ngaahi konga kau fakataulaʻeiki ʻa e ʻEikí. He ʻikai hanga ʻe heʻene faingataʻaʻia fakaesinó ʻo fakangatangata ʻene kau ki he feinga taú ni he ʻoku ʻikai ko e ngaahi meʻataú ko ha tao mo ha heletā, ʻo hangē ko ia ʻoku ngāueʻaki ʻi he malaʻe tau moveuveú.

Ka ko e ngaahi meʻatau ʻoku taʻengata hono mahuʻingá, ʻoku nau fakahā mai ʻa e teunga tau kakato ʻo e ʻOtuá, ʻa ia ko e moʻoní, anga māʻoniʻoní, tuí, lotú, pea mo e folofola ʻa e ʻOtuá (vakai, ʻEfesō 6:13–18). ʻOku fakaʻaongaʻi e ngaahi meʻatau ko ʻení ʻi heʻetau fakakaukaú, leá mo e ngāué. Ko ʻetau fakakaukau, lea mo e ngāue lelei mo māʻoniʻoni kotoa pē, ko ha foʻi ikuna ia maʻá e ʻEikí.

Ko hono ʻuhinga ia ʻoku ʻikai faingataʻaʻia ai ʻa ʻAnitelū ʻi he feingatau ko ʻení. Kuo ʻosi akoʻi lelei ia ʻe heʻene ongo mātuʻá. ʻOkú ne tuʻu kuo mateuteu ke kau ʻi he feohi fakatokoua ʻo e lakanga fakataulaʻeikí.

ʻOku mahuʻinga ʻaupito e palé. Ko e palé ʻa e ngaahi laumālie ʻo e ngaahi foha mo e ngaahi ʻofefine ʻo e ʻOtuá, ʻa honau fakamoʻui taʻengatá. Pea ʻe lava ke ikunaʻi pe mole ʻa e ngaahi laumālie ko ʻení tuʻunga ʻi he angaleleí mo e angamaʻá, ʻofa faka-Kalaisí mo e ngāue tokoní, pea mo e tuí mo e ʻamanakí.

ʻE kau ʻa ʻAnitelū ki he kōlomu ʻo e kau tīkoní ʻi hono uōtí. Te nau akoʻi ia ke ne tufa ʻa e sākalamēnití mo tānaki e ngaahi foaki ʻaukaí. Te nau tokangaʻi ia he ko e taumuʻa ia ʻo e ngaahi kōlomu ʻo e lakanga fakataulaʻeikí—ke fetauhiʻaki. Ko hono moʻoní, ko e anga ia hono fokotuʻutuʻu ʻo e konga kau lakanga fakataulaʻeiki ʻa e ʻEikí, ko hono vahevahe ki ha ngaahi kōlomu.

Ko e konga lahi ʻo ʻeku moʻuí naʻá ku hoko ai ko ha pailate ʻi he Laulā Puna ʻa e ʻIunaiteti Siteití. ʻOku kei fetuʻutaki pē ʻa e kau tangatá ni ʻo aʻu mai ki he ʻahó ni, ko ha kiʻi kulupu ʻoku nau feohi vāofi, ʻo nau fetuʻutaki vāofi hili ʻeni ha taʻu ʻe 40.

Ko e taha ʻo e ngaahi ʻuluaki tefitoʻi lao ʻi heʻemau ako pailate vakapuná, ko e “tokangaʻi hoʻo tangata pailate ʻi ho tuʻá. Toutou vakaiʻi maʻu pē hono tuʻá ke fakapapauʻi ʻoku ʻikai ke tolotolo mai ai e filí.”

Kapau ko ha faleʻi lelei ia ke maluʻi hotau kaungā ngāué ʻi he laulā puná, tā ko e faleʻi maʻongoʻonga ia ke tau vāofi, pea ke tau maluʻi e kau mēmipa ʻo ʻetau kōlomú ʻi heʻetau feinga ko ia ke tuʻu maʻu ʻi he tafaʻaki ʻa e ʻEikí. ʻOku totonu ke tau loto vēkeveke ke ʻalu atu ʻo kumi mai kinautolu ʻi he taimi ʻoku nau hē aí.

ʻOku toe mahuʻinga ange he ʻahó ni ke tau tuʻu ʻi he tafaʻaki ʻo e ʻEikí. ʻOku fakamahinoʻi mai maʻu pē ʻe hotau palōfitá ko e ngaahi ʻaho fakaʻosí ʻeni. ʻOku tau ʻilo mei he ngaahi fakaʻilonga ʻo taimí ʻoku ofi mai ʻa e ngataʻangá. Pea ʻoku ʻiloʻi lelei ʻeni ʻe Sētane. ʻOku hangē ʻoku ʻikai pē mohe ia mo ʻene ngaahi konga kaú.

ʻI ha fakataha ako fakatakimuʻa fakamāmani lahi, naʻe meʻa ai ʻa Palesiteni Hingikelī ʻo kau ki he ngaahi tuʻunga ʻo e angaʻulí ʻi he māmaní ʻo ne pehē, “ʻOku ʻikai te u ʻiloʻi pe naʻe kovi ange ʻa e taimi ia ʻo Sōtoma mo Komolā pe ʻikai.”

Naʻá ne hoko atu ʻo pehē, “Naʻe fakaʻauha e ongo koló mo hona kakai faiangahalá kotoa. ʻOku tau ʻi ha tuʻunga tatau ʻi he ʻahó ni. ʻOku mafola ia ʻi he māmaní kotoa. ʻOku ou tui ʻoku tutulu ʻa e Tamaí ʻi Heʻene ʻafio hifo ki Hono ngaahi foha mo e ngaahi ʻofefine faiangahalá” (“Tuʻu Mālohi mo Taʻeueʻia,” Fakataha Ako Fakatakimuʻa Fakaemāmani Lahí, 10 Sānuali 2004, 22)

ʻOku ʻikai te u ʻiloʻi pe ʻe tuʻo fiha e meʻa mai ʻa e kau palōfitá pea tau toki pehē kuo fai mai ha lea fakatokanga kiate kitautolu.

ʻI he lea konifelenisi ki muí ni ʻa ʻEletā Tāleni H. ʻOakesi, naʻá ne pehē ai: “ʻOku ʻākilotoa kitautolu ʻe he ngaahi fakaʻilonga ko ʻeni ʻo e Hāʻele ʻAngaua Maí pea hangē ʻoku fakautuutu ke lahi ange ʻenau hokó mo honau lahí. . . . Neongo ʻoku ʻikai hatau ivi ke liliu ʻa e foʻi moʻoni ʻo e Hāʻele ʻAngaua Maí mo taʻe malava ke ʻilo hono taimi totonú, ka te tau kei lava pē ke fakavaveʻi ʻetau teuteú mo feinga ke tokoniʻi e niʻihi ʻoku tau feohí ke nau teuteu mo kinautolu. ʻOku fie maʻu ke tau fakatou teuteu fakatuʻasino mo fakalaumālie ki he ngaahi meʻa ne kikiteʻi ki he taimi ʻo e Hāʻele ʻAngaua Maí” (Ko e Teuteu ki he Hāʻele ʻAngaua Maí,” Liahona, Mē 2004, 7–10).

Pea naʻe fakahoko mai ʻa e ngaahi lea fakatokanga ko ʻení ki muʻa ʻaupito pē ia pea toki tō mai ha afā ʻo ne haveki ʻa e ʻOtu Kalipiané pea mo e Sunami ko ia naʻá ne maumauʻi taʻe hano tatau ʻa ʻĒsia Hahaké.

ʻOku hanga ʻe he himi, “[Ko Hai ʻOku Kau mo e ʻEikí]?” ʻo fakahinohinoʻi kitautolu ko e “[Taimi ʻeni ke tau fakahā aí].” Ko e taimi ʻeni ke tau tuʻu maʻu ai ʻi heʻetau tuí mo ʻetau ngaahi tefitoʻi moʻoní, ʻo hangē ko ia naʻe fai ʻe he ʻEikitau ko Molonaí. ʻOku fie maʻu kitautolu he taimí ni, ʻe kau tīkoni, kau akonaki, kau taulaʻeiki, kau pīsope, kaumātuʻa, kau taulaʻeiki lahi, mo e kau pēteliake. Ko e taimi ʻeni ke tau fakahaaʻi ai ʻetau houngaʻia ʻi he feilaulau fakalelei ʻa hotau ʻEiki ko Sīsū Kalaisí. Ko e taimi ʻeni ke tau fakahā ai ʻa ʻetau tuí ʻi heʻetau talangofua ki he ngaahi tefitoʻi fekau hangē ko e fono ʻo e angamaʻá mo e vahehongofulú, Lea ʻo e Potó mo hono tauhi ʻo e ʻaho Sāpaté ke māʻoniʻoní.

Ko e taimi ʻeni ke tau lea fakatokanga ai ki hotau ngaahi kaungāʻapí ʻaki ʻetau vahevahe mo kinautolu ʻa e pōpoaki ʻo e ongoongoleleí. Ko e taimi ʻeni ke tau tā ai maʻa māmani ha sīpinga ʻo e angamāú mo e teunga tāú, ha sīpinga ʻo e angaleleí mo e angamaʻá. ʻOku totonu ke ʻoua naʻa faifai angé pea ʻi ai ha taimi te tau maumauʻi ai e mālohi ʻo e lakanga fakataulaʻeiki ʻoku tau maʻú, ʻi haʻatau moʻua ʻi he ʻuli fakatupu ʻauha ʻo e ponokalafí.

Ko e taimi ʻeni ke tau toe fakamanatu ai e ngaahi fuakava naʻa tau fai mo e ʻEikí ʻi he vai ʻo e papitaisó, ngaahi fuakava naʻa tau fai ʻi he taimi naʻa tau tali ai e ngaahi fakapapau mo e ngaahai fuakava naʻa tau fakahoko ʻi Hono ngaahi temipale māʻoniʻoní.

Ko e moʻoni ko e taimi ʻeni ke tau fakahaaʻi ai ʻoku tau kau mo e ʻEikí.

ʻE kāinga, ko ʻEne ngāué ʻeni. Kuo toe fakafoki mai ʻa e ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisí ʻi hono kakató ʻi he ngaahi ʻaho fakaʻosí ni ʻi he Palōfita ko Siosefa Sāmitá. Ko Kalaisi ʻa e ʻulu ki he Siasí ni, ʻo Ne tataki atu ia ʻo fakafou ʻi Heʻene palōfita moʻui ko Kōtoni B. Hingikelií. ʻE toe hāʻele mai ʻa Kalaisi ki he māmaní ke pule ai, pea ʻe ʻi ai ʻa e ʻaho te tau taki taha tuʻu ʻi Hono ʻaó ke fakamāuʻi kitautolu ʻo fakatatau ki heʻetau ngaahi fakakaukaú, ngaahi ngāué, mo e ngaahi holi ʻo hotau lotó. ʻOku ou fakamoʻoniʻi ko Ia ʻa hotau Fakamoʻuí mo hotau Huhuʻí, ʻi Hono huafa māʻoniʻoní, ʻēmeni.

 
© 2008 Intellectual Reserve, Inc. All rights reserved.   Rights and use information.  Privacy policy