The Christus statueThe Church of Jesus Christ of Latter-day Saints Search | Feedback | Site Map | Help | Country Sites |
Home Broadcast General Conference Archives
Conferences
ʻEpeleli 2005
ʻE Akoʻi ʻa Hoʻo Fānau Kotoa pē

ʻE Akoʻi ʻa Hoʻo Fānau Kotoa pē

Coleen K. Menlove
Palesiteni Lahi 'o e Palaimelí Ne Toki Tukuangé

ʻOku fie maʻu ʻe he fānaú ke nau ʻiloʻi ʻe tokoniʻi kinautolu ʻe he tui ki he Fakamoʻuí mo muimui ʻiate Iá, ke nau maʻu ai ha nonga ʻi he māmani puputuʻu ko ʻení.

Coleen K. MenloveKuo ongo ki hotau lotó e ngaahi faingataʻa fakanatula ne toki hoko he funga ʻo e māmaní. Ko e meʻa ʻoku tautautefito ʻene ongo fakamamahi kiate kitautolú, ko e faingataʻaʻia ko ia ʻa e longaʻi fānaú, ʻa ia kuo nau lavetukia noaʻia pē aí. Kuo tau mamata ki ha longaʻi fānau ʻoku ʻikai kei ʻi ai hanau fāmili ke tokonaki, maluʻi mo ʻofeina kinautolu. ʻOku holi hotau lotó ke tau tokoni mo poupou ʻi ha faʻahinga founga pē—ʻa ia ʻe fakafiemālieʻi ai honau mamahí mo ʻoange ha ʻamanaki lelei ki heʻenau moʻuí. ʻOku tau houngaʻia he ngaahi faingamālie ʻoku tau maʻu ke fai ai ha tokoní. ʻOku fakalotolahia kitautolu ʻe he ngaahi tokoni ʻa ha kakai tokolahi ki he fānaú ni.

Ka neongo ia, ʻoku ʻikai fie maʻu ia ke tau vakai ki ha feituʻu mamaʻo ke toki maʻu ai ha fānau ʻoku nofo ʻi ha tūkunga kehe mo faingataʻa. ʻOku ʻikai ke tau fakatokangaʻi, kae mahalo ʻoku tau vakai atu kitautolu ʻo fakalaka he fānau ʻi hotau lotolotongá. ʻOku tau ʻiloʻi lelei nai e ngaahi tūkunga fakamamahi ʻokú ne ʻākilotoa ʻetau fānaú? ʻOku faʻa lava pē ke tau tala pe ʻoku feau koā ʻenau ngaahi fiemaʻu fakatuʻasinó, ka ʻoku fēfē nai ʻenau ngaahi fiemaʻu fakalaumālié? ʻOku nau ʻiloʻi nai e maama mo e melino ʻo e ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisí? ʻOku akoʻi mai ʻe he folofolá, “ʻE akoʻi ʻe he ʻEikí ʻa hoʻo fānaú kotoa pē, pea ʻe lahi ʻa e fiemālie ʻa hoʻo fānaú.”1

ʻOku fie maʻu ʻe he fānaú ʻa e nonga ko ia ʻoku maʻu mei he ʻiloʻi ʻoku ʻi ai haʻanau Tamai Hēvani ʻofa, naʻá Ne ʻomi Hono ʻAlo ko Sīsū Kalaisí ke Ne ʻomi ʻa e māmá mo e ʻamanaki leleí ki he māmaní. Ko hotau fatongiá ia ke tataki e fānaú ki he nonga mo e maama ko iá.

Ko e tūkunga fakamamahi ʻoku ʻi ai ha niʻihi ʻo e fānaú he ʻahó ni, ʻoku fakafōtunga mai ia ʻe ha fakatātā naʻe tā ʻe he tokotaha tā valivali Tenimaʻake ko Kali Polokí. ʻOku fakaʻofoʻofa hono fakaʻaliʻali mai ʻe he tā valivalí ni e fakamatala fakafolofola ʻoku maʻu ʻi he Sione vahe 5. Ko Kalaisi, ʻa e fai fakamoʻuí mo e fakafiemālié, ʻoku fakatefito ai e tā valivali ko ʻení. ʻOkú Ne tatala e pulongá mei ha tangata ne faingataʻaʻia fakaesino talu mei hono fāʻeleʻí. Ko e talu e tatali ʻa e tangatá ni ki he mana ʻo e faifakamoʻuí ʻi he vai ko Petesetá, ka ʻoku ʻikai ha taha ke tokoniʻi ia. ʻI he kei tatali ʻa e tangatá mo ʻunaloto pē ki ha maná, ne tuʻu ʻa Kalaisi ʻi hono ʻaó mo e mālohi ke fakamoʻui iá.

ʻOku hā mai mo ha niʻihi kehe ʻi he konga ki mui ʻo e tā valivalí, ka ʻoku ʻikai sio fakahangatonu ha taha ʻo kinautolu kia Kalaisi. ʻOku tuʻu e ʻEikí ʻi honau lotolotongá, ka ko e tokotaha pē ʻokú ne vakai kiate Ia ko e ʻEikí Ia. ʻOku hā mai hangē ʻoku femoʻuekina e toengá ia ʻi heʻenau ngaahi ngāue fakaʻahó, pea muna kiate kinautolu e māfimafi ʻo Sīsuú pea mo e mana ne ʻamanaki hoko ʻi honau lotolotongá. Hangē ʻoku ʻi ai ha kiʻi tamasiʻi mo ha fefine, mahalo ko ʻene faʻeé, ʻokú na lava ʻo sio mai kia Sīsuú, kae hangē ko e toengá, naʻe tukutaha ʻena tokangá ʻa kinaua ʻi ha feituʻu kehe. Pea neongo ʻena ʻi he lotolotonga ʻo e Fakamoʻuí, ka naʻe ʻikai tataki ʻe he fefiné ia e kiʻi tamasiʻí kiate Ia. ʻOku ou fifili foki, pe kuo ʻikai koā ke tau fakatokangaʻi ʻa e faingamālié ni ke haʻu kia Kalaisí? ʻOku hanga nai ʻe he ngaahi meʻa ʻoku tau aʻusia he moʻuí, ʻo tohoakiʻi ʻetau tokangá mo fakanenefu ʻetau vakai fakalaumālié, ko ia ʻoku ʻikai ke tau tokanga taha ai ki he meʻa mahuʻinga tahá? ʻOku ou fifili pe ʻoku mole koā meiate kitautolu ʻa e ngaahi faingamālie ko ia ke ako mei he ʻEikí mo ongoʻi ʻEne ʻofá? ʻOku ʻikai nai ke tau fakatokangaʻi e ngaahi faingamālie ke feʻinasiʻaki ai mo e niʻihi kehé—tautautefito ki he fānaú—ʻi he ngaahi meʻa ʻoku mahuʻinga tahá, ʻa ia ko e ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisí? Kuo tau mamata kotoa pē ki ha fānau mo ha toʻu tupu ʻoku nau tuʻu ʻi ha haʻofanga kakai ʻo puputuʻu mo fie ʻiloʻi e meʻa ʻoku mahuʻinga tahá.

Hangē ʻoku lava pē ke u ongona hono leaʻaki ʻe he kiʻi tamasiʻí mo ha longaʻi fānau kehe, ʻa e fakalea kuo hivaʻi ʻe ha toko lahi ʻo kitautolú, “Akoʻi au ke u ʻeva ʻi he māmá.” Manatuʻi hono fakaleá:

Akoʻi au he maama hoʻo ʻofá;
Ke u lotu atu ki he ʻAfioná;
Ke u ʻilo ʻa e moʻoní kotoa;
Akoʻi au, [ke u ʻeva ʻi he] māmá.2

ʻOku tau akoʻi nai ʻetau fānaú ke nau ʻiloʻi, ongoʻi mo fiefia ʻi he fakaʻofoʻofa, mālohi mo e ngaahi mana ʻo e ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisí? Kuo naʻinaʻi mai ʻa Palesiteni Kōtoni B. Hingikelī: “Tuku ke tau akonekina ʻetau fānaú ʻo fekauʻaki mo e Tokotaha ʻoku tau ui ko e ʻEiki ko Sīsū Kalaisí. Tau akoʻi muʻa ki heʻetau fānaú ʻa e ngaahi tefitoʻi moʻoni fakaʻeiʻeiki mo fai fakamoʻui ʻo e ongoongoleleí.”3 ʻOku fie maʻu ʻe he fānaú ke nau ʻiloʻi ʻe tokoniʻi kinautolu ʻe he tui ki he Fakamoʻuí mo muimui ʻiate Iá, ke nau maʻu ai ha nonga ʻi he māmani puputuʻu ko ʻení.

ʻOku tau akoʻi fēfē ʻetau fānaú? ʻE lava ke tau muimui ki he sīpinga ʻa e Fakamoʻuí. ʻOku tau lau he Tohi ʻa Molomoná ʻo kau ki he hā ʻa e Fakamoʻui kuo toetuʻú, ki he kakai he Hemisifia Hihifó. Lolotonga ʻEne akoʻi e kakaí, naʻá Ne tānaki mai ʻa e longaʻi fānaú kiate Ia. Naʻá Ne tūʻulutui peá Ne lotu fakataha mo e fānaú mo lotua kinautolu. Naʻá Ne tāpuakiʻi fakatāutaha ʻa e fānaú. Naʻá Ne ongoʻi fiefia ʻi he feohi mo kinautolú peá Ne fakaava ʻa e ngaahi langí ke lava ʻo akonekina e fānaú mei ʻolunga.

ʻI hoʻo kau fakataha mo e fānaú ʻi hoʻomou tēpile maʻumeʻatokoní, lotu mo ako fakaʻaho mo fakafāmili ʻo e folofolá pea mo e efiafi fakafāmili ʻi ʻapí, ʻokú ke muimui ai ki he sīpinga ʻa e Fakamoʻuí ʻi hono ʻofaʻi mo akoʻi kinautolú. ʻI hoʻomou fai ʻení, ʻai ke nau ʻiloʻi ʻoku feinga fakataha homou fāmilí ke tauhi e ngaahi fekaú mo moʻui taau ke hoko ko ha fāmili taʻengata. Mahalo ʻe lolotonga hoʻomou fetalanoaʻaki fakatāutaha ko ʻení, ʻe ueʻi ai kitautolu ʻe he Laumālié ke tau fai ʻa e ngaahi fehuʻi totonú pe leaʻaki ʻa e ngaahi meʻa totonú ke tokoni ke ʻiloʻi mo ongoʻi ai ʻe heʻetau fānaú e maama ʻa e ʻEikí. Kapau te tau fakaʻaongaʻi e faingamālié, ʻe tataki kitautolu ʻe he Laumālié.

ʻOku tau maʻu ha fānau fakaʻofoʻofa mo poto ʻi hotau lotolotongá. ʻE lava ke tau tokoni ke nau ʻiloʻi ʻa e nongá ʻi he moʻuí ni pea mo e moʻui kahaʻú.

ʻOku fie maʻu ke aʻusia ʻe he fānaú ʻa e Maama ʻo Kalaisí, ke nau lava ʻo fili e māmá kae fakafepakiʻi e fakapoʻulí. Naʻe aʻusia ʻe Mōsese ha meʻa fakaofo he taimi naʻá ne liliu ai peá ne mamata ki he ʻOtuá ʻaki hono mata fakalaumālié. Hili hono akoʻi kia Mōsese ʻo fekauʻaki mo e ʻOtuá peá ne mamata ki Hono Nāunaú mo ʻEne ngāué, naʻe haʻu ai ʻa Sētane kiate ia ʻi he fakapoʻulí mo e puputuʻú. Koeʻuhí ne ʻosi aʻusia ʻe Mōsese ʻa e māmá mo e nāunau ʻo e ʻOtuá, ko ia naʻá ne ʻosi ʻiloʻi ai ʻa hona faikehekehé. Naʻá ne fakafepakiʻi fefeka ʻa Sētane ʻo ne pehē ange, “Ko hai koe. He vakai ko e foha au ʻo e ʻOtuá.”4

ʻOku fie maʻu ke fakafonu e fānaú ʻaki e maama ʻo e ongoongoleleí, ke hokosia mai e ʻahiʻahí, te nau lava ʻo pehē: “ʻOku ou ʻiloʻi ko hai au. Ko e fānau au ʻa e ʻOtuá. ʻOku ou ʻiloʻi e meʻa ke u faí. Te u papitaiso, maʻu ʻa e Laumālie Māʻoniʻoní pea tauhi e ngaahi fekaú.” ʻE lava foki ke pehē ʻe he fānaú: “ʻOku ou ʻiloʻi e tuʻunga te u aʻusiá. ʻE lava ke u hoko ko ha finemui angatonu” pe “ko ha talavou angatonu ʻo maʻu e lakanga fakataulaʻeiki ʻo e ʻOtuá.” Ko e fānau ʻoku fonu he ʻilo mo e maama ko ʻení, ʻe lava ke nau fili ke fakafisingaʻi e fakapoʻulí pea tafoki ki he maama mo e nonga ʻo e ongoongoleleí.

Ko e fānau ko ia kuo tohi tongi e ongoongoleleí ʻi honau lotó, ʻoku nau ʻiloʻi e toʻukupu ʻo e ʻEikí ʻi heʻenau moʻuí. ʻOku lahi ange e meʻa ʻoku ʻilo ʻe he fānaú ʻi he meʻa ko ia ʻoku tau pehē ʻoku nau ʻiló pea te nau lava ʻo fai ha ngāue lahi ange ʻi he meʻa ʻoku tau fakakaukau atu ki aí. Kuó u ʻiloʻi ko ha fānau loto tui ʻa e fānau ʻoku nau maʻu e maama ʻo e ongoongoleleí. ʻOku ʻikai ke nau fakaveiveiua. Naʻe pehē ʻe he finemui taʻu 11 ko Samanitaá, “ʻOku ou ʻiloʻi ʻoku moʻoni e ongoongoleleí he ʻoku lava ke u ongoʻi ia.” Naʻe pehē ʻe he kiʻi tamasiʻi taʻu tolu ko Penisimaní, “ʻOku ou ʻiloʻi ʻoku ongoʻi mo tali mai ʻe he Tamai Hēvaní ʻeku ngaahi lotú he ʻokú Ne ʻofa ʻiate au.” ʻOku lea e fānau ʻoku nau maʻu e maama ʻo e ongoongoleleí ʻo pehē, “ʻOku ou ʻiloʻi ʻoku tataki ʻe he Laumālie Māʻoniʻoní ʻeku moʻuí he ʻoku ou ongoʻi fiefia he taimi ʻoku ou fili ai ke muimui ki heʻene ngaahi ueʻí.”

ʻOku kamata ke mahino kia Semi ʻa e ngaahi ueʻi ʻa e Laumālie Māʻoniʻoní. ʻI he taimi naʻe fehuʻi ange ai ʻe heʻene faʻeé, “Ko hai e Laumālie Māʻoniʻoní,” naʻá ne tali ange, “Ko ha ongo māfana ia ʻi hoku lotó.” ʻOku mahino foki kia Semi ko e taimi ʻoku puke ai hono kiʻi tehina ʻoku kei uike ʻe ua hono lahí, ko e Laumālie Māʻoniʻoní ʻokú ne poupouʻi ia ke lotu ki he ʻEikí ʻo kole ha tokoní.

ʻE lava nai ke mou ongoʻi e nonga ʻa e longaʻi fānaú ni?

ʻOku mahulu hake he loto holí pē ʻa e meʻa ʻoku fie maʻu ki hono akoʻi ʻo e fānaú. ʻOku fie maʻu ki ai ʻetau faivelengá. Ne u lave ki muʻa ange ki he hiva, “Akoʻi Au Ke u ʻEva ʻi he Māmá,” ʻa ia naʻe faʻu ʻe Kalala Mekimasitā. Naʻe fakamatala mai ʻe Sisita Mekimasitā, lolotonga ʻene kei ngāue ko ia he poate lahi ʻa e Palaimelí, naʻe vahe ange ai ke ne faʻu ha hiva fekauʻaki mo hono akoʻi e fānaú. Naʻá ne pehē ko ha fatongia mafatukituki ʻeni peá ne lotu ai ke ʻiloʻi e founga ke kamata mo fakakakato ʻaki e ngāue ko ʻení.

Hili haʻane ngaahi feinga, naʻá ne fakahū atu ʻene ngāué pea tala mai ʻoku ʻikai pē ke tonu. Naʻe ʻikai tala ange ʻa e meʻa ke fulihí, ka ke hokohoko atu pē ʻene feingá kae ʻoua leva kuo tonu. Naʻá ne ongosia fakalaumālie pea ʻikai ke ne ʻiloʻi pe ʻe fēfē haʻane toe hoko atu. Naʻá ne toe kumi tokoni mei he ʻEikí, fai ha ngaahi liliu pea toe fakahū foʻou atu. Naʻe hoko tuʻo tolu e foungá ni, kae ʻoua kuo faifai pea fakahā ange ʻoku haohaoa pea he ʻikai ke ne toe fai ha liliu.

Neongo ne tuʻo lahi e loto foʻi ʻa Sisitā Mekimasitaá, ka naʻá ne ngāue faivelenga he meʻa naʻe kole ange ke ne fakahokó pea ʻi he meʻa naʻá ne ʻamanaki ʻe tāpuekina ai e moʻui ʻa e fānaú. Kuo hivaʻi ʻene hiva fakalaumālié ʻe he kakai lalahí mo e longaʻi fānaú ʻi ha ngaahi fonua lahi mo ha ngaahi lea fakafonua kehekehe. ʻOku fakafofongaʻi ʻe he hivá ni ʻa e holi ʻa hoku lotó—ke ʻaʻeva ʻa e fānau kotoa pē ʻa e ʻOtuá ʻi he maama ʻo e ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisí. ʻOku kamata e hivá ni ʻaki ha kole mei he fānaú, “Akoʻi au ke u ʻeva ʻi he māmá,” pea fakaʻosi ʻaki ha tukupā, “[Te tau] ʻaʻeva [fiefia] ʻi he māmá.”5

ʻE fie maʻu ha taimi mo ha feilaulau lahi ke akoʻi ʻa e fānaú, kae kuo pau ke ʻoua naʻa toʻo atu ʻetau tokangá pe te tau foʻi. ʻOku fie maʻu ʻe heʻetau fānaú ke fakahoko e talaʻofa ko ia “pea ʻe lahi ʻa e fiemālie ʻa hoʻo fānaú.”6 Tuku ke ʻoua naʻa fifili ha kiʻi tamasiʻi pe taʻahine pe ʻoku ʻofeina koā ia ʻe he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi. Tuku ke ʻiloʻi ʻe he fānau kotoa pē ʻa honau tupuʻangá, meʻa ke nau faí pea mo e meʻa te nau lava ʻo aʻusiá.

ʻOku ou fakamālō kiate kinautolu kotoa pē ʻoku tokoni ki he fānaú, ʻo ʻofaʻi mo akoʻi kinautolu neongo honau ngaahi tūkunga he māmaní, ke nau lava ʻo ongoʻi e nonga ʻoku maʻu he maama ʻo e ongoongoleleí mo maʻu e ngaahi talaʻofa ʻa e ʻEikí.

ʻOku ou fie lea fakahangatonu atu ki he fānau he funga ʻo e māmaní. Kuó u ʻosi feʻiloaki heni mo ha niʻihi ʻo kimoutolu pea pehē ki ha niʻihi toko siʻi ʻo kimoutolu ʻi ha ngaahi fonua hangē ko ʻAfilika, Filipaini, Kōlea pea ki muí ni mai ʻi ʻIukuleini mo Lūsia. Kuó u ʻaʻahi atu kiate kimoutolu ʻi he Palaimelí, pea pehē foki ki he ngaahi falemahaki moʻó e longaʻi fānaú. ʻOku ou fakatauange pē ʻoku mou ʻiloʻi e lahi hono ʻofaʻi kimoutolu ʻe homou fāmilí, ʻe hoʻomou kau faiako Palaimelí, kae mahuʻinga tahá, ʻe he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi.

ʻOua ʻaupito naʻá ke tali ha meʻa ʻoku māʻulalo ange he ngaahi faingamālie mo e ngaahi tāpuaki ʻoku foaki atu ʻe he ʻOtuá. ʻOku hoko e tuʻunga moʻui ʻoku hā mei he vala ʻokú ke tuí, lea ʻokú ke ngāueʻakí pea mo ho ʻulungāangá, ko e fakaʻilonga ia ki tuʻa ʻo hoʻo tukupā ʻi ho lotó ke muimui ki he palani ʻa e Tamai Hēvaní maʻaú.

ʻOku ʻikai ke mou ʻiloʻi e tokoni lahi kuo mou fai kiate aú. ʻOku ou fakamālō atu ʻi he fiefia mo e ʻamanaki lelei ʻoku mou ʻomi ki hoku lotó pea mo e loto ʻo hoʻomou kau taki he Palaimelí, kae tautautefito ki hoʻomou mātuʻá. Manatuʻi muʻa ke ke fakahaaʻi ʻa hoʻo fakamālō kiate kinautolu ʻoku nau ʻofaʻi mo akoʻi kimoutolú. ʻOku ou ʻiloʻi pea ʻoku ou loto ke mou ʻiloʻi, ko e fānau kimoutolu ʻa e ʻOtuá pea ʻoku ʻofa atu ʻa e Tamai Hēvaní kiate kimoutolu pea te mou lava ʻo lotu kiate Ia ʻi ha faʻahinga taimi mo ha feituʻu pē. Feinga maʻu pē ke mou manatuʻi ʻa Sīsū Kalaisi pea muimui kiate Ia pea te mou maʻu ai ha maama mo ha nonga ki hoʻomou moʻuí he taimí ni pea mo ha ʻamanaki lelei ki he taʻengatá. Ko ʻeku fakamoʻoní ia ʻi he huafa ʻo Sīsū Kalaisí, ʻēmeni.

Ngaahi maʻuʻanga fakamatalá

1. 3 Nīfai 22:13.

2. “Akoʻi Au Ke u ʻEva he Māmá,” Tohi Hiva ʻa e Fānaú, 70.

3. “Ngaahi Pōpoaki Fakalaumālie meia Palesiteni Hingikelī,” Church News, Sept. 4, 1999, 2.

4. Mōsese 1:13.

5. Tohi Hiva ʻa e Fānau, 70.

6. 3 Nīfai 22:13.

 
© 2008 Intellectual Reserve, Inc. All rights reserved.   Rights and use information.  Privacy policy