The Christus statueThe Church of Jesus Christ of Latter-day Saints Search | Feedback | Site Map | Help | Country Sites |
Home Broadcast General Conference Archives
Conferences
ʻOkatopa 2005
Ke Mou Mateuteu . . . Ke Mou Mālohi ʻo Fai Atu Ai Pē Mei Heni

Ke Mou Mateuteu . . . Ke Mou Mālohi ʻo Fai Atu Ai Pē Mei Heni

Pīsope Keith B. McMullin
Tokoni Ua ʻi he Kau Pīsopeliki Pulé

Kuo teʻeki ai ha taimi ʻe ikunaʻi ʻe he ngaahi faingataʻá ʻa e angatonu fakatāutahá.

Pīsope Keith B. McMullinKuo ʻi ai ha taimi kuó ke kau ai ʻi ha pō talanoa pea fakafokifā pē hono fie maʻu ke ke fakalongolongo lolotonga ko iá kuo ʻave halaʻi hoʻo fakakaukaú mo fakasiʻisiʻia? Naʻe hoko e meʻa pehē kiate au he taʻu ʻe 25 kuo hilí, pea ʻoku aʻu ki he ʻahó ni mo e teʻeki pē mole atu e taʻe fiemālie he pō talanoa teʻeki ʻosí ni.

ʻI heʻeku hoko ko e palesiteni fakamisioná, naʻe fakaafeʻi fakataha au mo ha niʻihi kehe mei he Siasí ke feʻiloaki mo e pule kolo ʻo e taha ʻo e ngaahi kolo ʻi homau misioná. Naʻá ne talitali loto māfana kimautolu ki hono ʻōfisí. Naʻa mau talanoa ki he ngaahi meʻa naʻe fai ki ai e tokanga he taimi ko iá. Naʻe faifai pē ʻo ne ʻeke mai hono ʻuhinga naʻe fakahoko ai ʻe he Siasí ʻa e ngāue fakafaifekaú ʻi hono koló.

Naʻe ʻikai taʻeʻamanekina ʻeni. Naʻá ku ongoʻi pē he ngaahi uike ki muʻá te ne fai mai e fehuʻi ko ʻení mo ʻeku tali ki aí. Ne u tali ange, “ʻOku ʻomi ʻe he ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisí ʻa e ngaahi tali mo e ngaahi founga ki he ngaahi palopalema kātoa ʻa e māmaní, kau ai e ngaahi palopalema ko ia ʻoku fehangahangai mo e kakai lelei ʻo ho koló. Ko hono ʻuhinga ia ʻoku mau ʻi heni aí.”

Ne u ʻamanakí ʻe fie ʻilo e pule koló ki ha toe meʻa lahi ange. Ka naʻe mafuli hono matá. Naʻe hā mei ai ʻa e ʻikai te ne tali ʻeku leá mo e fakamāhiki. Naʻá ne valelau kau ki he founga taʻe ʻaonga ʻoku ou fai ki he ngaahi faingataʻa ʻoku hoko ʻi he māmaní peá ne taʻofi ai ʻema pō talanoá. Naʻe ʻikai te ne fakangofua ke toe fai ange ha fakamatala.

ʻOku ou loto ke u fakaʻosi e pō talanoa ko iá he pongipongí ni. Fakatauange pē ʻoku fanongo mai e pule kolo lelei ko ʻení koeʻuhí he ʻoku mahuʻinga ʻaupito e hoko atú ki ha māmani fonu faingataʻa.

ʻOku tau ongoʻi e ngaahi fakatamaki fakaenatula kuo hoko he ngaahi taʻu ki mui ní maí. ʻOku ʻalu pē taimí mo e lahi ange ʻene toutou hokó pea mālohi ʻaupito. ʻOku fuʻu fefeka e hoko mai ʻa e ngaahi fakatamaki fakaenatulá, ʻoku ʻikai ha toe ʻaloʻofa ia ʻi he ngaohikovia ʻo e tangatá ʻa ia ʻoku fakalilifu, pea ʻoku hanga ʻe he taʻe mapukepuke ʻo e uʻá ʻo fakatupu e ngaahi ʻulungāanga fulikivanu, ʻa e fai hiá, mo e fakaʻau ke lahi ange e maumau ʻoku hoko ki he ngaahi fāmilí. Ko e ngaahi fakatamaki fakaenatula kuo tau mamata fakamuimui taha aí ko e sunami ʻi he feituʻu faka-tonga ʻoʻĒsiá mo e ngaahi afā kuo tō mai ki he ʻIunaiteti Siteití, mo e lahi ʻo e mate mo e maumau naʻá na fakahokó. Naʻe lahi ʻa e ʻofa mo e tokoni naʻe fakaaʻu atu kiate kinautolu naʻe fuʻu uesia lahí. Naʻe ʻi ai ha kiʻi vahaʻataimi nounou naʻe ʻikai toe fakatokangaʻi ai ʻe he kakaí e ngaahi faikehekehé ka nau maʻu ʻa e manavaʻofá mo e ʻofá.

ʻOku tau haʻisia kiate kinautolu ko ia ʻoku nau fakamanatu mai e tuʻunga fakafalala ʻo e tangatá ki he ʻOtuá, neongo hono fepaleʻaki kinautolu ʻe he ngaahi fakatamaki fakanatulá. Naʻe tangi siʻa fefine uitou ʻi ha ʻapitanga ʻo e kau kumi hūfangá koeʻuhí ko hono fakapoongi ʻene fānau tangatá ʻi ha founga naʻe fakalilifu, ʻo ne pehē, “Kuo pau ke ʻoua naʻa mole ʻeku tuí.” Ne ongoʻi lōmekina ʻa kinautolu ne hao moʻuí ʻi he fuʻu mālohi pehē ʻa e matangi ko Kataliná peá ne fai ʻa e kole ko ʻení, “Lotua ange muʻa kimautolu!”1

He ʻikai pē hano ngataʻanga ʻo e fakakikihi ia ki hono tupuʻanga ʻo e ngaahi fakatamaki fakaenatula ko ʻení. ʻOku ʻosi ʻi ai pē ngaahi fakakaukau ʻa e kau fakamatala ongoongó, kau politikí, kau saienisí, mo e niʻihi tokolahi kehe ki hono ngaahi tupuʻangá.

Naʻe folofola ʻa e ʻEiki ko Sīsū Kalaisí fekauʻaki mo hono Toe Fakafoki Mai ʻo ʻEne ongoongoleleí, ʻo pehē:

“Ko ia, ko au ko e ʻEikí, ʻi heʻeku ʻiloʻi ʻa e fakatuʻutāmaki ʻa ia ʻe hoko mai ki he kakai ʻo māmaní, ko ia naʻá ku ui ai ki heʻeku tamaioʻeiki ko Siosefa Sāmita, ko e Siʻí, peá u lea kiate ia mei langi, ʻo u fai kiate ia ʻa e ngaahi fekau; . . .

“Fakatotolo ʻi he ngaahi fekaú ni, he ʻoku moʻoni mo totonu ia, pea ʻe fakamoʻoniʻi hono kotoa ʻo e ngaahi kikite mo e ngaahi talaʻofa ʻoku ʻi aí.”2

ʻOatu angé ʻetau tokangá ki he ngaahi ʻuhinga mo e ngaahi taumuʻa ʻo e ngaahi fakatamaki fakaenatula peheé. Ko e meʻamālie ʻoku ʻikai fie maʻu ke aleaʻi ʻeni ia he ʻoku tau maʻu ʻa hono kakato ʻo e ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisí ʻa ia ʻoku lava ke tau falala ki ai. Fakatotolo ʻi he ngaahi lea ʻa e kau palōfitá ʻi he Tohi ʻa Molomoná mo e Tohi Tapú; lau e ngaahi akonaki ʻa Sīsū Kalaisi ʻi he vahe 24 ʻo Mātiú;3 ako e ngaahi fakahā ʻa e ʻEikí ʻi he ngaahi ʻaho kimui ní ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakavá.4 ʻOku tau ako ʻi ai ʻo ʻiloʻi e ngaahi taumuʻa ʻa e ʻOtuá ki he ngaahi meʻa pehení.

Ko e ngaahi fakatamaki ʻoku hokó ko ha fōtunga pē ia ʻe taha ʻo e faingataʻá, pea ko e ngaahi faingataʻá ko ha konga pē ia ʻo e palani ʻa e Tamai Hēvaní maʻá e fiefia ʻa ʻEne fānaú.

Kapau ʻoku tau loto tōnunga ʻi he ʻao ʻo e ʻOtuá, ʻe akoʻi kitautolu ʻe he faingataʻá, ʻo ne tokoni ke tau ikunaʻi ʻa hotau natula fakaekakanó, pea tafunaki e ʻulungāanga fakaʻotua ʻoku ʻiate kitautolú. Kapau naʻe ʻikai e faingataʻá, pehē ʻoku ʻikai ke tau ʻilo ke “fili ʻa e meʻa lelei angé.”5 ʻOku tokoniʻi kitautolu ʻe he faingataʻá ke tau ʻilo e tafaʻaki ʻoku fie maʻu ke tau fakatomala aí, ke fakamoʻulaloaʻi e ngaahi ongo ʻoku ʻikai leleí, pea ke tali ʻa e moʻui angamāʻoniʻoní mo fiefia ʻi he “fiemālie ʻo e lotó”6

Ko e lahi ange ʻetau pikitai ki he angamāʻoniʻoní, ko e lahi ange ai pē ia ʻetau fiefia ʻi hono maluʻi mo tokangaʻi kitautolu ʻe hotau Fakamoʻuí. Ko e Tupuʻanga mo e ʻEiki ia ʻo e ʻunivēsí. Te ne fakanonga e matangí mo e ngaahi peaú.7 ʻE fakamoʻui ʻe Heʻene ngaahi akonakí mo ʻEne Fakaleleí ʻa e loto ʻoku fakatomalá. Ko e Mīsaiá pe Fakamoʻuí Ia, pea koeʻuhí ko Ia, te tau taki taha puleʻi pē hotau māmani fakatāutaha neongo ʻe hoko mai ʻa e ngaahi meʻa fakamamahi kiate kitautolu. Fakafanongo angé ki he ngaahi moʻoni ko ʻení:

“ ʻE hāʻele mai ʻa e Mīsaiá ʻo ka kakato ʻa e kuongá koeʻuhí ke ne huhuʻi ʻa e fānau ʻa e faʻahinga ʻo e tangatá mei he hingá. Pea ko e meʻa ʻi he huhuʻi ʻa kinautolu mei he hingá, kuo nau hoko ai ʻo tauʻatāina ʻo taʻe ngata, ʻo nau ʻiloʻi ʻa e leleí mei he koví; ke ngāue maʻanautolu, kae ʻikai ke fai kiate kinautolu ha meʻa, tuku kehe pē ʻi hono tauteaʻi ʻo e fonó ʻi he fuʻu ʻaho lahi mo fakaʻosí, ʻo fakatatau ki he ngaahi fekau kuo fokotuʻu ʻe he ʻOtuá.”

“Ko ia, ʻoku tauʻatāina ʻa e tangatá ʻi he kakanó; pea kuo foaki kiate kinautolu ʻa e ngaahi meʻa kotoa pē ʻoku ʻaonga ki he tangatá. Pea ʻoku nau ʻataʻatā ke fili ʻa e tauʻatāiná mo e moʻui taʻengatá ʻi he fuʻu fakalaloa lahi ʻo e faʻahinga kātoa ʻo e tangatá, pe fili ʻa e fakapōpula mo e maté, ʻo fakatatau ki he fakapōpula mo e mālohi ʻo e tēvoló; he ʻokú ne feinga ke mamahiʻia ʻa e tangata kotoa pē ʻo hangē pē ko iá.”8

ʻE lelei ke tau manatuʻi ko e tēvoló ʻa e tokotaha fai fakaʻauhá.

Ko e moʻoni ʻoku tau tauʻatāina pē ʻi he moʻuí ni ʻo fakatatau mo e meʻa ʻoku fakangofua ʻe hotau ngaahi tuʻunga fakamatelié. He ʻikai ke tau lava ʻo taʻofi ʻa e tau ʻoku hoko ʻi he ngaahi fonua mamaʻó, pe taʻofi e tō mai ʻa e ngaahi taufa mālohí ʻaki hotau nima vaivaí, pe ke tau lele tauʻatāina holo lolotonga ko iá ʻoku mahamahaki hotau sinó. Ka ʻoku moʻoni ʻoku ʻikai puleʻi ʻe he ngaahi meʻa ia ko ʻení ʻa ʻete moʻui fakatāutahá. Ko kitautolu pē ʻoku tau puleʻí!

Naʻe pehē ʻe he Palōfita ko Siosefa Sāmitá: “Ko e fiefiá ko e taumuʻa ia mo e ʻuhinga ʻo ʻetau moʻuí; pea ko hono ikuʻangá pē ia ʻo kapau te tau muimui ʻi he hala ʻoku fakatau atu ki aí; pea ko e hala ko ʻení ko e angaleleí, angatonú, faitotonú, angamāʻoniʻoní, mo hono tauhi e ngaahi fekau kotoa ʻa e ʻOtuá.”9

Ko ia ai ʻeiki pule kolo, ʻoku ʻomai ʻe he ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisí ʻa e ngaahi tali ki he ngaahi palopalema ʻa e māmaní koeʻuhí pē he ʻokú ne fakahā mai e ngaahi founga ke fakaleleiʻi ʻaki e ngaahi faingataʻaʻia ʻo e laumālie moʻui kotoa pē.

Ko e taimi kotoa pē ʻoku hoko ai ha fakatamakí, ʻoku ʻi ai mo e fatongia toputapu ʻotautolu taki taha ke tau hoko ko ha kakai lelei ange. ʻOku totonu ke tau fehuʻi hifo pē, “Ko e konga fē ʻo ʻeku moʻuí ʻoku fie maʻu ke u liliu aí koeʻuhí ke ʻoua naʻá ku ongoʻi e mamafa ʻo e tauteá?”

ʻOku fakamahinoʻi ʻe he ʻEikí ʻi he folofolá, ʻa e meʻa ʻokú Ne fie maʻu ke tau fakahoko ʻi he taimi ʻoku hoko mai ai ʻa e ngaahi tautea pehení. ʻOkú Ne pehē: “Ke mou nonoʻo homou kongalotó pea mou teuteu. Vakai, ʻoku ʻomoutolu ʻa e puleʻangá, pea ʻe ʻikai ke ʻikuna ʻe he filí.”10

ʻOku tuku ha fekau ki he Siasí mo hono kāingalotú ke nau moʻui fakafalala pē kiate kinautolu pea tauʻatāina.11 ʻOku kamata e teuteú ʻaki ʻa e tuí, ʻa ia ʻoku tau lava ai ke matuʻuaki e ngaahi faingataʻá ʻi he taimi ʻoku hoko mai aí. ʻOku tau lau ʻa e moʻui ʻi māmaní ko ha fononga teuteu pē. ʻOku ikunaʻi ʻe he tui ki he ʻEikí mo ʻEne ongoongoleleí ʻa e manavaheé pea fakatupu ʻa e anga fakalaumālié.

ʻOku tupulaki ʻetau anga fakalaumālié ʻi heʻetau “lotu, pea . . . ʻaʻeva ʻo angatonu ʻi he ʻao ʻo e ʻEikí.”12 ʻI hono “iloʻi ʻokú te ikunaʻi kita peá te fetuʻutaki mo e ʻOtuá.“13

ʻOku fakatupu ʻe he tuí, anga fakalaumālié, mo e talangofuá ha kakai mateuteu mo moʻui fakafalala pē kiate kinautolu. ʻI heʻetau talangofua ki he fuakava ʻo e vahehongofulú, ʻoku maluʻi ai kitautolu mei he masivá mo e mālohi ʻo e fai fakaʻauhá. ʻI heʻetau talangofua ki he ʻaukaí pea foaki ha meʻa feʻunga ke ʻaonga ki ha niʻihi kehé, ʻoku ongoʻi mai ʻetau ngaahi lotú pea tupulaki mo e maʻumaʻuluta ʻa e fāmilí. ʻOku tau maʻu mo e ngaahi tāpuaki tatau pē ʻi heʻetau talangofua ki he akonaki ʻa e kau palōfitá pea tau moʻui ʻo fakatatau ki he meʻa ʻoku tau maʻú, fakaʻehiʻehi mei he fakamoʻuá, pea tānaki ha meʻa feʻunga ʻoku ʻaongá ke tau maʻu moʻui ai mo hotau ngaahi fāmilí ʻi ha taʻu ʻe taha. ʻE ʻikai faingofua maʻu pē ʻeni, ka tau fai pē muʻa hotau “lelei tahá,”14 pea ʻe ʻikai masiva hotau ngaahi tukuʻanga koloá—ʻe ʻi ai “ha ngaahi meʻa feʻunga pea hulu ange.”15

ʻOku toe folofola ʻa e ʻEikí, “Ke mou mālohi ʻo fai atu ai pē mei heni; ʻoua ʻe manavahē, he ʻoku ʻomoutolu ʻa e puleʻangá.”16

ʻOku ʻomi ʻe he moʻui angatonú ʻa e mālohi mo e fakaakeake vave mei he mamahí. ʻOku ʻikai ko ha taha moʻui angatonu ʻa ia ʻoku māʻoniʻoni he ʻaho Sāpaté kae fai e meʻa kehe he toenga ʻo e uiké. ʻOku fakatupu ʻauha ʻa e ʻikai ke mapuleʻi e uʻá peá ne fakatupu ʻa e “vaʻinga ʻaki [ʻe he tangata] . . . e ngaahi meʻa toputapú.”17 Naʻe akonaki ʻe Palesiteni Pilikihami ʻIongi ʻo ne pehē, “Ko e angahala ʻe kei moʻua ai ʻa e hako kotoa ʻo ʻĀtama mo ʻIví ko e ʻikai ke nau ngāue ke lelei ʻo hangē ko ia ʻoku nau ʻiloʻí.”18

Ko e ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisí ʻa e hala ki he moʻui angatonú. Kuo teʻeki ai ha taimi ʻe ikunaʻi ʻe he ngaahi faingataʻá ʻa e angatonu fakatāutahá. Ko ia, tau tokanga ki he akonaki ʻa e ʻAposetolo ko Paulá:

“Kuo tei ʻosi ʻa e poó, ʻoku ofi ʻa e ʻahó: ko ia ke tau liʻaki ʻa e ngaahi ngāue ʻo e poʻulí, pea tau ʻai ʻa e mahafu ʻo e māmá.

“Ke tau felakaʻi ʻo matamatalelei ʻo tāu mo e ʻahó; ʻikai ʻi he kātoanga kai mo e faʻa konā, pe ʻi he feʻauaki mo e anga fakalielia, pea ʻikai ʻi he fekeʻikeʻi mo e meheka.

“Ka ke ʻai ʻe kimoutolu ʻa e ʻEiki ko Sīsū Kalaisí, pea ʻoua naʻa tokonaki maʻá e ngaahi holi ʻo e kakanó.”19

Ko hotau fatongia ia ʻi heʻetau hoko ko e Kāingalotu ʻo e Siasí ke teuteuʻi kitautolu, ʻa e māmani ko ʻení mo hono kakai ʻo iá, ki he Hāʻele Angaua ʻa e ʻEiki ko Sīsū Kalaisí. ʻOku fakapapauʻi mai ʻe he mateuteú mo e tuʻu mālohi ʻo hangē ko e akonaki ʻo e ongoongoleleí, ʻa e fiefia ʻi heni pea ʻi he moʻui hoko maí pea lava ai foki ke fakahoko ʻa e “misiona lahi [ko ʻeni] ki he nofotuʻí”.

Kuo naʻinaʻi mai hotau Palesiteni ʻofeina ko Hingikelií ʻo pehē: “Ko ia ʻe hoku ngaahi tokoua mo e tuofāfine, kuo hokosia e taimi ke tau tuʻu ʻaliʻaliaki ange, ke hiki hake hotau matá pea ʻai ke fano atu ʻetau fakakaukaú ke tau ʻilo mo mahino lahi ange kiate kitautolu ʻa e misiona lahi ko ʻeni ʻa e Siasi ʻo Sīsū Kalaisi ʻo e Kau Māʻoniʻoni ʻi he Ngaahi ʻAho Kimui Ní ki he nofotuʻí. Ko e kuonga ʻeni ke tau lototoʻa. Ko e kuonga ke tau laka atu ki muʻa taʻe toe veiveiua, kuo tau ʻiloʻi lelei ʻa hono ʻuhinga, ʻa hono lahi, pea mo hono mahuʻinga ʻo hotau misioná. Ko ha kuonga ke fai ai ʻa e meʻa ʻoku totonú tatau ai pē pe ko e hā hono ngaahi nunuʻá. Ko ha kuonga ke tau tauhi ai e ngaahi fekaú. Ko ha kuonga ke tokoni ʻi he angalelei mo e ʻofa kiate kinautolu ʻoku faingataʻaʻiá pea mo kinautolu ʻoku nau hēhē holo ʻi he fakapoʻulí mo e mamahí. Ko ha taimi ke tau faʻa fakaʻatuʻi mo fai lelei, angalelei pea anga fakaʻapaʻapa ki he toko taha kotoa pē ʻi heʻetau ngaahi fetuʻutaki kotoa pē. Ko hono fakalea ʻe tahá, ke tau hoko ʻo hangē pē ko Kalaisí.”20

ʻOku hanga ʻe he naʻinaʻi ko ʻeni ʻa e palōfita ʻa e ʻEikí ʻo fakahinohino hotau halá ʻi he ngaahi taimi faingataʻá ni. ʻOku mau ʻofa atu kiate kimoutolu kātoa ʻoku siʻi faingataʻaʻiá. Fakatau ange ke hanga ʻe he Tamai Hēvaní ʻi heʻene ʻaloʻofa taʻe fakangatangatá, ʻo fakamaʻamaʻa hoʻomou ngaahi kavengá pea fakafonu ʻaki hoʻomou moʻuí ʻa e melino ʻoku “lahi hake ʻaupito ʻi he faʻa ʻiloá.”21 ʻOku ʻikai te mou tuʻu toko taha pē. ʻOku tau kau fakataha ʻi he ʻofá mo e tuí mo ʻetau ngaahi lotú. Vilitaki atu ʻi he anga māʻoniʻoní pea ʻe lelei ʻa e meʻa hono kotoa.

ʻI he huafa ʻo Sīsū Kalaisí, ʻēmeni.

Maʻuʻanga Fakamatalá

1. Hā ʻi he Evan Thomas, “The Lost City,” Newsweek, Sepitema 12, 2005, 44.

2. T&F 1:17, 37.

3. Vakai foki, Siosefa Sāmita 1.

4. Vakai, T&F 45; 88; 101; 133.

5. “Father in Heaven, We Do Believe,” Hymns, fika 180.

6. Mōsaia 4:3.

7. Vakai, Mātiu 8:25-27; Maʻake 4:39.

8. 2 Nīfai 2:26–27; toe fakamamafaʻi.

9. History of the Church, 5:134-35.

10. T&F 38:9.

11. Vakai, T&F 78:13-14; Tokoni ʻi he Founga ʻa e ʻEikí: Ko e Fakahinohino ʻa e Taki Uelofeá (tohi fakahinohino ki he uelofeá, 1990), 5.

12. T&F 68:28.

13. David O. McKay, ʻi he Conference Report, ʻOkatopa 1969, 8.

14. Vakai, Gordon B. Hinckley, “Tuʻu Mālohi mo Taʻeueʻia,” Fakataha Ako Fakatakimuʻa Fakaemāmani Lahí, 10 Sānuali 2004, 22.

15. T&F 104:17.

16. T&F 38:15.

17. T&F 6:12.

18. Discourses of Brigham Young, sel. John A. Widtsoe, 1954, 89.

19. Loma 13:12-14.

20. “This Is the Work of the Master,” Ensign, May 1995, 71; vakai foki ki he Conference Report, May 2005, 4.

21. Filipai 4:7.

 
© 2008 Intellectual Reserve, Inc. All rights reserved.   Rights and use information.  Privacy policy