The Christus statueThe Church of Jesus Christ of Latter-day Saints Search | Feedback | Site Map | Help | Country Sites |
Home Broadcast General Conference Archives
Conferences
ʻOkatopa 2006
ʻE Lava ʻe he Fakaleleí ʻo Fakapapauʻi Hoʻo Nongá mo Hoʻo Fiefiá

ʻE Lava ʻe he Fakaleleí ʻo Fakapapauʻi Hoʻo Nongá mo Hoʻo Fiefiá

ʻEletā Richard G. Scott
ʻO e Kōlomu ʻo e Kau ʻAposetolo ʻe Toko Hongofulu Mā Uá

Kuo pau ke hoko mai ʻa e fiefia moʻoni ʻoku tuʻuloá, fakataha mo e ivi, loto toʻa, pea mo e mālohi ke ikunaʻi ʻa e ngaahi faingataʻa fakamamahi tahá, ʻo ka ke ka fakatefito hoʻo moʻui ʻia Sīsū Kalaisi.

ʻEletā Richard G. Scott ʻOku fie maʻu kitautolu tāutaha ʻe heʻetau Tamai ʻi he Langí ke tau maʻu ʻa e nongá mo e fiefiá ʻi he moʻui fakamatelié. Kuo ʻosi akoʻi ʻe hotau ʻEiki ko Sīsū Kalaisí mo ʻEne kau palōfitá ʻa e founga ke maʻu ai ʻa e nonga mo e fiefia ko iá, neongo e faingataʻa ange ʻa e māmaní, fakautuutu ai ʻa e fekeʻikeʻí pea hulutuʻa ai mo e ngaahi fakatauelé.

Te u fakafōtunga atu pē ʻa e founga hala ke maʻu ai ʻa e nongá mo e fiefiá pea mo e founga totonú, ʻaki haʻaku fakaʻaongaʻi ha fakataipe ki he kaka he lilifá. ʻOku ʻi ai ha niʻihi ʻoku feinga ke kaka ʻi he lilifa maka faingataʻá ʻaki ha founga ʻoku ui ko e “kaka toko taha.” ʻOku nau kaka toko taha pē, ʻo ʻikai ha nāunau kaka, pe taha ke na kaungā kaka, pe ha faʻahinga maluʻi pau. ʻOku nau fakafalala pē ki honau potó, meʻa ʻoku nau lavá, mo ʻenau taukeí. ʻOku nau fai ʻeni koeʻuhí ko e ongoʻi fiefia tokua ke moʻui ʻi he faingataʻá ʻi ha tuʻunga fakatuʻutāmaki. ʻOku fai ia, neongo ʻa ʻene malava ʻi ha taimi ke nau tō ʻo lavea lahi pe mole ai ʻenau moʻuí. ʻOku nau tatau mo ha tokolahi ʻoku fehangahangai mo e ngaahi faingataʻa mo e ngaahi ʻahiʻahi ʻo e moʻuí ʻo ʻikai ke nau maʻu e maluʻi ʻoku hoko mai ʻi he muimui ki he ngaahi fekau ʻa e ʻOtuá, ʻa ia ko e tataki ʻa e Laumālie Māʻoniʻoní. ʻI he māmani faingataʻa ʻo e ʻaho ní, kuo pau ke nau meimei maumauʻi ʻa e ngaahi fono mahuʻingá, ʻo ʻi ai ha ngaahi nunuʻa fakamamahi mo maumau lahi. ʻOua te ke “feinga tokotaha” ʻi he moʻuí. ʻE meimei ke pau haʻo tō ki he maumau fonó.

ʻOku ʻi ai ha founga malu ange ki he kaka lilifá. Ko e taimi ʻoku fakahoko ai ʻe ha ongo kaka ha kaka faingataʻa, ʻoku kaka ʻa e takí ʻo ne tuki ha ngaahi pine ʻoku lau fute pē honau vāmamaʻó. ʻOku fakamaʻu ʻene maeá ki he piné ʻaki ha mama ukamea. Ko ʻene malú ʻoku fakapapauʻi ia ʻe hano hoa kaka ʻoku ui ko e talifaki, ʻa ia ʻoku tuʻu ʻi ha feituʻu pau ʻaupito. ʻOku maluʻi ʻa e takí ʻi hono haʻi ʻe he talifakí ʻa e maeá, ʻa ia, ʻokú ne tokangaʻi fakalelei hono fakaholo atu ʻo e maeá. ʻOku fakapapauʻi ʻi he foungá ni hono maluʻi ʻo e takí ʻi he lolotonga ʻo ʻene kaká. Kapau ʻe hoko ha meʻa taʻe ʻamanekina, ʻe taʻotaʻofi ʻe he piné ʻene toó, ʻo ʻikai hoko ai ha faingataʻa fēfē fau. ʻOku ʻikai ngata pē ʻi hono maluʻi ʻe he talifakí ʻa e taha takí ka ʻokú ne toe fakalotolahiʻi ʻaki haʻane ngaahi lea mo haʻane ngaahi fakaʻilonga ʻi heʻena fetuʻutakí. Ko ʻena taumuʻá ke ikunaʻi lelei ha kaka fakafiefia ʻaki hano ikunaʻi ʻo e faingataʻa kāfakafá ni. Te na fakaʻaongaʻi ha ngaahi founga mo ha ngaahi nāunau kaka kuo ʻosi ʻahiʻahiʻi mo fakapapauʻi. ʻOku kau ʻi he ngaahi nāunau ʻe fie maʻú ha leta fakamaʻu ki he maeá, ha maea mālohi, kalasi pine kehekehe ke fakamaʻu ki he maká, kiʻi tangai pauta ke maʻu ai ʻa e pikí, mo ha puti totonu pe sū makehe ʻe lava ʻe he takí ʻo fakaʻaongaʻi ke piki ʻi he pā maká.

Kuo ʻosi ako ʻe he ongo kaungā kaká ʻa e ngaahi tuʻutuʻuni mo e ngaahi founga ʻo e kaka he maká. Kuó na ʻosi maʻu ha fakahinohino mei he kau taukei kaka pea ne na ʻosi akoako ke na ongoʻi loto lahi ʻi he ngaahi ngaue mo e fakaʻaongaʻi ʻo e nāunau kaká. Naʻá na ʻosi palani ha hala mo fakapapauʻi ʻa e founga te na ngāue fakataha aí. Ko e taimi ʻe māʻolunga feʻunga ai ʻa e kaka ʻa e takí mo ne maʻu ha feituʻu toka lelei feʻunga ʻoku malú, te ne tāvani leva mo fusi hake ʻa e maeá kae muimui hake ʻa e talifakí ʻi he “vahaʻa” pe lōloa ko ia ʻo e maeá naʻe faloó. Ko ʻene aʻu hake pē ki he takí, ʻoku toe fai leva ʻa e meʻa tatau pē. ʻO fakaholo ʻe he tahá, kae kaka ʻa e tahá mo fokotuʻu ha pine ʻi he kiʻi vahaʻa nounou kotoa pē ke hoko ko ha maluʻi telia naʻa hoko ha tō fakatuʻupakē. Neongo ʻoku hā ngali fakailifia mo fakatuʻutāmaki ʻa e kaka he maká, ka ʻoku fakapapauʻi ʻe he ngaahi teuteu ko ʻení ʻe ʻi ai ha kaka fiefia, pea mo aʻusia lelei, ʻo kapau te na fai ki he ngaahi tefitoʻi moʻoni totonu ko ʻení.

ʻI he moʻuí, ko e ngaahi piné ko e ngaahi fono ia ʻa e ʻOtuá ʻokú ne maluʻi ha taha ʻi he lotolotonga ʻo e ngaahi faingataʻa kotoa te mou fehangahangai mo ia. ʻOku fakafofongaʻi ʻe he maeá mo e mama ukameá ʻa e talangofua ki he ngaahi fekau ko iá. ʻI hoʻo ʻilo ʻa e ngaahi fekau ko iá, hoko atu ʻi hono moʻui ʻaki kinautolú pea ʻai mo haʻo palani ke fakaʻehiʻehi mei he fakatuʻutāmakí, maʻu ha ngaahi founga pau ke maʻu ha maluʻi mei he fakatauele ʻa Sētané. Te ke fakatupulaki ha natula mālohi te ne maluʻi koe mei he maumaufonó. Kapau te ke fai ha fili ʻoku halá he ʻikai ha palopalema tuʻuloa ia koeʻuhí ko e maluʻi pe tokoni ʻoku ʻatā ke ke maʻu ʻo fakafou ʻi hoʻo fakatomalá.

Tuku ke hoko e Fakamoʻuí ko ho “takimuʻa” ʻi he moʻuí. Naʻá Ne pehē, “Ko [au]. . . ko e Maka ʻo Langí . . . ; ko ia ia ʻe hū mai ʻi he matapaá ʻo kaka hake ʻiate aú, ʻe ʻikai ai pē te ne hinga.”1 ʻE hanga ʻe he Huhuʻí ʻo taki lelei koe ʻi he ngaahi tūkiaʻanga faingataʻa taha ʻo e moʻuí. Ko ʻene ngaahi fonó ko e ngaahi pine maluʻi moʻoni ʻoku nau tekeʻi ʻa e ilifiá mo fakapapauʻi ʻa e ikuná ʻi ha maama fakatuʻutāmakí. ʻE ʻoatu ʻe he faʻahinga moʻui peheé ʻa e nongá mo e fiefiá.

Kuo pau ke hoko mai ʻa e fiefia moʻoni ʻoku tuʻuloá, fakataha mo e ivi, loto toʻa, pea mo e ivi ke ikunaʻi ʻa e ngaahi faingataʻa fakamamahi tahá, ʻo ka ke ka fakatefito hoʻo moʻui ʻia Sīsū Kalaisi. ʻOku ʻomi ʻe he talangofua ki Heʻene ngaahi akonakí ha loto ʻoku pau ʻi he fononga ʻo e moʻuí. Ka ʻoku fie maʻu ai ʻa e ngāué. Neongo ʻoku ʻikai fakapapauʻi ha ola vave, ka ʻoku ʻi ai ha ʻilo pau ʻe hoko ha fakalelei, ʻe pule ʻa e melinó, pea ʻe ʻaʻau ʻa e fiefiá, ʻi he taimi kuo tofa ʻe he ʻEikí.

Ko e ngaahi faingataʻa ʻokú ke fehangahangai mo ia mo e ngaahi tupulaki ʻokú ke aʻusiá, ʻoku fakataumuʻa ia ke hoko ko ha ngaahi ʻata fakataimi ʻe fakahoko ʻi ha moʻui ʻoku hokohoko ai ʻa e nongá mo e fiefiá. Ko e mamahí, loto mamahí, mo e taʻe fiemālié ko ha ngaahi meʻa ia ʻoku hoko ʻi he moʻuí. ʻOku ʻikai fakataumuʻa ia ke hoko ko e meʻa mahuʻinga taha ʻo e moʻuí. ʻOku ʻikai ke u fakasiʻia ʻe au e lalahi ʻo ha ngaahi faingataʻa ʻe niʻihi. ʻI he mahuʻinga ko ia e lēsoni ke ke akó, ʻe lava ke toe kiʻi fuoloa ange e taimi ʻo e faingataʻá, ka ʻoku ʻikai totonu ke hoko ia ko ha meʻa ke fakatefito ai ʻetau moʻuí. ʻE lava pea ʻoku totonu ke hoko hoʻo moʻuí ko ha meʻa fakaʻofoʻofa fau. ʻE hanga ʻe hoʻo mahino mo fakaʻaongaʻi e ngaahi fono ʻa e ʻOtuá, ʻo ʻoatu e taumuʻa nāunauʻia ki hoʻo moʻuí, ʻi hoʻo kaka hake mo ikunaʻi e ngaahi faingataʻa ʻo e moʻuí. ʻOku pukepuke ʻe he ʻiló ʻa e ngaahi faingataʻá ki honau tuʻunga totonú—ʻo hoko ko ha ngaahi tuʻuʻanga ki ha tupulaki mo ha lavameʻa lahi ange.

Ko e taumuʻa ʻa e ʻEikí ke ke tupulaki mo fakalakalaka fakafoʻituitui. ʻE vave ange hoʻo fakalakalaká ʻi he taimi te ke loto ai ke Ne taki koe ʻi he meʻa fakatupulekina kotoa pē te ke fouá, ʻo tatau ai pē pe te ke tali ʻa e meʻa ʻoku hokó pe ʻikai. Falala ki he ʻEikí. Kole ke tataki koe ʻe he Laumālié ke ke ʻilo Hono finangaló. Loto fiemālie ke ke tali ia. Te ke toki taau ai mo e fiefia lahi taha ʻi he fonongá kae ʻumaʻā ʻa e lavameʻa lahi taha te ke aʻusia ʻi he moʻui fakamatelié ni.

Ko e nongá mo e fiefiá ko e ongo fua mahuʻinga ia ʻo e moʻui angatonú. ʻOku toki lava pē ke maʻu kinaua tuʻunga he Fakalelei ʻa Sīsū Kalaisí. Te u fakamatalaʻi atu.

ʻOku tau fai kotoa ha ngaahi fehālaaki ʻi he moʻuí. ʻOku iku ai ʻo maumauʻi ʻa e ngaahi fono taʻengatá. Ko e fakamaau totonú ko e konga ia ʻo e palani ʻo e fiefia ʻa e Tamai ʻi he Langí, ʻokú ne pukepuke ʻa e māú. ʻOku hangē ia ko e kalāvité ki ha taha kaka he maká, ʻo ʻi ai maʻu pē. ʻOku hoko tauhi ʻa e ngaahi fono taʻengatá ko ha kaumeʻa kapau ʻe tauhi kinautolu. ʻE kau kovi kiate koe kapau te ke tukunoaʻi. ʻOku fakapapauʻi ʻe he fakamaau totonú te ke maʻu ʻa e ngaahi tāpuakí kapau te ke tauhi e ngaahi fono ʻa e ʻOtuá. ʻOku fie maʻu foki ʻe he fakamaau totonú ke fai ha totongi huhuʻi ki he fono kotoa pē kuo maumauʻi. ʻI hoʻo talangofua ki he fono ʻa e ʻOtuá ʻoku tāpuekina leva koe, ka ʻoku toe ʻi ai mo ha lelei ʻe taha ʻoku maʻu ai ʻe lava ke pukepuke ke ne totongi huhuʻi ki he ngaahi fono ʻokú ke maumauʻí. Kapau he ʻikai fakaleleiʻi, ʻe lava ʻo fakatupu ʻe he ngaahi fono kuo maumauʻí haʻo mamahi mo ne taʻofi koe mei haʻo foki ki he ʻOtuá. Ko e moʻuí, ngaahi akonakí, pea tautautefito pē ki he Fakalelei ʻa Sīsū Kalaisí te ne lava ke tukuange koe mei he meʻa faingataʻa ʻoku hangē ka ʻikai toe lavaʻí.

ʻE lava ʻo feau ʻa e ngaahi fiemaʻu ʻo e fakamaau totonú ki he fonó ʻo fakafou ʻi he ʻaloʻofá, ʻa ia ʻoku lava ʻo maʻu kapau te tau fakatomala maʻu pē mo talangofua ki he ngaahi fono ʻa e ʻOtuá. ʻOku mātuʻaki mahuʻinga ʻa e fakatomalá mo e talangofuá ke lava ʻo fakahoko kakato ʻe he Fakaleleí ʻene maná ʻi hoʻo moʻuí. ʻE lava ʻe he Huhuʻí ʻo totongi ho moʻua ki he fakamaau totonú mo fai ha fakamolemole ʻo fakafou ʻi he founga ʻaloʻofa ʻo hoʻo fakatomalá. Te ke lava ʻi he Fakaleleí ʻo moʻui ʻi ha māmani ʻoku fakapapauʻi ai ʻe he fakamaau totonú te ke kei maʻu ʻa e meʻa naʻá ke maʻu tuʻunga ʻi hoʻo talangofuá. Te ke lava ʻi Heʻene ʻaloʻofá ʻo fakaleleiʻi ʻa e ngaahi nunuʻa ki he ngaahi fono ne maumauʻí.

Ko e Fakaleleí ko ha ngāue taʻe siokita ia ʻoku taʻengata hono olá, naʻe fakahoko toko taha pē ʻe he ʻAlo ʻo e ʻOtuá.2 Naʻe fakafou ai hono maumauʻi ʻe he Fakamoʻuí ʻa e ngaahi haʻi ʻo e maté. ʻOkú ne fakatonuhiaʻi ʻa hono fakamaauʻi kitautolu ʻe he Huhuʻí ʻi he ikuʻangá. Te ne lava ʻo taʻofi haʻatau moʻulaloa taʻengata ki he pule ʻa Sētané. ʻOkú ne fakaava ʻa e matapā ki he hākeakiʻí maʻanautolu kotoa pē ʻe feʻunga ke maʻu ʻa e fakamolemolé, ʻo ka naú ka fakatomala mo talangofua.

ʻOku ʻomi kiate kitautolu taki taha ʻe he fakakaukau ki he kāfakafa ʻo e Fakaleleí ʻa e ongoʻi ʻaʻapa, houngaʻia, mo e loto fakatōkilalo moʻoni. ʻE lava ʻe he ngaahi ongo ko iá ʻo ʻomi ha fakalotolahi mālohi ke tau tauhi ʻEne ngaahi fekaú pea mo toutou fakatomala mei he ngaahi fehālākí, ke maʻu ai ha nonga mo ha fiefia lahi ange.

ʻOku ou tui ʻe tatau ai pē pe ko e hā hano lahi ʻo hoʻo feingá, he ʻikai ke ke lava ʻi ho ʻatamai fakaetangatá ʻo ʻilo kānokato ʻa e mahuʻinga taʻengata ʻo e Fakalelei ʻa Sīsū Kalaisí. He ʻikai ke lava ʻo mahino kakato kiate kitautolu pe naʻe anga fēfē hono fakahokó. Ko e meʻa pē te tau lavá, ko haʻatau fakahoungaʻi ha kiʻi konga siʻi ʻo e mamahi, loto mamahi, mo e faingataʻa ne fuesia ʻe hotau Fakamoʻuí, pe ko e faingataʻa fau ko ia ke ʻafio hifo ʻetau Tamai Hēvaní ki Heʻene foua e faingataʻa taʻe fakatataua ʻo ʻEne Fakaleleí. Neongo ia, ʻoku totonu ke ke ako fakamātoato ki he Fakaleleí, ke mahino lelei kiate koe. Te ke lava ʻo ʻilo ʻa e meʻa ʻoku fie maʻu ke ke moʻui ʻaki ai ʻEne ngaahi fekaú, ke tau maʻu ʻa e nongá mo e fiefiá ʻi he moʻui taʻengatá. Te tau lava ʻo taau fakataha mo e kau mēmipa ʻo e fāmilí, ke moʻui mo Ia pea mo ʻetau Tamai ʻi he Langí ʻo taʻengata.

Naʻe akoʻi ʻe Līhai hono foha ko Sēkopé, “‘Oku ʻikai ha kakano . . . [ʻe] faʻa lava ke nofo ʻi he ʻao ʻo e ʻOtuá, kae ngata pē ʻi he angatonú, mo e ʻaloʻofá, mo e manavaʻofa ʻa e Mīsaia Māʻoniʻoní.”3

Naʻe maʻu ʻe Sīsū Kalaisi ha angatonu he ʻikai ke lava ʻe ha toe taha ʻo ala maʻu. Ko ha ʻOtua pea ko Sihova Ia, ki muʻa ʻi Hono ʻaloʻi ʻi Pētelihemá. Naʻe ʻikai ngata pē hono ʻoange ʻe Heʻene Tamai ʻofeiná kiate Ia Hono sino fakalaumālié, ka ko Sīsuú ko Hono ʻAlo pē ia ʻe Taha naʻe fakatupu ʻi he kakanó. Naʻe moʻui hotau ʻEikí ʻi ha moʻui haohaoa, taʻe ha angahala pea naʻe ʻataʻatā ai ia mei he ngaahi fiemaʻu ʻa e fakamaau totonú. ʻOkú Ne haohaoa ʻi he ʻulungāanga kotoa pē ʻo kau ai e ʻofá, manavaʻofá, faʻa kātakí, talangofuá, mo e loto fakatōkilaló. Naʻe totongi ʻe Heʻene ʻaloʻofá ʻa hotau moʻua ki he fakamaau totonú ʻi he taimi ʻoku tau fakatomala mo talangofua ai kiate Iá. Naʻa mo ʻetau feinga lelei taha ke talangofua ki Heʻene ngaahi akonakí, te tau kei tōnounou pē, ka koeʻuhí ko ʻEne ʻaloʻofá, ʻe “fakamoʻui [kitautolu], ʻo ka hili ʻetau fai ʻa e meʻa kotoa pē te tau ala faí.”4

ʻOku ou fakamoʻoniʻi naʻe maʻu ʻe he Fakamoʻuí ʻi he faingataʻa taukakapa mo ha mamahi taʻe mafakatataua ʻa ʻEne totonu ke hoko ko hotau Huhuʻí, Fakalaloá, mo hotau Fakamaau Fakaʻosí. ʻOku ou ʻiloʻi ʻokú Ne moʻui pea ʻokú Ne ʻofa mai kiate kimoutolu. ʻAi maʻu pē muʻa ia ko ho “takimuʻa” ʻi he moʻuí. ʻE fakapapauʻi ʻe he pau ʻEne ngaahi fonó, ha malu pea mo ha ikuna ʻi hoʻomou kaka ʻi he ngaahi faingataʻa te mou fehangahangai mo iá. He ʻikai ke mou tō ai ki ha maumau fono mamafa. ʻE hoko hoʻomou moʻuí ko ha moʻui nonga mo fiefia kuo fakakalauni ʻaki ʻa e hākeakiʻí ʻi he puleʻanga fakasilesitialé. ʻI he huafa ʻo Sīsū Kalaisí, ʻēmeni.

Maʻuʻanga fakamatalá

1. Mōsese 7:53.

2. Vakai, T&F 133:50, 52–53.

3. 2 Nīfai 2:8; ko e tānaki atu hono fakamamafaʻí.

4. 2 Nīfai 25:23.

 
© 2008 Intellectual Reserve, Inc. All rights reserved.   Rights and use information.  Privacy policy