ʻEletā Shayne M. Bowen
‘O e Kau Fitungofulú
ʻOku ʻatā e Fakalelei ʻa Sīsū Kalaisí ki he tokotaha kotoa pē. ʻOku ʻikai hano ngataʻanga ʻo ʻEne Fakaleleí.
ʻOku ʻi ai ha malaʻevakapuna fakaʻofoʻofa ʻi ʻAitahō Folo ʻi ʻAitahō. Ko e taha ʻeni e ngaahi malaʻevakapuna lalahi taha ʻi he vāhengá pea ʻoku faingofua ai e feʻaluʻaki ki he Kamataʻanga ʻo e Teleʻa Vaitafe Sineikí. ʻOku ou manatu ki heʻeku kei talavoú, ʻi heʻeku foki mai mei Silei ki he malaʻevakapuná ni ʻo feʻiloaki ai mo hoku fāmilí hili ha taʻu ʻe ua ʻeku ngāue fakafaifekaú. Kuo tuʻo lahi e hoko ʻa e meʻa tatau pē he malaʻevakapuná ni, ʻi hono tali ʻe he Kāingalotu faivelengá honau uiuiʻi ke ngāue fakafaifekaú. Ko ha feituʻu ʻaonga mo mahuʻinga moʻoni ʻeni ki he koló mo e vāhengá ni.
ʻOku ofi atu ki he malaʻevakapuná ha toe feituʻu ʻaonga mo fakaʻofoʻofa ʻo e koló—ko e Paʻake Filimaní. ʻOku lele ʻa e Vaitafe Sineikí ʻi he veʻe paʻake ko ʻení ʻo feʻunga mo ha maile nai ʻe ua. ʻOku ʻi ai ha kiʻi halanga he loto paʻaké pea ʻoku tuʻu pē he veʻe vaitafé.
ʻOku tuʻu e Paʻake Filimaní ʻi ha konga kelekele lahi ʻaupito ʻoku musie maʻuiʻui pea fakalata ki he vaʻinga peisipoló mo e heke ʻa e fānaú mo e ngaahi fakataha fakafāmilí pea ʻi ai mo ha fanga kiʻi hala fakaʻofoʻofa ʻaupito ʻoku ʻuluʻakauʻia pea ʻoku feʻunga ki haʻate ʻeveʻeva ai mo hoto ʻofaʻangá. ʻI he vakai atu ki he vaitafé mei he paʻaké, ʻoku lava ke te sio ai ki he Temipale ʻAitahō Foló, ʻa ʻene tuʻu fakaʻeiʻeiki lanu hinehina mo maʻa ʻi ha foʻi tafungofungá. ʻOku hanga ʻe he longoaʻa ʻo e fetāfeaki ʻa e Vaitafe Sineikí ʻi heʻene fou atu he ʻotu maka moʻunga afí, ʻo ʻai e paʻaké ni ke manakoa. Ko e taha ʻeni e ngaahi feituʻu ʻokú ou manako ke u luelue ai mo hoku hoa ʻofaʻangá, Līneti; ʻo mālōlō; talatalanoa; mo fakakaukau ai. ʻOku fakanonga mo fakatupulaki ʻaupito ia.
Ko e hā e ʻuhinga ʻoku ou lea ai ʻo fekauʻaki mo e malaʻevakapuná pea mo e Paʻake Filimani ʻi ʻAitahō Foló? Koeʻuhí he ʻoku meimei faitatau e konga kelekele ʻokú na tuʻu aí; ko e ongo feituʻu fakaʻofoʻofa mo ʻaonga ko ʻení naʻe tuʻu ai ha lingiʻanga veve ki muʻa.
Ko e lingiʻanga vevé, ko ha feituʻu ʻoku tanu ai e vevé ʻi he kelekelé. ʻOku fakaʻuhingaʻi ʻe he tikisinale Uepisitaá ʻa e lingiʻanga vevé ko ha “founga ʻoku fakaʻauha ai e vevé ʻaki hano tanu ʻi he kekekelé ke ne fakafonu e ngaahi konga fonua ʻoku māʻulaló” (Merriam-Websterʻs Collegiate Dictionary, 11th ed. [2003], 699).
Ko hono fakaʻuhingaʻi ʻe taha ʻo e lingiʻanga vevé “ko ha feituʻu ʻoku tanu ai e vevé, pea ʻoku fakafoʻou ai e konga kelekele ko iá.” Ko e ʻuhinga ʻo e fakafoʻoú, ko e foki mei he faihalá pe anga taʻetotonú. . . . ʻo fakahaofi mei ha tuʻunga taʻefakafiemālie.” (1039).
Kuó u nofo ʻi he feituʻu ʻAitahō Foló he meimei kotoa ʻo ʻeku moʻuí. Pea kuó u tānaki atu ha veve lahi ki he lingiʻanga veve ko ʻení ʻi ha taʻu ʻe 50 tupu.
Ko e hā nai ha fakakaukau e kau taki e koló, kapau ‘e ʻi ai ha ʻaho te u tuʻu atu ai he leleʻanga vakapuna ʻo e malaʻevakapuna ʻAitahō Foló pe loto musie laumaʻuiʻui taha ʻo e malaʻe ʻo e Paʻake Filimaní mo ha fuʻu palau ʻo kamata keli ha ngaahi luo lalahi ai? ʻI heʻenau ʻeke mai pe ko e hā ʻeku meʻa ʻoku faí, te u tali ange, ʻoku ou loto ke keli hake ʻeku veve motuʻa ne lingi ai he kuohilí.
Mahalo pē te nau talamai he ʻikai ke u lava ʻo ʻilo ʻeku veve fakafoʻituituí, he kuo fakafoʻou ia mo fuoloa hono tanú. ʻOku ou tui te nau talamai ʻoku ʻikai haʻaku totonu ke u toe keli hake e vevé pea ʻoku ou maumauʻi ai ha meʻa fakaʻofoʻofa ʻaupito mo ʻaonga ne tupu mei heʻeku vevé. ʻI hono fakanounoú, ʻoku ou tui te nau ʻita mai ai kiate au. Mahalo pē te nau fifili pe ko e hā ʻoku loto ai ha taha ke ne fakaʻauha ha meʻa fakaʻofoʻofa mo ʻaonga, ko ʻene feinga ke keli hake ha veve motuʻa.
ʻE malava nai ke fakafoʻou ha moʻui kuo maumau tupu mei hono veteki tavale holo ai e vevé pea hangē he ʻikai toe fakamolemoleʻi e tokotaha ko iá? Fēfē ʻa e tokotaha ʻoku feinga fakamātoato kae tā tuʻo lahi ʻene toutou tō pē ki he angahala tatau, ʻo ne ongoʻi ai he ʻikai pē ha founga ia ke tuku ai e tōʻonga moʻui ko ʻení? Pea fēfē ʻa e tokotaha kuo liliu ʻene moʻuí ka ʻoku ʻikai lava ke ne fakamolemoleʻi pē iá?
Naʻe akonaki ʻa ʻAlamā ki he kakai ʻo Kitioné, ʻo fekauʻaki mo e Fakalelei ʻo Sīsū Kalaisí, ʻo ne pehē:
“Pea te ne hāʻele atu, ʻo kātakiʻi ʻa e ngaahi mamahi mo e ngaahi meʻa faingataʻa pea mo e ngaahi ʻahiʻahi kehekehe kotoa pē; pea ʻe fai ʻeni koeʻuhí ke lava ke fakamoʻoniʻi ʻa e folofola ʻa ia ʻoku pehē te ne toʻo kiate ia ʻa e ngaahi mamahi mo e ngaahi vaivai ʻo hono kakaí.
“Pea te ne toʻo kiate ia ʻa e maté, koeʻuhí ke ne vete ʻa e ngaahi haʻi ʻo e maté, ʻa ia ʻoku haʻihaʻi a hono kakaí; pea te ne toʻo kiate ia ʻa ʻenau ngaahi vaivaí, koeʻuhí ke fonu hono lotó he ʻaloʻofa ʻi he anga ʻo e kakanó koeʻuhí ke ne afioʻi ʻi he anga ʻo e kakanó ʻa e founga ke tokoniʻi ʻa hono kakaí ʻo fakatatau ki heʻenau ngaahi vaivaí.
“‘Oku ʻafioʻi foki ʻe he Laumalié ʻa e meʻa kotoa pē; ka ʻe mamahi ʻa e ʻAlo ʻo e ʻOtuá ʻi he kakanó koeʻuhí ke ne malava ke toʻo kiate ia ʻa e ngaahi angahala ʻa hono kakaí, koeʻuhi ke ne lava ke fakamolemoleʻi ʻenau ngaahi angahalá ʻo fakatatau ki he mafimafi ʻo ʻene fakahaofí; pea ko ʻeni vakai, ko e fakamoʻoni ʻeni ʻoku ʻiate aú” (ʻAlamā 7:11-13).
Naʻe toe lea foki ʻa Sēkope ko e tokoua ʻo Nīfaí ʻo kau ki he Fakaleleí, ʻo ne pehē: “Ko ia, ʻoku totonu ke hoko ia ko ha fakalelei ʻoku fakaeʻotua—kapau ʻe ʻikai hoko ia ko ha fakalelei ʻoku fakaeʻotua, ʻe ʻikai lava ke ʻai ʻe he ʻauʻauhá ni ʻa e taʻefaʻaʻauʻauhá. Pea ko ia, naʻe pau ai ke tolonga ʻo taʻengata ʻa e ʻuluaki tautea ʻa ia naʻe hoko ki he faʻahinga ʻo e tangatá. Pea kapau naʻe pehē, naʻe pau ke tokoto hifo ʻa e kakanó ni ke popo, pea movetevete ki hono motuʻa kelekelé, ʻo ʻikai toetuʻu” (2 Nīfai 9:7).
ʻOku ʻatā e Fakalelei ʻa Sīsū Kalaisí ki he tokotaha kotoa pē. ʻOku ʻikai hano ngataʻanga ʻo ʻEne Fakaleleí. ʻOku fakataumuʻa ia ki he taha kotoa pē, kau ai koe. ʻE lava ke ne fakamaʻa, fakafoʻou, mo fakatapui kau ai koe. Ko e ʻuhinga ia ʻo e ʻikai hano ngataʻangá—ʻoku kānokato, kakato, fakalūkufua mo taʻengata. Naʻe akoʻi mai ʻe Palesiteni Poiti K. Peeka: “‘Oku ʻikai ha ʻulungāanga, ʻulungāanga fakapōpula, fakafepaki, maumaufono, Hē mei he Moʻoní, pe ko ha hia ʻe taʻofi mei ai e talaʻofa ko e fakamolemoleʻi kakató. Ko e talaʻofa ia ʻo e Fakalelei ʻa Kalaisí” (“The Brilliant Morning of Forgiveness,” Ensign, Nov. 1995, 20).
Hangē pē ko e fie maʻu ʻe he lingiʻanga vevé ʻa e ngāue fakamātoató mo e tokanga kakato ʻo ngāue tōtōivi ʻi hono fakatoka hifo e kelekelé ke ne fakafonu pea fakafoʻou ha konga fonua māʻulaló, ʻoku pehē pē mo hono fie maʻu ʻe heʻetau moʻuí ʻa e faitōnunga tatau pē, ʻo toutou tanu ʻaki e meʻaʻofa faifakamoʻui ʻo e fakatomalá.
Ko e ongoʻi loto mamahi ko ia ʻe maʻu ʻe he kau taki fakakolo ʻo e feituʻu ʻAitahō Foló, ʻi hano keli hake ʻe ha taha ʻene veve motuʻá, ʻoku tatau pē ia mo e ongoʻi loto mamahi ʻa ʻetau Tamai Hēvaní mo Hono ʻAlo ko Sīsū Kalaisí, he taimi ʻoku tau fili ai ke nofo pē ʻi he angahalá, lolotonga ko iá ʻe lava ʻe he meʻaʻofa ko e fakatomalá ʻo fakafaingamālieʻi ke fakamaʻa, fakafoʻou, mo fakamāʻoniʻoniʻi ʻetau moʻuí, ʻo fakafou ʻi he Fakaleleí.
ʻI he taimi ʻoku tau tali mo fakaʻaongaʻi loto houngaʻia ai e meʻafoaki mahuʻingá ni, ʻe lava ke tau fiefia ai ʻi he fakaʻofoʻofa mo e ʻaonga ʻetau moʻui kuo fakafoʻou ʻe he ʻOtuá ʻi Heʻene ʻofa taʻengatá mo e Fakalelei Hono ʻAlo mo hotau tokoua ko Sīsū Kalaisí.
ʻOku ou fakamoʻoni ko e Kalaisí ʻa Sīsū, ko e ʻAlo ʻo e ʻOtua moʻuí, pea ʻoku moʻoni ʻEne Fakaleleí, pea ʻoku tuʻunga he mana ʻo e fakamolemolé ʻa e lava ke Ne ngaohi kotoa kitautolu ke tau toe maʻa. ʻI he huafa ʻo Sīsū Kalaisí, ʻemeni.