The Christus statueThe Church of Jesus Christ of Latter-day Saints Search | Feedback | Site Map | Help | Country Sites |
Home Broadcast General Conference Archives
Conferences
ʻEpeleli 2006
Ke Fili Pē Maʻatautolu: Ko e Meʻaʻofa mo e Tāpuaki ʻo e Tauʻatāina Ke Filí
 NextArrow icon acting as a button to Next Page  

Ke Fili Pē Maʻatautolu: Ko e Meʻaʻofa mo e Tāpuaki ʻo e Tauʻatāina Ke Filí

ʻEletā Robert D. Hales
ʻO e Kōlomu ʻo e Kau ʻAposetolo ʻe Toko Hongofulu Mā Uá

Ka fakaʻaongaʻi totonu ʻa e tauʻatāina ke filí, ʻe ulo atu ʻa e māmá ʻo tuli e fakapoʻulí pea lava ke tau moʻui fiefia.

ʻEletā Robert D. Hales ʻOku ou houngaʻia ʻi he fakamoʻoni ʻa hotau palōfita ko Palesiteni Kōtoni B. Hingikelií. ʻOku ou fie fakafofongaʻi e kāingalotu he funga māmaní ʻi hono fakahā e loto houngaʻia ʻi heʻene fili ke muimui ki he ueʻi ʻa e ʻEikí ʻo ne kole ke tau lau e Tohi ʻa Molomoná. Kuo tāpuekina kitautolu ʻe heʻene faleʻi fakalaumālié.

Naʻe fili foki mo e tamai ko Līhaí, ʻa e fuofua palōfita ʻo e Tohi ʻa Molomoná, ke muimui ʻi he ʻEikí. Naʻe fakahinohino kiate ia ke “ʻave hono fāmilí mo ʻalu ki he toafá.”1 Neongo e faingataʻa e fonongá mo e hanu ʻa hono ongo foha ko Leimana mo Lemiuelá, naʻe tataki ʻe Līhai hono fāmilí ki he fonua ʻo e talaʻofá. Naʻe ʻikai ko ha feituʻu nonga. ʻI he fakaʻaongaʻi ʻe Leimana mo Lemiuela ʻa ʻena filí ke talangataʻa ki he ʻEikí, naʻe pehē ʻe Līhai, “[ne] mafasia ʻa hoku lotó ʻi he mamahi [koeʻuhí ko kinaua]”2 Naʻe fakatahaʻi ʻe Līhai ʻene fānaú ki muʻa pea pekiá ʻo tāpuakiʻi mo faleʻi kinautolu.3 Naʻá ne fakalotolahiʻi hono ongo foha angatuʻú ke na fakatomala pea faivelenga: “ʻĀ hake ʻe hoku ngaahi foha. . . . Tupeʻi atu ʻa e ngaahi haʻi ʻa ia kuo haʻi ʻaki ʻa kimoutolú.”4 Peá ne akoʻi ha lēsoni mahuʻinga fakaʻosi ki hono foha angatonu ko Sēkopé.

Kapau te tau lava ʻo tuku ha lēsoni matuʻaki mahuʻinga ki heʻetau fānaú mo e makapuná, ko e hā nai te tau tukú? Naʻe fili ʻe Līhai ʻa e palani ʻo e fakamoʻuí mei he ngaahi tefitoʻi moʻoni kotoa ʻo e ongoongoleleí —mo e meʻafoaki ʻo e tauʻatāina ke filí, ke akoʻi ʻaki ʻa hono fohá.

Naʻá ne akoʻi “kuo akonakiʻi ʻa e tangatá o feʻunga ke nau ʻiloʻi ʻa e leleí mei he koví.”5 Naʻe kamata ʻa e fakahinohino toputapu ko iá ʻi he langí. ʻI ha Fakataha Lahi naʻe fai, ne hokohoko atu ai ʻe he Tamai Hēvaní ʻa e meʻaʻofa ʻo e tauʻatāina ke filí ke ʻahiʻahiʻi kitautolu ʻi māmani, “ke vakai pē [te tau] fai ʻa e ngaahi meʻa kotoa pē ʻe fekau ʻe he ʻEiki ko [hotau] ʻOtuá.”6

Ka naʻe fakafepakiʻi ʻe Sētane ʻa e ʻOtuá pea mo ʻEne palaní ʻo ne pehē: “Te u huhuʻi ʻa e faʻahinga kotoa pē ʻo e tangatá, . . . ko ia, ke ke ʻomai kiate au ʻa ho lāngilangí.”7 “Ko ia, ko e meʻa ʻi he angatuʻu kiate au ʻa Sētané, ʻo ne feinga ke fakaʻauha ʻa e totonu ʻo e tangatá ke fili maʻaná, ʻa ia ko au ko e ʻEiki ko e ʻOtuá kuó u foaki kiate iá, . . . ko ia ne u pule ai ke lī hifo ia.”8 “Pea ʻi he ʻaho ko iá, naʻe muimui kiate ia ʻa e vahe tolu ʻe taha ʻo e fuʻu kau tau ʻo e langí.”9 Ko e moʻoni, naʻe fakaʻaongaʻi ʻe he “vahe tolu ʻe taha ʻo e kau tau ʻo e langí”10 ʻa ʻenau tauʻatāina ke filí ke fakafisingaʻi ʻa e palani ʻa e ʻOtuá.

Naʻá ta kau ʻi he niʻihi naʻa nau fakaʻaongaʻi ʻenau tauʻatāina ke filí ke tali ʻaki e palani ʻa e Tamai Hēvaní ke tau haʻu ki he māmaní ʻo maʻu e moʻui fakamatelié mo fakalakalaka. “Naʻa tau kalanga fiefia . . . ʻi he maʻu e faingamālie ke haʻu ki māmani ʻo maʻu ʻa e sinó, [he naʻa tau ʻiloʻi] kapau te tau faivelenga, te tau hoko ʻo hangē ko [ʻetau] Tamai [ko e] ʻOtuá.”11

Ko ʻeni ʻoku tau ʻi māmani, pea lahi ʻa e faingamālie ke fakaʻaongaʻi ʻetau tauʻatāina ke filí; he “ʻoku ʻi ai ʻa e faikehekehe ʻi he meʻa kotoa pē.”12 ʻOku mahuʻinga ʻa e faikehekehe ko ʻení ki he taumuʻa ʻo ʻetau moʻuí. Hangē ko e fakamatala ʻa Līhaí, “Ko e meʻa [ia] ke fakahoko ai ʻa hono ngaahi finangalo taʻengatá ki he ikuʻanga ʻo e tangatá, . . . [ko ia] naʻe tuku ʻe he ʻEiki ko e ʻOtuá ki he tangatá, ke ne faʻiteliha maʻana. Ko ia, ʻe ʻikai lava ke faʻiteliha ʻa e tangatá ʻo kapau ʻe ʻikai fakatauveleʻi ia ʻe he meʻa ʻe taha, pe ko e meʻa kehe.”13

Ko ʻĀtama mo ʻIvi ʻa e fuofua fānau ʻa e ʻOtuá ke na aʻusia e ngaahi ʻahiʻahi ko ʻení. ʻI he feinga ʻa Sētane “ko e tamai ʻa e ngaahi loi kotoa pē”14 ke mamahi ʻa e tangatá, naʻá ne ʻahiʻahiʻi ai ʻa ʻĀtama mo ʻIvi. Koeʻuhí naʻá na fili ke kai ʻa e “fua tapú, pea naʻe kapusi ʻa kinaua mei he ngoue ʻo ʻĪtení, ke ngoueʻi e kelekelé.”15 Koeʻuhí ko e fili ko iá, naʻá na toe “fakatupu ha fānau; . . . ʻa e faʻahinga ʻo māmaní kātoa,”16 pea ko e tuʻunga fakaemāmani ko ʻení “ko ha nofo ʻahiʻahiʻanga”17 kiate kinaua mo hona hakó. Naʻe tala ʻe Līhai kia Sēkope, “vakai kuo fai ʻa e ngaahi meʻa kotoa pē ʻi he poto ʻo ia ʻokú ne ʻafioʻi ʻa e ngaahi meʻa kotoa peé. Naʻe hinga ʻa ʻĀtama koeʻuhí ke ʻi ai ʻa e faʻahinga ʻo e tangatá; pea ʻoku ʻi ai ʻa e faʻahinga ʻo e tangatá koeʻuhí ke nau maʻu ʻa e fiefiá.”18

ʻOku faʻa ngalo ʻiate kitautolu ʻoku fakaʻamu e Tamai Hēvaní ke tau maʻu e fiefia ko ʻení. ʻE ʻikai ke tau maʻu ʻa e fiefia ko iá ʻo kapau te tau tukulolo ki he ʻahiʻahí mo e angahalá. Pea ʻoku fie maʻu ʻe Sētane ke tau tukulolo.

Naʻe ʻi ai ha faingamālie ke u folau ai mo Palesiteni Sipenisā W. Kimipolo ki ha fonua mamaʻo. Ne takimamataʻi kimaua ki he ngaahi feituʻu kehekehe ʻi he koló ʻo kau ai ha ngaahi ʻana (catacombs)—ko e faʻitoka ʻo kinautolu ne fakatangaʻi ʻe ha kau Kalisitiane siokita. ʻI heʻemau kaka hake he sitepu fāsiʻi mo fakapoʻuli ko iá, naʻe akoʻi kiate au ʻe Palesiteni Kimipolo ha lēsoni fakangalongataʻa. Naʻá ne fusiʻi hoku tapaʻi koté mo pehē mai, “ʻOku ou hohaʻa maʻu pē ʻi he meʻa ʻoku lava ke fai ʻe he tēvoló ʻi he huafa hotau Fakamoʻuí.” Naʻá ne toe pehē mai, “Lōpeti, ʻe ʻikai teitei fiefia ʻa e tēvoló, tuku kehe kapau te ta toki faiangahala.”

ʻI heʻeku fakakaukau ki he lea ko ʻení mo ako ʻa e folofolá, naʻe kamata ke mahino ʻa e meʻa ne ʻuhinga ki ai ʻa Palesiteni Kimipoló. Ne u manatu ki he folofola ʻa e ʻEikí ki he kakai ʻo e māmaní, ʻo hangē ko ia ʻoku hā he Tohi ʻa Molomoná: “Malaʻia, malaʻia, ʻe hoko ʻa e malaʻia ki he kakaí ni, ʻe malaʻia ʻa e kakai fulipē o e fonuá hono kotoa ʻo kapau ʻe ʻikai te nau fakatomala; he ʻoku kata ʻa e tēvoló, pea ʻoku fiefia ʻa ʻene kau ʻāngeló koeʻuhí ko e mate ʻa e ngaahi foha mo e ngaahi ʻofefine hoihoifua ʻo hoku kakaí.”19 ʻOku fiefia ʻa e tēvoló ʻi heʻetau faiangahalá; pea ʻokú ne fiefia fakataimi ʻi heʻetau mamahí.

Neongo ʻoku kata ʻa e tēvoló, ka ʻoku fakangatangata pē hono mālohí. Mahalo ʻe manatu ha niʻihi ki he lea motuʻá ni: “Naʻe ʻai ʻe he tēvoló ke u fai ia.” ʻOku ou fie tala fakapatonu atu he ʻahó ni, ʻoku ʻikai lava ʻe he tēvoló ʻo ʻai ke tau fai ha faʻahinga meʻa. Hangē ko e lau ʻa e folofolá, ʻokú ne tatali pē mo muimuiʻi holo kitautolu he ʻaho kotoa.20 Ko e taimi kotoa ʻoku tau hū ai ki tuʻá, ʻoku hoko ʻa e fili kotoa ʻoku tau faí ko ha meʻa ke tau ʻunu ai ki heʻene tafaʻakí pe ki he tafaʻaki ʻo e fakamoʻuí. Ka kuo pau ke mavahe ʻa e tēvoló kapau te tau tala ange ki ai. He ʻikai lava ke ne tākiekina kitautolu tuku kehe kapau te tau fakangofua ke ne fai ia, pea ʻokú ne ʻiloʻi ia! Te ne toki lava pē ke uesia hotau ʻatamaí mo hotau sinó—hotau laumālié—ʻo kapau te tau fakangofua ia, pe ko hono toe fakalea ʻe tahá, ʻoua naʻa tau tō ki heʻene ngaahi ʻahiʻahí!

ʻOku ʻi ai ha ʻuhinga kuo foaki mai ai e tauʻatāina ke filí, ngaahi tāpuaki ʻo e lakanga fakataulaʻeikí, Maama ʻo Kalaisí pea mo e Laumālie Māʻoniʻoní. Ko hono ʻuhingá ke tau tupulaki pea fiefia ʻi he māmaní mo e moʻui taʻengatá ʻi he maama ka haʻú. ʻOku ou fehuʻi atu he ʻahó ni, kuo tau maʻu nai ʻa e Laumālié? ʻOku tau muimui nai kiate Ia ʻi he hala hangatonu mo fāsiʻi te tau aʻu ai ki he ʻOtuá mo e moʻui taʻengatá? ʻOku tau piki nai ki he vaʻa ukameá? Pe ʻoku tau fou kitautolu ʻi ha hala kehe? ʻOku ou fakamoʻoni atu ko ʻetau fili ko ia ʻa e meʻa ke tau ongoʻi, fakakaukau mo fai he ʻaho kotoá, ko e founga ia te tau aʻu ai ki he halá pea tau nofo maʻu ai kae ʻoua kuo tau aʻu ki hotau ikuʻanga taʻengatá.

ʻOku ʻikai ha taha ia ʻe nofo maʻu pē he hala fāsiʻí. ʻOku tau fai kotoa ha ngaahi fehālaaki. Ko hono ʻuhinga ia naʻe akoʻi ai ʻe Līhai, ʻa ē naʻe mahino ki ai e fatongia ʻo e Fakamoʻuí ʻi hono tauhi mo fakafoki mai ʻetau tauʻatāina ke filí, kia Sēkope—mo kitautolu, ʻo pehē: “ʻE hāʻele mai ʻa e Mīsaiá ʻo ka kakato ʻa e kuongá koeʻuhí ke ne huhuʻi ʻa e fānau ʻa e faʻahinga ʻo e tangatá mei he hingá. Pea ko e meʻa ʻi he huhuʻi ʻa kinautolu mei he hingá, kuo nau hoko ai ʻo tauʻatāina ʻo taʻengata, ʻo nau ʻiloʻi ʻa e leleí mei he koví; ke ngāue maʻanautolu kae ʻikai ke fai kiate kinautolu ha meʻa.”21 Ko e kií ia—ke ngāue pē maʻanautolu kae ʻikai fai ange kiate kinautolu ha meʻa.

ʻOku hangē pē ʻa e kuongá ni ko e kuonga ʻi muʻá, ʻo pau ke tau fakaʻehiʻehi mei hono tākiekina kitautolu ʻe he koví ʻaki haʻatau fili ke fakaʻehiʻehi mei he koví. ʻE ueʻi kitautolu ʻe he Laumālie Māʻoniʻoní. Naʻe tala kia Siosefa ke ne hola mei he uaifi ʻo Pōtifaá. Naʻe talangofua ʻa ʻĒpalahame ki he fekau ke ne hola mei Uá. Naʻe fekau kia Līhai ke ne hola mei Selusalema kimuʻa pea fakaʻauhá. Pea naʻe ueʻi ʻa Mele mo Siosefa ke na hola mei ʻIsipite ke fakahaofi ʻa e Fakamoʻuí.

ʻOku hā mei he ngaahi ueʻi fakalaumālie ko ia ke tau hola mei he koví, ʻa e mahino ki he Tamai Hēvaní ʻa hotau mālohingá mo hotau vaivaiʻangá, peá Ne ʻafioʻi ʻa e ngaahi meʻa ʻoku hoko heʻetau moʻuí. ʻE ikai taʻofi fakafokifā kitautolu ʻe he ngaahi ueʻi ko ʻení he ʻoku ʻikai lea ʻa e Laumālié ʻo hangē ha maná. ʻE hangē ia ko ha kiʻi fanafana ʻoku hū mai ki ho ʻatamaí pe ko ha ongo ki hotau lotó. ʻE maluʻi kitautolu mei he nunuʻa fakaʻauha ʻo e angahalá ʻi heʻetau muimui ki heʻene ueʻí.

Ka ʻo kapau te tau tukunoaʻi ʻa e ngaahi ueʻi ko iá, ʻe fakaʻau pē ke mole ʻa e Laumālié pea ʻe mole ʻa ʻetau loto falalá mo e lava ko ia ke ngāué. Te tau “ʻaʻeva ʻi he fakapoʻuli [fakalaumālie] lolotonga ʻa e hoʻatā mālié.”22 Hono ʻikai faingofua leva ke tau hē atu ki ha ngaahi hala kehe! ʻOku haʻi fakavave kitautolu ʻaki ʻa e ngaahi sēini ʻo e angahala ko ia ne lea ʻaki ʻe Līhai ki hono ongo foha angatuʻú.23 Hangē ko ʻeni, kapau te tau fai ha fili ʻe iku lahi ai hotau moʻuá, ʻe mole leva ʻetau tauʻatāina ke fili ke feau ʻetau ngaahi fiemaʻú pe fakahū ʻo ha paʻanga ki ha ʻaho ʻo e fakatamakí. Kapau te tau fili ke maumauʻi e laó, ʻe fakahū pōpula kitautolu ʻo fakangatangata ai ʻetau tauʻatāina ke filí, ko ia he ʻikai lava ke tau fili ʻa e feituʻu ke tau ō ki aí, niʻihi ʻoku tau feohí, mo e meʻa ke tau faí. ʻOku pehē tofu pē ʻa e falepōpulá ia ʻi he maama tataliʻanga ʻo e ngaahi laumālié. Ko ia kuo pau ke tau ʻaʻeva he ʻaho kotoa ʻi he maama ʻa hotau ʻEikí mo e Fakamoʻuí pea muimui ʻi he hala ʻo e talangofuá ke tau pukepuke ʻetau tauʻatāina ke filí. Ko e hala pē ia te tau aʻu ai ki heʻetau Tamai Hēvaní.

Kapau ʻe fāifai pea tau hē mei he halá ʻi heʻetau fai ha ngaahi fili taʻe totonú, kuo pau ke tau manatuʻi ʻa e tauʻatāina ke fili ne ʻomí—ʻa e tauʻatāina ke fili te tau lava ʻo fakaʻaongaʻí. ʻOku fakatefito ʻeku leá ki he niʻihi kuo ikunaʻi ʻe he pōpula ki ha faʻahinga meʻá. Kapau ʻokú ke pōpula ki he faitoʻo konatapú, kava mālohí, tapaká, vaʻinga kumi monūʻiá (gambling), ponokalafí, tōʻonga ʻuli fakasekisualé pe ko ha faʻahinga tōʻonga fakapōpula kehe pē, te ke ongoʻi hangē ʻokú ke ʻi ha fakapoʻuli fakalaumālié. Hangē ko e ngaahi feituʻu fakapoʻuli ʻo e vavaá, hangē ʻe ʻikai toe lava ke ulo atu ha maama ki he feituʻu ʻokú ke ʻi aí. Te ke mavahe fēfē mei ai? ʻOku ou fakamoʻoni atu ʻe fakafou mai ia ʻi he tauʻatāina ke fili naʻá ke fakahaaʻi he maama fakalaumālié, ʻa e tauʻatāina ke fili he ʻikai lava ʻe he tokotaha angakoví ke ne ʻave meiate koe kae ʻoua kuó ke ʻoange ia ki aí.

ʻE fēfē haʻatau toe maʻu mai e tauʻatāina ke fili ko iá? Te ke lava fēfē ʻo kamata fakaʻaongaʻi totonu ia? ʻI hoʻo fili ke ngāue ʻi he tuí mo e talangofuá. Tuku ke u fokotuʻu atu ha ngaahi fili ʻe lava ke ke kamata fai he taimí ni—he ʻahó ni pē.

Fili ke ke tali—moʻoni—ko e fānau koe ʻa e ʻOtuá, ʻokú Ne ʻofa ʻiate koe, pea ʻokú Ne malava ke tokoniʻi koe.

Fili ke ke tuku kiate Ia ʻa e meʻa kotoa pē. Tui ko ʻene fānau koe, fakapapauʻi ʻoku ʻAʻana hoʻo moʻuí, pea te ke fakaʻaongaʻi hoʻo tauʻatāina ke filí ke fai Hono finangaló. Te ke lava ʻo toutou fakahoko ʻeni ʻi hoʻo moʻuí; kae ʻoua pē naʻá ke foʻi.

Fili ke ke fokotuʻu koe ʻi ha tuʻunga ke ke feohi mo e Laumālie ʻo e ʻEikí—ʻi he lotú, ako folofolá, ngaahi fakataha ʻa e Siasí, ʻi homou ʻapí pea ʻi he feohi moʻui taau mo e niʻihi kehé. ʻI he taimi te ke ongoʻi ai e ivi tākiekina ʻo e Laumālié, ʻoku kamata leva ke ke maʻa pea fakamālohia koe. Kuo fakaulo ʻa e māmá pea ko e feituʻu ʻe ulo ai e māmá, he ʻikai lava ke nofo ai ʻa e koví.

Fili ke ke talangofua mo tauhi hoʻo ngaahi fuakavá ʻo kamata mei hoʻo fuakava he papitaisó. Fakafoʻou fakauike e ngaahi fuakavá ni ʻaki hoʻo moʻui taau ke maʻu ʻa e sākalamēnití.

Fili ke teuteu ke moʻui taau ke hū, fakahoko pea fakafoʻou ʻa e ngaahi ouau toputapú ʻi he temipalé, mo maʻu e ngaahi ouau mo e ngaahi tāpuaki kotoa ʻo e ongoongoleleí.

Fakaʻosí, mo mahuʻinga tahá, fili ke ke tui ki he Fakalelei ʻa Sīsū Kalaisí. Tali e fakamolemole ʻa e Fakamoʻuí, peá ke fakamolemoleʻi koe. Koeʻuhí ko ʻEne feilaulaú maʻau, ko ia ʻokú Ne maʻu e mālohi ke “ʻikai toe manatu ki [hoʻo ngaahi angahalá].”24 ʻOku totonu ke ke fai pehē mo koe.

Hili hoʻo ʻi he halá pea “ʻataʻatā ke filí,” fili ke liʻaki ʻa e ongoʻi mā koeʻuhí ko hoʻo ngaahi angahala kuó ke ʻosi fakatomalaʻí, ʻoua naʻá ke lotofoʻi koeʻuhí ko e kuohilí, pea fiefia ʻi he ʻamanaki lelei atu ki he kahaʻú. Manatuʻi ʻoku fiemaʻu ʻe Sētane ke “mamahiʻia ʻa e tangata kotoa pē ʻo hangē pē ko iá.”25 Tuku ke mālohi ange hoʻo ngaahi fakaʻamú ʻi heʻene ngaahi fakaʻamú. Fiefia pea loto falala ki hoʻo moʻuí pea mo e ngaahi faingamālie mo e tāpuaki ʻoku fakatatali mai kiate koe ʻi he moʻuí ni ʻo aʻu ai pē ki ʻitānití.

Fakaʻosí, manatuʻi ʻoku ʻikai fakataumuʻa pē maʻatautolu ʻetau tauʻatāina ke filí. ʻOku tau maʻu ha fatongia ke fakaʻaongaʻi ia koeʻuhí ko ha niʻihi kehe—ke hiki hake mo fakamālohia kinautolu ʻi honau ngaahi ʻahiʻahí mo e faingataʻaʻiá. Kuo ʻi ai ha niʻihi hotau ngahi tokouá mo tuofāfiné kuo mole honau faingamālie ke fakaʻaongaʻi kakato ʻenau tauʻatāina ke filí, tupu mei he ngaahi fili taʻe totonu naʻa nau fakahokó. ʻE lava pea ʻoku totonu ke tau fakaafeʻi ha niʻihi kehe ke nau maʻu e maama ʻo e ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisí ʻi ha founga he ʻikai ʻahiʻahiʻi ai kitautolu. ʻE lava ke tau taki kinautolu ʻi he ʻofa ki he hala ʻo e talangofuá pea fakalotolahiʻi kinautolu ke nau fakaʻaongaʻi ʻenau tauʻatāina ke filí ke nau fili ai ki he totonú.

Hangē ko e fakamoʻoni ko ia ʻa e tamai ko Līhaí ki hono fāmilí ʻo fekauʻaki mo e ngaahi tāpuaki ʻo e tauʻatāina ke filí, ko ia ʻoku ou fie fakamoʻoni atu ai kiate kimoutolu siʻoku ngaahi tokoua mo tuofāfine he funga māmaní, pea pehē ki hoku fāmilí. Naʻe hā e tauʻatāina ke filí ʻi he Fakataha he Langí ʻi heʻetau fili ke muimui ki he palani ʻa ʻetau Tamai Hēvaní pea haʻu ki he māmaní he kuonga mohu ʻahiʻahi ko ʻení. ʻOku fakaʻatā kitautolu ʻe he tauʻatāina ke filí, ke siviʻi mo ʻahiʻahiʻi kitautolu, pea vakaiʻi pe te tau kātaki ki he ngataʻangá ʻo foki lāngilangiʻia ki heʻetau Tamai Hēvaní. Ko e tauʻatāina ke filí ko e liliuʻanga ia ʻokú ne tataki kitautolu ke tau fakahaaʻi ʻetau loto holi fakalaumālié ʻo fakafou ʻi hotau ʻulungāanga faka-Kalaisi ʻoku hā ki tuʻá. ʻOku fakaʻatā ʻe he tauʻatāina ke filí ke tau fai ha ngaahi fili faivelenga mo talangofua te ne fakamālohia kitautolu ke tau lava ʻo hiki hake mo fakamālohia ha niʻihi kehe. Ka fakaʻaongaʻi totonu ʻa e tauʻatāina ke filí, ʻe ulo atu ʻa e māmá ʻo tuli e fakapoʻulí pea lava ke tau moʻui fiefia ʻi he lolotongá, pea vakai atu ki he kahaʻú ʻi he loto tui mo e fiefia ʻo aʻu ki ʻitāniti, pea ʻikai toe manatu ki he kuohilí. ʻOku hanga ʻe he founga ʻoku tau fakaʻaongaʻi ʻaki ʻetau tauʻatāina ke filí, ʻo fakapapauʻi mai ko hai kitautolu pea mo e meʻa te tau lava ʻo aʻusiá.

Kiate kinautolu ʻoku fakaʻamu ke fiefia ʻi he ngaahi tāpuaki fakalangi ʻo e tauʻatāina ke filí, ʻoku ou fakamoʻoniʻi atu ʻoku fakamālohia ʻetau tauʻatāina ke filí ʻe heʻetau tuí mo e talangofuá. ʻOku fakalotoa kitautolu ʻe he tauʻatāina ke filí ke tau ngāue: kumi pea lava ke ʻilo, kole kae lava ke tau maʻu ha fakahinohino mei he Laumālié, mo tukituki ʻi he matapā ʻoku aʻu ki he maama ʻo e laumālié mo e fakamoʻui fakaʻaufulí. ʻOku ou fakamoʻoniʻi ko hotau Fakamoʻui ko Sīsū Kalaisi, ko e maʻuʻanga māmá Ia, ʻa e Maama mo e Moʻui ʻo e Māmaní. ʻI heʻetau fakaʻaongaʻi ʻetau tauʻatāina ke filí ke muimui kiate Iá, ʻe ulo ngingila ange ʻa ʻEne maama ʻiate kitautolú kae ʻoua kuo aʻu ki he ʻaho haohaoa ko ia26 ʻe tali lelei ai kitautolu ki he ʻao ʻo e Tamai Hēvaní ʻi he taʻengatá. ʻOku ou lotua ke tau ngāueʻaki ʻetau tauʻatāina ke filí ke tau aʻusia ai ʻa e ikuʻanga toputapu mo nāunauʻia ko iá, ʻi he huafa ʻo Sīsū Kalaisí, ʻēmeni.

MAʻUʻANGA FAKAMATALÁ

1. 1 Nīfai 2:2.

2. 2 Nīfai 1:17.

3. Vakai, 2 Nīfai 1:14.

4. 2 Nīfai 1:23.

5. 2 Nīfai 2:5.

6. Vakai, ʻĒpalahame 3:24–25.

7. Mōsese 4:1.

8. Mōsese 4:3.

9. ʻĒpalahame 3:28.

10. T&F 29:36.

11. Joseph Fielding Smith, Man, His Origin and Destiny, (1965), 277.

12. 2 Nīfai 2:11.

13. 2 Nīfai 2:15–16.

14. 2 Nīfai 2:18.

15. 2 Nīfai 2:19.

16. 2 Nīfai 2:20.

17. 2 Nīfai 2:21.

18. 2 Nīfai 2:24–25.

19. 3 Nīfai 9:2.

20. Vakai, Sēnesi 4:7, Mōsese 5:23.

21. 2 Nīfai 2:26.

22. T&F 95:6.

23.Vakai, 2 Nīfai 1:13.

24. T&F 58:42.

25. 2 Nīfai 2:27.

26. Vakai, T&F 50:24.

 
 NextArrow icon acting as a button to Next Page  
© 2008 Intellectual Reserve, Inc. All rights reserved.   Rights and use information.  Privacy policy