ʻEletā M. Russell Ballard
ʻO e Kōlomu ʻo e Kau ʻAposetolo ʻe Toko Hongofulu Mā Uá
Ko e founga faingofua mo lelei taha te tau lava ke vahevahe atu ai e ongoongoleleí ki he niʻihi kehé, ko hono fokotuʻu ʻo ha ʻapi ʻoku akoʻi ai e ongoongoleleí.
ʻE hoku ngaahi tokoua mo e tuofāfine ʻofeina, ne fai ha tafa ʻo fetongi hoku ongo tuí ʻi ha ngaahi uike ki muʻa mei heni. Pea ʻoku ʻikai ko ha ʻātunga lau ʻeku pehē ko ia ʻoku ou fakamālō heʻeku lava ʻo tuʻu ʻi homou haʻohaʻongá he ʻaho ní. Ne toe fakamanatu kiate au lolotonga ʻeku fakaakeaké, ʻa ʻetau monūʻia lahi ke ʻilo ki he Fakalelei ʻa e ʻEiki ko Sīsū Kalaisí. ʻOku ongo moʻoni kiate au e mamahi mo e faingataʻaʻia naʻá Ne fuesia maʻatautolu ʻi Ketisemani mo e funga kolosí. He ʻikai lava ʻo mahino kiate au pe naʻá Ne kātekina fēfē ia. Ka ʻoku mahulu ange he lea te u leaʻakí, ʻa ʻeku ongoʻi fakafetaʻi, mo ʻofa lahi ange kiate Iá.
ʻOku ou fakamālō kia Palesiteni Hingikelī, he maʻu faingamālie ke u ʻi he feituʻu ko ia ne fāʻeleʻi ai ʻa e Palōfita ko Siosefá. Kuo lahi fau hotau tāpuakí tuʻunga ʻia Siosefa Sāmita. Ka ne taʻe ʻoua e Fakafoki mai ʻo e Ongoongoleleí, pehē kuo ʻikai ke tau ʻilo e natula moʻoni ʻo e ʻOtua ko ʻetau Tamai Hēvaní, pe ko hotau natula fakalangi ʻi heʻetau hoko ko ʻEne fānaú. Ne ʻikai mei mahino kiate kitautolu e natula ʻo ʻetau moʻui fakalangí pe ʻiloʻi ʻe lava ʻa e fāmilí ʻo nofo fakataha ʻo taʻengata.
Ne ʻikai ke tau mei ʻilo ʻoku kei folofola pē ʻa e ʻOtuá ki Heʻene kau palōfitá ʻi hotau kuongá, ʻo kamata he ʻUluaki Mata-Meʻa Hā-Mai fakaofo ko ia ne hā ai ʻa e Tamaí mo e ʻAló ki he Palōfita ko Siosefa Sāmitá. Ne ʻikai ke tau mei maʻu e ʻilo pau mo fakafiemālie moʻoni ko ia ʻoku tataki kitautolu he ʻahó ni ʻe ha palōfita, ʻa ia ko Palesiteni Kōtoni B. Hingikelī.
Ka ne taʻe ʻoua hono Fakafoki mai ʻo e Ongoongoleleí ne tau mei tui ʻoku maʻu kotoa pē e folofola ʻa e ʻOtuá ʻi he Tohi Tapú. Neongo hono mahuʻinga mo fakaʻofoʻofa ʻo e tohi folofola ko iá, ka ne ʻikai ke tau mei ʻilo ki he Tohi ʻa Molomoná mo e ngaahi folofola kehe he ngaahi ʻaho kimui ní ʻoku nau akoʻi e ngaahi moʻoni taʻengata ko ia ʻoku nau tokoniʻi kitautolu ke tau ʻunu ʻo ofi ange ai ki heʻetau Tamai Hēvaní mo e Fakamoʻuí.
Ka ne taʻe ʻoua hono toe Fakafoki mai ʻo e Ongoongoleleí ne ʻikai ke tau mei maʻu ʻa e ngaahi tāpuaki ʻo e ngaahi ouau ʻo e lakanga fakataulaʻeikí ʻa ē ʻoku ʻaonga ʻi he moʻuí ni pea mo ʻitānití. Naʻe ʻikai ke tau mei ʻilo ʻa e ngaahi fiemaʻu ʻo e fakatomalá pe mahino kiate kitautolu hono moʻoni ʻo e toetuʻú. Ne ʻikai ke tau mei maʻu e takaua ʻa e Laumālie Māʻoniʻoní.
Ko e taimi ʻe mahino moʻoni ai kiate kitautolu hono fakaʻofoʻofa ʻo e tāpuaki ʻo e ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisí ʻi heʻetau moʻuí, ko e taimi te tau tali mo maʻu ai e ngaahi moʻoni taʻengatá ni mo tuku ke nau tō kakano ʻi hotau lotó mo ʻetau moʻuí, ʻe hoko leva ha “fuʻu liliu lahi” (ʻAlamā 5: 14) ʻi hotau lotó. ʻOku fakafonu ʻaki kitautolu e ʻofá mo e houngaʻiá. Hangē ko ia ne tohi ʻe he palōfita ko ʻAlamaá, ʻoku tau “hiva ʻaki ʻa e hiva ʻo e ʻaloʻofa huhuʻí” (ʻAlamā 5:26) ki he taha kotoa ʻoku fanongo ki aí.
Naʻe pehē ʻe ʻAlamā, “Taumaiā ko e ʻāngelo au, peá u lava ke maʻu ʻa e fakaʻamu ʻa hoku lotó, ke u ʻalu atu ʻo lea ʻaki ʻa e meʻalea ʻa e ʻOtuá, ʻi ha leʻo ke lulululuʻi ai ʻa māmani, pea kalanga ʻaki ʻa e fakatomalá ki he kakai fulipē!
“ʻIo, ko hoku lotó ke fakahā . . . e hala ʻo e huhuʻí ki he tangata fulipē, . . . koeʻuhí ke nau fakatomala pea haʻu ki hotau ʻOtuá, koeʻuhí ke ʻoua naʻa toe ʻi ai ha mamahi ʻi he funga ʻo māmaní kātoa” (ʻAlamā 29:1–2).
ʻOku totonu ke pehē mo kitautolu, ʻe hoku ngaahi tokoua mo e tuofāfine. Ko e fakaʻaiʻai pē ʻoku fie maʻu ke vahevahe ʻaki e meʻa ʻokú ne ʻomi kiate kitautolu ʻa e nēkeneka mo e fiefia lahí, ko ʻetau ʻofa ki he ʻEikí mo ʻetau fakahoungaʻi e Fakafoki mai ʻo e ongoongoleleí. Ko e meʻa tonu taha pē ia ke tau fai ʻi he māmaní, ka ʻoku tokolahi fau hatau niʻihi ʻoku momou ke vahevahe ʻenau fakamoʻoní mo ha niʻihi kehe.
ʻOku tali ʻe he kau faifekau he funga ʻo māmaní kotoa ʻa e fakamoʻoni ko ʻeni ʻokú ne ʻomi e fiefia ʻi hono ʻoatu ʻo e ongoongoleleí ki he niʻihi kehé. ʻOku hū hanau tokolahi ki he MTC mo haʻanau tohi ko e, Malangaʻaki ʻEku Ongoongoleleí ʻa ia kuo ʻosi fakaʻilongaʻi mo ako fakalelei. ʻOku ou fiefia ke fakahā atu ko hono fakaʻaongaʻi ko ʻeni ʻo e tohi Malangaʻaki ʻEku Ongoongoleleí, ʻoku nau malava lelei ange ai ke faiako ʻi heʻenau lea pē ʻanautolú ʻi he mālohi ʻo e Laumālié pea ʻoku nau lava lelei ange ai ke fulihi e lēsoní ʻo fakatatau mo e ngaahi fiemaʻu ʻanautolu ʻoku nau akoʻí. Ko hono olá, ʻoku nau fai ha liliu mahuʻinga ange ki ha moʻui ʻa ha tokolahi.
Ka ko hono ʻai mahinó, ko e meʻa ʻoku nau fie maʻu he taimi ní ko ha kakai tokolahi ange ke akoʻi. Kuo hā mei he meʻa kuo tau fouá ʻoku maʻu ʻa e faingamālie akoʻi lelei tahá ʻi he taimi ʻoku kau ai hotau kāingalotú ʻi he kumí mo e akoʻí. ʻOku ʻikai ko ha meʻa foʻou ʻeni—kuo mou ʻosi fanongo ai ki muʻa. ʻE ongoʻi halaia hamou niʻihi ʻi he ʻikai ke lahi hoʻo tokoni ki he kau faifekaú.
ʻOku ou fakaafeʻi koe he ʻahó ni ke ke fiemālie pē pea tuku ki tafaʻaki hoʻo hohaʻá ka ke tokanga ki hoʻo ʻofa ki he ʻEikí, ki hoʻo fakamoʻoni ki he moʻoni taʻengata ʻo ʻEne moʻuí, mo hoʻo fakahoungaʻi e meʻa kotoa kuó Ne fai maʻaú. Kapau ʻoku ueʻi koe ʻe he ʻofá mo e fakamoʻoní mo e loto houngaʻiá, ʻe fakanatula pē haʻo fai e meʻa kotoa te ke lavá ke tokoniʻi e ʻEikí ʻi hono “fakahoko ʻa e moʻui taʻemate mo e moʻui taʻengata” (Mōsese 1:39) ʻa e fānau ʻa ʻetau Tamai Hēvaní. Ko hono moʻoní, he ʻikai malava ke taʻofi koe mei hano fakahoko ia.
Naʻe fakahinohino ʻe he Fakamoʻuí tonu pē ʻa e foungá ʻi Heʻene fakaafeʻi ʻEne kau ākongá ke nau “haʻu ʻo mamata he potu ʻoku nofo ai iá, pea naʻa [nau] nofo mo ia” (Sione 1:39). ʻOku mou pehē ko e hā naʻá Ne fai ai iá? ʻOku ʻikai fakamatalaʻi ʻe he lekooti ʻo e folofolá ʻEne ʻuhingá, ka ʻoku ou tui ʻoku ʻikai haʻane fekauʻaki ʻaʻana mo e fiemālié pe faingmālié. Hangē ko e anga mahení, naʻá ne lolotonga faiako. Pea ko e hā ha toe founga lelei ange ke akoʻi ʻaki Hono kau muimuí ka ke fakaafeʻi kinautolu ke nau ō ange kiate Ia ke nau lava ʻo mamata mo ʻiloʻi tonu ʻEne pōpoaki fakaofó.
Ko e meʻa tatau pē, ʻa e lava ke hoko hotau ʻapí ko ha ʻapi ʻoku ʻoatu ai ʻa e ongoongoleleí ʻi he taimi ʻoku omi ai e kakai ʻoku tau ʻiloʻi mo ʻofa aí ki hotau ʻapí mo ʻilo tonu e ongoongoleleí ʻi heʻetau leá mo e tōʻongá. Te tau lava pē ʻo ʻoatu ʻa e ongoongoleleí taʻe fai hano aleaʻi fakahangatonu. ʻE lava ke hoko hotau fāmilí ko ʻetau lēsoní ia, pea lava ke hoko mo e laumālie ʻoku fotu atu mei hotau ʻapí ko ʻetau pōpoakí ia.
He ʻikai ngata pē e hoko ha ʻapi ʻoku vahevahe atu ai e ongoongoleleí ko ha tāpuaki kiate kinautolu ʻoku tau ʻomi ki hotau ʻapí ka ʻoku pehē foki kiate kinautolu ʻoku nofo aí. Ko ʻetau nofo ko ē ʻi ha ʻapi ʻoku vahevahe ai e ongoongoleleí, ʻe fakaʻau ʻo mālohi ange ʻetau fakamoʻoní pea lahi ange mo ʻene mahino kiate kitautolu ʻa e ongoongoleleí. ʻOku akoʻi mai ʻe he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakavá ʻe lava ʻo fakamolemoleʻi kitautolu he taimi te tau tokoni ai ki ha taha ke fakatomalá (vakai, T&F 62:3). ʻOku tau fiefia ʻi hano tokoniʻi ha taha ke haʻu kia Kalaisi mo ongoʻi e mālohi huhuʻi ʻo ʻEne ʻofá (vakai, T&F 18: 14–16). ʻOku tāpuekina hotau fāmilí he taimi ʻoku tupulaki fakatouʻosi ai e fakamoʻoni mo e tui ʻa e fānaú mo e mātuʻá.
ʻOku tau lotua ʻi he ʻapi ʻoku vahevahe ai ʻa e ongoongoleleí ke tau maʻu ha fakahinohino, pea ʻoku tau lotua e lelei fakatuʻasino mo fakalaumālie ʻa e kakai kehé. ʻOku tau lotua e kakai ʻoku akoʻi ʻe he kau faifekaú, hotau ngaahi mahení, pea mo kinautolu ʻoku ʻikai kau heʻetau tui fakalotú. ʻI he ngaahi ʻapi ne vahevahe ai e ongoongoleleí ʻi he kuonga ʻo ʻAlamaá, ne faʻa kau fakataha ʻa e kakaí ʻi he “ʻaukai pea mo e lotu faivelenga maʻá e tuʻumālie ʻa e ngaahi laumālie ʻo kinautolu ʻa ia naʻe ʻikai ʻiloʻi ʻa e ʻOtuá” (ʻAlamā 6:6).
Ko e founga faingofua mo lelei taha te tau lava ke vahevahe atu ai e ongoongoleleí ki he niʻihi kehé ko hono ngaohi ʻo ha ʻapi ʻoku vahevahe ai e ongoongoleleí. Pea ʻoku ʻikai ko haʻatau lau pē ʻeni ki he ngaahi ʻapi angamahení, ʻo ʻi ai ha fāmili ʻoku nofo ai e ongomātuʻá mo ʻena fānaú. ʻE lava pē ke fokotuʻu ʻe he fānau kolisí ha ʻapi ʻoku vahevahe atu ai e ongoongoleleí ʻo ka nau teuteuʻi e holisi honau fale nofoʻangá ʻaki e ngaahi fakatātā ʻoku hā ai e ngaahi meʻa fakalaumālié kae ʻikai ko e ngaahi meʻa ʻo māmaní. ʻOku fakafōtunga ʻe he mātuʻa mali kuo matuʻotuʻa angé mo e kāingalotu teʻeki malí ʻa e ʻapi ʻoku vahevahe atu ai e ongoongoleleí he taimi ʻoku nau talitali lelei ai hanau kaungāʻapi foʻou mo fakaafeʻi kinautolu ki he lotú mo ʻaʻahi ki honau ngaahi ʻapí.
Ko e ʻapi ʻoku vahevahe ai e ongoongoleleí ʻa ē ʻoku manako e fānau ʻa e kaungāʻapí ke nau vaʻinga aí, ʻo fakanatula pē ke fakaafeʻi kinautolu mo honau fāmilí ki he lotú, efiafi fakafāmili ʻi ʻapí, pe ki ha toe ʻekitivitī kehe pē. ʻOku ongoʻi lata ange pē ha fānau toʻu tupu ia ke fai ha ngaahi fehuʻi pe kau ki he lotu fakafāmilí ʻi ha ʻapi ʻoku vahevahe ai e ongoongoleleí.
ʻOku anga fakafaingofua ʻaupito pē ʻa e ʻapi ia ʻoku vahevahe ai e ongoongoleleí. Mahalo he ʻikai ke maʻa haohaoa ia pe anga maau maʻu pē ai e fānaú. Ka ko ha feituʻu ia ʻoku feʻofaʻaki mahino ai ʻa e kau mēmipa ʻo e fāmilí, mo ongoʻi ai e Laumālie ʻo e ʻEikí ʻe he kau ʻaʻahí.
ʻI heʻetau lau ki he ʻapi ʻoku vahevahe atu ai e ongoongoleleí, mahalo naʻa ʻaonga ke fakaʻilongaʻi e ngaahi meʻa ʻoku ʻikai fai ʻe he ʻapi ʻoku vahevahe atu ai e ongoongoleleí.
ʻOku ʻikai ko ha polokalama e ʻapi ʻoku vahevahe atu ai e ongoongoleleí. Ko ha tōʻonga moʻui ia. ʻOku ʻuhinga hono fokotuʻu ha ʻapi ʻoku vahevahe ai e ongoongoleleí, ke fakaafeʻi hotau ngaahi kaumeʻá mo e kaungāʻapí ki he ngaahi ʻekitivitī ʻa e fāmilí mo e Siasí. Ko e taimi ʻoku tau fakaafeʻi ai hotau ngaahi kaumeʻá ke kau ʻi he ngaahi ʻekitivitī ko ʻení, te nau ongoʻi ai foki e Laumālié.
ʻOku ʻikai ʻuhinga ʻe fokotuʻu ʻo ha ʻapi ʻoku vahevahe ai e ongoongoleleí, ke tau tuku ha taimi lahi fau ke talanoa mo teuteuʻi ai ha kaungāmeʻa te tau vahevahe mo kinautolu ʻa e ongoongoleleí. ʻE hū fakanatula mai pē e ngaahi kaumeʻa ko ʻení ia ki heʻetau moʻuí; pea kapau te tau fakahā mahino pē he kamataʻangá ʻoku tau kau ki he Siasí, te tau lava lelei pē ke talanoaʻi e ongoongoleleí ʻi heʻetau feohí ʻo ʻikai fuʻu ʻi ai ha maʻu-hala. ʻE tali pē ʻe he ngaahi kaumeʻá mo e ngaahi mahení ko ha konga pē ʻeni ʻotautolu, pea te nau ongoʻi tauʻatāina leva ke fai mai ha ngaahi fehuʻi.
ʻOku ʻikai tala ʻa e ʻapi ia ʻoku vahevahe ai e ongoongoleleí mei he kau pe taʻe kau e kakaí ki he Siasí tuʻunga ʻi heʻetau fetuʻutaki mo kinautolú. Ko hotau faingamālié mo hotau fatongiá ke tokanga, vahevahe, fakamoʻoni mo fakaafeʻi, pea toki tuku ki he fakafoʻituituí ke fili. ʻOku tau monūʻia he taimi ʻoku tau fakaafeʻi ai kinautolu ke nau fakakaukau ke foki mai ki he Ongoongolelei kuo toe fakafoki maí, neongo pe ko e hā hono olá. Koloa pē ke tau vālelei mo ha taha mei ha tui fakalotu kehe, pea te tau kei lava pē ʻo fiefia ʻi he feohi mo kinautolú.
ʻOku ʻikai ke tau lotua ʻataʻatā pē ʻi he ʻapi ʻoku vahevahe atu ai e ongoongoleleí ʻa e moʻui lelei, malu, pea mo e ikuna ʻa ʻetau kau faifekaú he funga ʻo māmaní. ʻOku tau toe lotua foki ʻa e ngaahi taukei mo e faingamālie ke tau ngāue fakafaifekaú ai pea ke tau mateuteu ai ke ngāue ʻi he ngaahi ongo ko iá ʻi he taimi ʻoku hoko mai ai kiate kitautolú. Pea ʻoku ou talaʻofa atu kuo pau ke nau hoko mai.
Naʻá ku fokotuʻu atu ʻi he taʻu ʻe 20 tupu kuo hilí ko e kī ki he ngāue fakafaifekau lelei ʻa e mēmipá ke ngāue ʻaki ʻa e tuí. Ko ha founga ʻe taha ke fakahaaʻi ai hoʻo tui ki he ʻEikí mo ʻEne talaʻofá ke fokotuʻu ha ʻaho ʻi he faʻa lotu, ke talanoa ai ha taha kuo ʻosi teuteuʻi mo e kau faifekaú. Kuó u maʻu ha tohi ʻe laungeau mei ha kāingalotu ne nau ngāueʻaki ʻenau tuí ʻi he founga faingofua ko ʻení. Neongo naʻe teʻeki ke ʻilo ʻe he ngaahi fāmilí ha taha te nau lava ʻo vahevahe mo ia ʻa e ongoongoleleí, ka naʻa nau fokotuʻu pē ha ʻaho, lotu, pea talanoa mo ha kakai tokolahi ange. Ko e Tauhi Sipi Leleí ʻa e ʻEikí pea ʻokú Ne ʻafioʻi ʻEne fanga sipi kuo ʻosi teuteu ke fanongo ki Hono leʻó. Te Ne tataki kitautolu ʻo ka tau kolea ʻEne tokoni fakalangí ʻi hono vahevahe atu ʻo ʻEne ongoongoleleí.
Naʻe fehuʻi ki ha fefine ʻi Falanisē fekauʻaki mo e fakapulipuli ʻo ʻene lavameʻá. Naʻá ne pehē: “Ko e meʻa pē ne u fakahokó ko hono fakahā ʻeku fiefiá. Naʻá ku ʻai e taha kotoa ʻo hangē pē kuo nau ʻosi kau ki he Siasí. Kapau ʻoku ou tuʻu ʻo ofi ki ha taha ʻi he lainí peá ma kamata talanoa, ʻoku ou vahevahe ange hono lahi ʻeku fiefia ʻi he ngaahi houalotu ʻo hoku Siasí he Sāpaté. Ko e taimi ʻoku ʻeke ai ʻe hoku kaungā-ngāué, ʻKo e hā hoʻo meʻa ne fai he fakaʻosinga ʻo e uiké?ʻ ʻOku ʻikai ke u hiki fakalaka mei he pō Tokonakí ki he pongipongi Mōnité. ʻOku ou talaange naʻá ku ʻalu ki he lotú, mo e meʻa naʻe malangaʻi aí, mo ʻeku feohi mo e Kāingalotú. ʻOku ou talanoa ki heʻeku founga moʻuí, fakakaukaú mo hoku lotó.”
ʻOku hoko ʻete ngāue fakafaifekau fakafoʻituituí ko ha tefito ʻo e fakataha alēlea fakafāmilí mo e talanoá ʻi he ʻapi ʻoku vahevahe ai e ongoongoleleí. Naʻe aleaʻi ʻe ha fāmili ʻe taha e fie maʻu e mēmipa taki taha ʻo e fāmilí ke hoko ko ha sīpinga leleí. Ne ʻomi ki mui ai ʻe he faiako sipoti he akoʻanga ʻo e kiʻi foha ʻo e fāmilí ha tokoni fakapaʻanga ki he Siasí ka naʻe ʻikai ke kau e faiakó ki he Siasí. Ko e hā hono ʻuhingá? Koeʻuhí he naʻe ongo kiate ia e loto toʻa mo e loto lahi ʻa e kiʻi talavoú ni ke lea ki hono kaungā vaʻingá ke fakaleleiʻi ʻenau leá. ʻOku lauiafe ha ngaahi meʻa ʻe lava ke fakamatalaʻi ʻi ha kau ʻa ha kakai ki he Siasí koeʻuhí ko e laumālie mo e tōʻonga ʻoku nau fakatokangaʻi he moʻui ʻa kinautolu mei he ngaahi ʻapi ʻoku vahevahe atu ai e ongoongoleleí.
ʻE lava ke ʻomi ʻe he ngaahi tohi pe DVD ʻa e Siasí ha ngaahi kaumeʻa foʻou ki he Siasí. ʻOku fakahoungaʻi foki ʻe kinautolu ʻoku ʻikai Siasí ʻa e ngaahi fakaafe ke fanongo ʻi ha malanga ʻa ha mēmipa ʻo e fāmilí he houalotu sākalamēnití pe kau ʻi ha papitaiso ʻo ha mēmipa ʻo e fāmilí pe ʻeva ʻo mamata ʻi ha falelotu. ʻI he meʻa kotoa pē ʻoku tau fakatokangaʻi, ʻoku ʻikai ha meʻa ola lelei ange ʻe lava ʻe hatau taha ʻo fakahoko maʻa hotau ngaahi kaumeʻa ka ko ʻetau pehē ange ke nau “omi ʻo mamata” ʻaki ʻenau kau fakataha mo kitautolu ʻi he houalotu sākalamēnití. ʻOku tokolahi fau ha niʻihi ʻoku ʻikai ke nau ʻilo ʻoku tali lelei kinautolu ke tau kaungā lotu fakataha.
ʻOku tau poupouʻi kotoa foki ʻa e kau taki fakauōtí mo tokoni ʻi hono ʻai ke ola lelei e palani ʻo e ngāue fakafaifekau fakauōtí. Tatau ai pē pe ko e hā hotau uiuiʻi faka-Siasí, tau tokoni ki he kau taki ʻo e lakanga fakataulaʻeikí mo e ngaahi houalotú ʻi hono tokoniʻi ʻo e kau faifekaú, talitali lelei mo fakakau ʻa e kau ʻaʻahí, pea fakafeohi ki he kāingalotu foʻoú. Te ke lava pē ʻo kole ki he kau faifekaú ke nau fakahā atu ʻenau palani fakaʻahó ke ke ʻilo ai e founga lelei taha ke tokoni ʻi hono fakahoko ʻenau ngaahi taumuʻá. ʻI heʻetau ngāue fakatahá, ʻe fonu mahuohua leva ʻa hotau ngaahi falelotú, hotau ngaahi loki akó, pea mo hotau ngaahi holo faiʻanga faivá ʻi he laumālie ʻo htau ngaahi ʻapi ʻoku vahevaeh ai e ongoongoleleí.
ʻOku ou fakamoʻoni kapau te tau fai ha niʻihi ʻo e ngaahi meʻa faingofua ko ʻení, ʻe taki kitautolu ʻe he ʻEikí ke tau ʻilo e toko laumano ʻo e fānau ʻa e Tamai Hēvaní kuo nau mateuteu ke akoʻi ange e ongoongoleleí. ʻE ʻomi ʻe heʻetau ʻofa ki he ʻEikí, ʻe heʻetau fakahoungaʻi ʻEne feilaulau fakaleleí, mo Hono misiona ke haʻu ʻa e taha kotoa kiate Iá, ʻa e fakalotolahi kotoa ʻoku tau fie maʻu ke ola lelei ai ʻetau vahevaeh atu e ongoongoleleí mo e niʻihi kehé.
ʻE hoku ngaahi tokoua mo e tuofāfine, ʻofa ke tāpuakiʻi kimoutolu ʻe he ʻEikí, ʻaki ha tui mo ha falala lahi ange kiate Ia ʻi hoʻomou ala atu ke fakahā hono Fakafoki mai ʻo e ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisí ki he kakai ʻo māmaní, ʻoku ou fai ʻeni ʻi he loto fakatōkilalo ʻi he huafa ʻo Sīsū Kalaisí, ʻēmeni.