The Christus statueThe Church of Jesus Christ of Latter-day Saints Search | Feedback | Site Map | Help | Country Sites |
Home Broadcast General Conference Archives
Conferences
ʻOkatopa 2005
Ko e Ngaahi Tāpuaki ʻo e Konifelenisi Lahí

Ko e Ngaahi Tāpuaki ʻo e Konifelenisi Lahí

ʻEletā Paul V. Johnson
ʻO e Kau Fitungofulú

Fili leva ʻa e founga ʻe lava ke ke fakamahuʻingaʻi ai e konifelenisi lahí ʻi hoʻo moʻuí. Fili ke ke fakafanongo lelei pea muimui ki he ngaahi akonaki ʻoku ʻomi aí.

ʻEletā Paul V. JohnsonKo ha tufakanga toputapu ke lea kiate kimoutolu he fakataha lahi ko ʻeni ʻo e lakanga fakataulaʻeikí. ʻOku ou ʻamanaki fiefia maʻu pē ke kau atu mo hoku ngaahi fohá ki he ngaahi fakataha ko ʻeni ʻo e lakanga fakataulaʻeikí. ʻOku ou manatu lelei ki heʻeku tangutu fakataha mo kinautolu ʻi he senitā fakasiteikí ʻo fakafanongo ki he ngaahi akonaki ʻa e Kau Taki Māʻolungá. Naʻe fakahoko ʻe he ngaahi fakatahaʻangá ni ha liliu ʻi heʻeku moʻuí heʻeku kei talavoú pea ʻoku kei hokohoko atu pē ʻenau fai iá. ʻOku ou ʻiloʻi kuo nau faitokonia hoku ngaahi fohá mo ha kau maʻu Lakanga Taulaʻeiki Faka-ʻĒlone ʻe laui miliona ʻi he funga māmaní.

ʻOku ou lea atu he pooni kiate kimoutolu kau maʻu Lakanga Taulaʻeiki Faka-ʻĒloné. ʻOku tau moʻui ʻi ha kuonga fakafiefia mo fakaofo. Kuo toe fakafoki mai e kakato ʻo e ongoongoleleí pea ʻoku mafola atu ia he māmaní. ʻOku ʻi māmani ʻa e ngaahi kī ʻo e lakanga fakataulaʻeikí mo e ngaahi ouau fakamoʻuí pea ʻoku ʻatā ke maʻu ia ʻe kinautolu ʻoku tāú. ʻOku laui miliona ha kakai lelei he māmaní ʻoku nau faifeinga ke fai e meʻa ʻoku totonú ʻi heʻenau moʻuí, honau familí mo honau koló.

ʻOku toe fonu faingataʻa pē foki ʻa e māmani fakaʻofoʻofa ko ʻeni ʻoku tau ʻi aí. ʻOku mou moʻui ʻi ha ngaahi taimi faingataʻa ʻoku lahi fau ai e fakatauvelé mo e fakatuʻutāmaki ʻoku tuʻunuku maí. Kuo mou ʻosi aʻusia ha niʻihi ʻo e ngaahi fakatauvele mo e fakatuʻutāmaki ko ʻení. Kuo mou mamata ki ha niʻihi kuo maumauʻi ʻenau moʻuí ʻe he ngaahi kovi ʻoku mafola he māmaní.

Ko e hā leva e founga ʻe lava ke malu ai ʻa kimoutolu kau maʻu Lakanga Taulaʻeiki Faka-ʻĒloné, ʻi he ngaahi taimi faingataʻá ni, ke mou lava ʻo fakahoko kakato homou fatongia ʻi he ngāue maʻongoʻongá ni pea mo maʻu ʻa e fiefia moʻoní ʻi he moʻuí ni mo e maama kahaʻú?

ʻOku ʻikai ha ofo he ʻoku ʻikai liʻaki kitautolu ʻe he ʻEikí ke tau kumi pē hotau halá, he taimi ʻoku tau fehangahangai ai mo e koví mo e fakatauvelé. Ko hono moʻoní, ʻoku lahi fau e ngaahi fakahinohino ʻoku lava ke tau maʻú ʻo kapau pē te tau fakafanongo. Kuo mou maʻu e meʻafoaki ʻo e Laumālie Māʻoniʻoní ke tataki mo ueʻi fakalaumālie kimoutolu. ʻOku mou maʻu ʻa e folofolá, mātuʻá, kau taki ʻo e Siasí mo e kau faiakó. ʻOku mou maʻu e ngaahi lea ʻa e kau palōfitá, kau tangata kikité mo e kau tangata maʻu fakahā ʻoku moʻui ʻi hotau kuongá. Ko e moʻoni, ʻoku lahi fau e ngaahi fakahinohino mo e tataki ʻoku lava ke tau maʻú, pea he ʻikai ke ke fai ha ngaahi fuʻu fehālaaki ʻi hoʻo moʻuí tuku kehe kapau te ke fili ke liʻaki e fakahinohino ʻoku ʻoatú.

ʻOku ou fie lea he pooni ʻo kau ki he ngaahi maʻuʻanga fakahinohino ko ʻení—ʻa e kau palōfita moʻui, kau tangata kikité mo e kau tangata maʻu fakahā kuo tau hikinimaʻi he ʻaho ní. ʻOku ou fie tokanga taha ki he taha ʻo e ngaahi founga ʻe lava ke tau maʻu ai ha fakahinohino meiate kinautolú—ʻa ia ko e konifelenisi lahí.

Kuo hoko maʻu pē ʻa e konifelenisí ko ha konga ʻo e Siasí talu mei kamataʻanga ʻo e kuonga fakakōsipelí ni. Naʻe fakahoko ʻa e fuofua konifelenisí hili pē ha māhina ʻe ua mei hono fokotuʻu ʻo e Siasí. ʻOku tau fakataha tuʻo ua he taʻu ke fakahinohinoʻi kitautolu ʻe he Kau Taki Māʻolungá mo e kau ʻōfisa māʻolunga ʻo e Siasí. ʻOku lahi e ngaahi founga ʻe lava ke maʻu atu ai ʻa e ngaahi meʻa ʻoku fai ʻi he ongo konifelenisí ni, ʻo tatau pē ʻi hano paaki pe fakaʻilekitulōnika.

Naʻe saiʻia ʻeku faʻeé he konifelenisi lahí. Naʻá ne faʻa fakamoʻui e letioó mo e TV pea tukuhakeʻi ke leʻo lahi pea faingataʻa ke ʻi ai ha feituʻu he falé ʻe taʻe ongona ai e konifelenisí. Naʻá ne loto ke fanongo ʻene fānaú ki he ngaahi leá pea naʻá ne faʻa ʻeke mai ha meʻa ne mau manatuʻi. Ne u faʻa ʻalu ki tuʻa mo ha taha ʻo hoku ngaahi tokouá ʻo vaʻinga lolotonga e fakatahaʻanga konifelenisi ʻo e Tokonakí. Ne mau ʻave ʻa e letioó he naʻa mau ʻilo ʻe fakafehuʻi kimautolu ʻe he fineʻeikí ʻamuiange. Ne mau vaʻinga ʻakapulu pea mau faʻa mālōlō ke mau fakafanongo tokanga ke mau lava ʻo fai ha fakamatala ki he fineʻeikí. ʻOku ou tui naʻe ʻikai lava ke kākaaʻi ʻemau Fineʻeikí he naʻe ʻosi ange ʻemau fakamatalá, ko e meʻa tatau pē naʻa mau manatuʻi mei ha foʻi fakatahaʻanga kakato.

ʻOku ʻikai ko ha founga ia ke fakafanongo ʻaki ki he konifelenisí. Kuó u ʻosi fakatomala mei ai. ʻOku ou saiʻia ʻaupito he konifelenisi lahí, pea mahalo koeʻuhí pē ko e manako ʻeku fineʻeikí he ngaahi lea ʻa e kau palōfita moʻuí. ʻOku ou manatuʻi haʻaku fakafanongo ki he taha ʻo e ngaahi fakatahaʻanga ʻo e konifelenisí lolotonga ʻeku nofo toko taha ʻi hoku lokí heʻeku kei ʻi he kolisí. Naʻe fakamoʻoniʻi mai ʻe he Laumālie Māʻoniʻoní ki hoku laumālié ko Hāloti B. Lií, ʻa e Palesiteni ʻo e Siasí he taimi ko iá, ko ha palōfita moʻoni ia ʻa e ʻOtuá. Naʻe hoko ʻeni ki muʻa peá u ʻalu ʻo ngāue fakafaifekaú pea ne u loto vēkeveke ke u fakamoʻoniʻi ʻa e palōfita moʻuí he ne u ʻiloʻi tonu ia. Kuó u maʻu ʻa e fakamoʻoni tatau pē ki he palōfita taki taha talu mei he taimi ko iá.

ʻI heʻeku kei ngāue fakafaifekaú, naʻe ʻikai ha polokalama satelaite ia ʻa e Siasí he taimi ko iá pea ko e fonua ne u ngāue ki aí naʻe ʻikai fakamafola ai e konifelenisi lahí ia. Naʻe ʻoange ʻe heʻeku faʻeé ha ngaahi foʻi kāsete ʻo e konifelenisi lahí pea ne u toutou tā ia ʻo fanongo ki ai. Ne fakaʻau ke u ʻofa he ngaahi leʻo mo e ngaahi lea ʻa e kau palōfitá mo e kau ʻaposetoló.

Ne u toki lau ki muí ni ʻa e tohinoa ʻeku kui tangata hono uá ko Nataniela Hōtisi, ʻa ia naʻe uiuiʻi ke ngāue fakafaifekau ki ʻIngilani he 1883. Naʻá ne fakamatala ki heʻene haʻu ki Sōleki Siti ke vaheʻi ia ke ne ngāue fakafaifekaú peá ne kau atu ki he konifelenisí lolotonga ʻene ʻi aí. Fanongo angé ki heʻene fakamatalaʻi ʻa e konifelenisí: “Ne u ʻalu ki he ngaahi fakatahá ʻi he fuʻu Tāpanekalé he ʻahó kakato. Ne lahi fau e ngaahi fakahinohino lelei ne faí. Naʻe ongo makehe ʻa e ngaahi lea ʻa Siosefa F. Sāmita mo Siaosi Q. Kēnoní pea mo Palesiteni Sione Teilá. Ne u ongona hono pehē ʻe he kau matuʻotuʻá kuo teʻeki ai ke nau kau atu ki ha konifelenisi tokolahi mo fakalaumālie pehē.”1

ʻOku ou tui ʻoku maʻu ʻe he kāingalotu ʻo e Siasí ʻa e ongo tatau pē ʻi he konifelenisi taki taha. Hangē ʻoku mālohi mo fakalaumālie ʻa e konifelenisi taki taha, ʻo laka ia he konifelenisi fakamuimuí.

Kuo pau ke tau loto fiemālie ke muimui ki he faleʻi ʻoku tau fanongo ki aí, kae lava ke liliu ʻetau moʻuí ʻe he ngaahi pōpoaki ʻo e konifelenisi lahí. Naʻe folofola mai e ʻEikí ʻi ha fakahā ki he Palōfita ko Siosefa Sāmitá, “ke mou feakonakiʻaki mo fefakamaamaʻaki ʻa kimoutolu ʻo ka mou ka fakataha, koeʻuhí ke mou ʻiloʻi ʻa e founga ke . . . fai ʻo kau ki he ngaahi tefito ʻo ʻeku fonó mo e ngaahi fekau kuó u ʻoatú.”2 ʻOku ʻikai feʻunga hono ʻiloʻi pē ʻa e “founga ke ngāue” aí. Naʻe folofola ʻa e ʻEikí he veesi hokó ʻo pehē, “Ke mou fehaʻiʻaki ʻa kimoutolu ke ngāue ʻi he māʻoniʻoni kakato ʻi hoku ʻaó.”3 ʻOku hanga ʻe he loto fiemālie ko ʻeni ke ngāue leva ki he meʻa kuo tau akó ʻo fakaava mai e matapaá ki ha ngaahi tāpuaki fakaofo.

ʻI he fakataha lakanga fakataulaʻeiki ʻo e taʻu kuo ʻosí, naʻe lea ai ʻa Palesiteni Hingikelī ʻo fekauʻaki mo e fakatuʻutāmaki ʻo e ponokalafí. Te u pehē ʻoku teʻeki ai ke u fanongo ʻi ha fakatokanga fakapalōfita hangatonu pehē ki he kau maʻu lakanga fakataulaʻeikí. Ko kimoutolu kau talavou ʻoku fakafanongo pea muimui ki heʻene ngaahi leá, kuo tāpuekina kimoutolu pea ʻe tāpuekina kimoutolu ʻo lahi ange he meʻa ʻoku mahino kiate kimoutolu he taimi ní. ʻE utu ʻe homou fāmilí he kahaʻú ha ngaahi tāpuaki maʻongoʻonga koeʻuhí ko hoʻo talangofuá. Fakakaukau angé ki he lelei ʻe hoko ki he māmaní ʻo kapau ʻe taʻofi ʻe he maʻu lakanga fakataulaʻeiki kotoa pē ʻa e ponokalafí mei heʻene moʻuí, koeʻuhí ko e faleʻi ʻa e palōfitá.

Ko e taimi kotoa pē ʻoku tau talangofua ai ki he ngaahi lea ʻa e palōfitá mo e kau ʻaposetoló, ʻoku tau utu ha ngaahi tāpuaki maʻongoʻonga. ʻOku lahi ʻa e ngaahi tāpuaki ʻoku tau maʻú, ʻo mahulu hake ia ʻi he meʻa ʻe lava ke mahino kiate kitautolu he taimi ní pea ʻe hokohoko atu ʻetau maʻu e ngaahi tāpuakí hili ʻetau tomuʻa fili ke talangofuá.

ʻI he ʻaho naʻe fokotuʻu ai e Siasí, naʻe maʻu ai ʻe Siosefa Sāmita ha fakahā ne kau ai ha tefitoʻi moʻoni mahuʻinga ki he kāingalotu kotoa pē ʻo e Siasí. ʻI he folofola ʻa e ʻEikí kia Siosefa Sāmita ʻo fekauʻaki mo e Siasí, naʻá Ne pehē, “Ke ke tokanga ki heʻene ngaahi lea kotoa pē mo e ngaahi fekau te ne fai kiate koé . . . he ke mou tali ʻene leá, ʻo hangē ko e lea ia mei hoku ngutu ʻoʻokú.”4

Fanongo angé ki he ngaahi tāpuaki kuo talaʻofa ʻaki kiate kinautolu ʻe talangofuá: “Koeʻuhí ʻi hoʻomou fai ʻa e ngaahi meʻá ni, ʻe ʻikai ikuna ʻa kimoutolu ʻe he ngaahi matapā ʻo helí; ʻio, pea ʻe fakamovetevetea atu ʻe he ʻEiki ko e ʻOtuá ʻa e ngaahi mālohi ʻo e fakapoʻulí ki muʻa ʻiate kimoutolu, pea pule ke ngalulululu ʻa e ngaahi langí koeʻuhí ko hoʻomou leleí.”5

ʻE lava ke maluʻi kitautolu ʻe he ngaahi talaʻofa mālohi fau ko iá ʻi he ngaahi taimi fakatuʻutāmakí ni. ʻOku tau fie maʻu kinautolu pea ʻoku ʻomi ia ʻe he ʻEikí kiate kitautolu fakatāutaha ʻo kapau ʻoku tau loto fiemālie ke muimui ki he kau palōfita, kau tangata kikite mo e kau tangata maʻu fakahaá.

Fili leva ke hoko ʻa e konifelenisi lahí ko ha meʻa mahuʻinga ʻi hoʻo moʻuí. Fili ke ke fakafanongo lelei pea muimui ki he ngaahi akonaki ʻoku ʻomi aí. Fakafanongo pea lau e ngaahi leá ʻo laka hake he tuʻo tahá ke mahino lelei kiate koe mo ke muimui ai ki he naʻinaʻí. ʻI hoʻo fai e ngaahi meʻá ni, ʻe ʻikai ikuna ʻa kimoutolu ʻe he ngaahi matapā ʻo helí; pea ʻe fakamovetevetea atu ʻe he ʻEikí ʻa e ngaahi mālohi ʻo e fakapoʻulí ki muʻa ʻiate kimoutolu, pea pule ke ngalulululu ʻa e ngaahi langí koeʻuhí ko hoʻomou leleí.

ʻOku ou ʻiloʻi ʻoku ʻofeina kitautolu ʻe heʻetau Tamai Hēvaní pea ʻoku ʻi ai Haʻane palani haohaoa maʻa ʻEne fānaú. ʻOku ou ʻilo ko e Kalaisí ʻa Sīsū pea ʻokú Ne moʻui. ʻOku ou fakamoʻoni kuo toe fakafoki mai e ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisí ki he māmaní. ʻOku tau maʻu ha kau palōfita, kau tangata kikite mo ha kau tangata maʻu fakahā moʻoni ʻi he māmaní, ʻa ia ʻoku nau maʻu e “ngaahi lea ʻo e moʻui taʻengatá.”6 Ko ʻeku fakamoʻoní ia ʻi he huafa ʻo Sīsū Kalaisí, ʻēmeni.

Maʻuʻanga Fakamatalá

1. Journal of Nathaniel Morris Hodges, vol. 1, April 8, 1883, Archives of The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints, transcript, 1–2.

2. T&F 43:8.

3. T&F 43:9.

4. T&F 21:4–5.

5. T&F 21:6.

7. Sione 6:68.

 
© 2008 Intellectual Reserve, Inc. All rights reserved.   Rights and use information.  Privacy policy