The Christus statueThe Church of Jesus Christ of Latter-day Saints Search | Feedback | Site Map | Help | Country Sites |
Home Broadcast General Conference Archives
Conferences
ʻEpeleli 2007
Tokonaki ki he Kahaʻú

Tokonaki ki he Kahaʻú

Pīsope Keith B. McMullin
Tokoni Ua ʻi he Kau Pīsopeliki Pulé

ʻOku mau kole atu ki he kau maʻu lakanga fakataulaʻeikí ke mou tokonaki ha meʻa feʻunga ke feauʻaki hoʻomou ngaahi fie maʻu mo homou fāmilí.

Pīsope Keith B. McMullinSiʻi ngaahi tokoua ʻofeina, ʻoku tau monūʻia ke fakataha heni mo e Kau Palesitenisī ʻUluakí, pea mo e Kau ʻAposetolo ʻe Toko Hongofulu Mā Uá. Ko e tokotaha maʻu lakanga fakataulaʻeiki kotoa pē heni, pe ʻoku taʻu 12 pe 112, ʻe lava ke ne maʻu e moʻui fakasilesitialé ʻo tuʻunga ʻia Sīsū Kalaisi, “ʻi he talangofua ki he ngaahi fono mo e ngaahi ouau ʻo e Ongoongoleleí.”1 ʻOku fakaʻofoʻofa ke fakakaukauloto ki ai, pea ʻoku ou ʻilo ʻoku moʻoni ia. ʻOku fakafalala pē ʻa e anga hoʻo moʻuí kiate koe!

ʻI heʻetau fakakaukau ki aí, fakakaukau angé ki he talanoá ni. Naʻe lēsisita ha talavou mohu ivi mo loto-feinga ʻi ha ʻunivēsiti lelei ʻe taha. Ko ha taulaʻeiki ia ʻi he Lakanga Taulaʻeiki Faka-ʻĒloné he taimi ko ʻení. Naʻe māʻolunga ʻene taumuʻá—naʻá ne fie hoko ko ha toketā. Ko ʻene taumuʻá naʻe taukakapa—naʻá ne fie maʻu ke koloaʻia. Naʻá ne fie vaʻinga ʻakapulu, ko ia naʻá ne faingamālie ke feʻiloaki mo e kau faiako ʻakapulú ʻo iku kau ai ki he timí. Ko e taimi ní kuo lava ke ne kau he pōlepole ʻi he māmani ʻo e sipotí he ngaahi ʻunivēsití. Ko e ngaahi fakakaukau ia naʻe ʻi hono ʻatamaí.

Ka naʻe ʻikai te ne fuʻu fakakaukau ʻe ʻi ai ha meʻa te ne iku veteki ʻene ngaahi taumuʻa taukakapa mo taʻe ʻaongá—kuo ʻikai ke ne teuteu ki ha taimi ʻo e fiemaʻu ʻi he kahaʻú. Kuo ʻikai te ne fakatokangaʻi ʻa hono mahuʻinga ʻo e teuteu feʻungá, ʻa e fie maʻu ke maʻu ako maʻu pē mo ako fakamātoató, pea mo e kalasi kemi he kolisí. Naʻe vave moʻoni e hoko mai hono nunuʻá pea ʻikai ha ʻaloʻofa ʻe taha. Naʻe ʻikai aʻu ki he ʻaho ʻe 90. Naʻe anga peheni ʻene hokó:

Ko e ʻaho ko ia naʻe tuʻu fehangahangai ai hono sino fute ʻe 5 ʻinisi ʻe 8 mo pāuni ʻe 170 mo ha fuʻu tama sino lahi moʻoni mei he timi lelei tahá, naʻá ne toki ʻilo ai ko e sipoti hala ʻeni naʻá ne kau aí.

Hili haʻane kiʻi ako taimi siʻi, naʻe fakafisi hono matá mo ʻene fakakaukaú ke ngāue tupu mei he ʻikai ke ne anga ki he ako fakamātoató.

Ko e meʻa naʻe foʻi fakamuimui taha aí ko ʻene sivi kemi fakaʻosí. ʻE feʻunga pē ke tau pehē naʻe ʻikai aʻu ki he ʻavalisí ʻene ngaahi tali ki he ngaahi fehuʻi ʻoku ʻomai e ngaahi tali ke fili mei aí. Naʻe fakamamahi ʻene toó.

Naʻe faifai pea toki ikunaʻi e nunuʻa ʻo e kiʻi vahaʻataimi ko ʻeni ʻo e fakakaukau fakavalevalé ʻe ha ngāue mālohi, mo haʻane ngāue fakafaifekau ʻo ne toki mamata totonu ai ki he ngaahi taumuʻa ʻo e moʻuí. ʻOku aʻu pē ki he ʻahó ni mo ʻeku kei mohe pē ʻo misi ki he kalasi kemi ko ʻení.

Meʻamālie kuo fakahā mai ʻe he ʻEikí e founga ke tau fakaʻehiʻehi ai mei haʻane hoko ha meʻa fakavalevale mo ha loto mamahi tatau. Naʻá Ne folofola:

“Tokanga mai, ʻa kimoutolu ʻa e kakai ʻo hoku siasí, . . . . Tokanga mai ʻa kimoutolu ʻa e kakai mei he mamaʻó, pea mo kimoutolu ʻoku ʻi he ngaahi motu ʻo e tahí, mou fanongo fakataha.

“Mou teuteu, mou teuteu ki he meʻa ʻe hoko maí, he ʻoku ofi mai ʻa e ʻEikí.”2

ʻOku hoko e tokāteline ʻo e Hāʻele ʻAngaua Mai ʻa e Mīsaiá ko e taha ʻo e ngaahi meʻa lalahi taha ke ne fakaʻaiʻai kitautolu ke tau teuteu pea moʻui ʻi he founga totonú. ʻOku ʻafioʻi ʻe he Tamai Hēvaní ʻe fakalotoa ʻEne fānaú ʻi hono talaʻofaʻaki ʻo ha ngaahi fakapalé, ke nau fakahoko e ngaahi ngāue ʻo e māʻoniʻoní, pea ʻe fakatupu ʻe he ngaahi tautea ʻoku talaʻofaʻakí ʻa e taʻe fie faikoví. Ko e ngaahi fakahā ia kau ki he Hāʻele ʻAngaua Mai ʻa hotau ʻEikí.3

ʻOku ʻomi ʻe he ngaahi fakahaá ni ha ngaahi fakaʻilonga mo e ngaahi meʻa fakaofo ʻe hoko ʻi māmani mo e langí. ʻOku nau talamai hono lahi mo e lōloa ʻo e ngaahi taimi faingataʻa ʻe hokó. Pea mahuʻinga tahá, ʻoku tau maʻu mo e ngaahi talaʻofa fakalangí ni:

“ʻE maʻu foki ʻe he ʻEikí ʻa e mālohi ki hono kakai māʻoniʻoní, pea te ne pule ʻi honau lotolotongá.”4

“Ke tupu ʻi heʻeku tauhi ʻofá, neongo ʻa e ngaahi faingataʻa ʻe hoko mai kiate kimoutolú, ke tuʻu mālohi ʻa e siasí ʻiate ia pē ʻo māʻolunga ange ʻi he ngaahi meʻa kehe kotoa pē ʻi lalo ʻi he maama fakasilesitialé.” 5

Pea “kapau te mou mateuteu, ʻe ʻikai te mou manavahē.”6

ʻOku tataki ʻe he ngaahi talaʻofá ni e kau maʻu lakanga fakataulaʻeikí ke nau teuteu mo honau ngaahi fāmilí ki he hā mai ʻa e ʻEikí.7 ʻOku ʻikai fie maʻu ke tau hohaʻa ki he ngaahi meʻa ʻe hoko ki muʻa he Hāʻele Angauá. Kae tuku ke tau fonu ʻi he fakafetaʻi ʻi he mahino kiate kitautolu e meʻa ʻoku hanga mei muʻá. Tuku ke tau fakamālō ʻoku fakafalala pē e anga ʻetau moʻuí kiate kitautolu ʻi heʻetau hoko ko e kau fakafofonga ʻo e ʻOtuá ke tokangaʻi ʻa ia kuó Ne tuku fakafalala mai kiate kitautolú.8 ʻOku faingofua pē foungá: Faivelenga. Fakaʻataʻatā hoʻo moʻuí. Tokonaki ki he kahaʻú.

Faivelenga. ʻOku tau tanumaki ʻa e anga vaivaí mo e lea ʻofá ʻi heʻetau hoko ko e kau maʻu lakanga fakataulaʻeikí. Ko ha kau tangata lotu kitautolu, ʻoku tau tauhi e ʻaho Sāpaté ke māʻoniʻoni, pea tau ʻiloʻi e folofola ʻa e ʻOtuá. ʻOku tau totongi vahehongofulu, ʻaukai, mo fai ha foaki ʻaukai ʻoku lahi. ʻOku tau tauhi ʻetau ngaahi fuakavá mo fakatapui ʻetau moʻuí ki hono langa hake ʻa e puleʻanga ʻo e ʻOtuá.

ʻE hoku ngaahi tokoua, ʻoku tau tokonaki ai ki he kahaʻú! ʻI heʻetau fai e ngaahi meʻá ni, “ʻe maʻu . . . ʻe he ʻEikí ʻa e mālohi ki hono kakai māʻoniʻoní, pea te ne pule ʻi [hotau] lotolotongá.”9

Fakaʻataʻatā hoʻo moʻuí. ʻI heʻetau hoko ko e kau tangata ʻo e ʻOtuá, ʻoku tau tafoki mei he koloá ki he ngaahi meʻa ʻokú ne fakamāmaʻi kitautolú, he “ko e meʻa ʻoku ʻikai ke fakamāmaʻí, ʻoku ʻikai mei he ʻOtuá ia.”10 Kapau ʻoku taʻofi kitautolu ʻe heʻetau ngaahi ngāué pe ngaahi meʻa ʻoku tau kau ai pe fekumi ki aí pe ngaahi taimi-tēpilé mei hono fakamuʻomuʻa ʻo e ʻOtuá, kuo pau ke tau foki ʻo fakaʻataʻatā ʻetau moʻuí.11 Kapau ʻoku ʻi ai hatau ngaahi moʻua, ʻoku tau totongi ia pea ʻoku tau moʻui tauʻatāina.

Pea ʻe hoku ngaahi tokoua, ʻoku tau tokonaki ai ki he kahaʻú! Hili iá, “tupu ʻi he tauhi ʻofa [ʻa e ʻEikí], neongo ʻa e ngaahi faingataʻa ʻe hoko mai kiate [kitautolú], . . . [ʻe] tuʻu mālohi ʻa e siasí [mo hono kakaí] ʻiate ia pē. . . .”12

Tokonaki ki he kahaʻú. ʻOku hoko e ngaahi uaifí ko ha meʻangāue ʻi he ngāué ni, ka ʻoku nau fie maʻu ha ngaahi husepāniti ke taki ʻi he mateuteu fakafāmilí. ʻOku fie maʻu ʻe he fānaú ha mātuʻa ʻoku nau tokoni ke fakatō ʻi honau lotó ʻa e tukufakaholo māʻoniʻoni ko ʻení. Te nau fai foki mo e meʻa tatau ki heʻenau fānaú, pea he ʻikai maha ʻenau tauhiʻanga koloá.

Ko ha tefitoʻi moʻoni ia ʻo e ongoongoleleí ke mateuteu ki he taimi ʻo e fiemaʻú. Ko e konga ia ʻo e moʻuí ke ngāue, faʻa ngāue, mo fakapotopoto. Manatuʻi e ngaahi lea ko ʻeni ʻa Paulá: “He kapau ʻoku ʻikai ke tokonaki ʻe ha tokotaha ki hono kāingá, pea kiate kinautolu tonu ʻi hono falé, kuo siʻaki ʻe ia ʻa e lotú, pea lahi hake ʻene kovi ʻaʻaná ʻiate ia ʻoku taʻelotú.”13

ʻOku meʻa atu mei muʻa e kau taulaʻeiki lahi pule ʻe toko tolú, ʻa ia ko e Kau Palesitenisī ʻUluaki ʻo e Siasí.

Kuo tau fanongo ki he Tokoni Uá ko Palesiteni Sēmisi E. Fausi, ʻi heʻene pehē: “Ko e ongo tauhi koloa ʻa e fāmilí ʻa e tamai mo e faʻē kotoa pē. ʻOku totonu ke na tauhi e meʻa ʻe fie maʻu ʻe hona fāmilí ʻi ha taimi ʻo ha meʻa fakatuʻupakē. . . [pea] ʻe tokoniʻi kitautolu ʻe he ʻOtuá ʻi hotau ngaahi faingataʻaʻiá.”14

Kuo tau fanongo ki he Tokoni ʻUluakí ko Palesiteni Tōmasi S. Monisoni, ʻi heʻene pehē: “ʻE lavaʻi ʻe ha kakai tokolahi ange ʻa e ngaahi faingataʻa fakapaʻanga ʻi heʻenau moʻuí ʻo kapau kuo ʻi ai haʻanau meʻakai feʻunga mo e taʻu ʻe taha . . . pea ʻikai hanau moʻua. ʻOku tau ʻilo ha tokolahi he ʻahó ni kuo nau fai ʻa e fehangahangai mo e faleʻi ko ʻení: ʻOku ʻi ai honau moʻua kuo taʻu ʻe taha pea ʻikai haʻanau meʻakai.”15

Kuo tau fanongo kia Palesiteni Kōtoni B. Hingikelī, ko e palōfita ʻa e ʻEikí, ʻi heʻene pehē:

“Ko e feituʻu lelei taha ke tauhi ai ha meʻakaí ko hotau ngaahi ʻapí. . . .

“ʻE lava ke tau kamakamata lelei pē. Te tau lava ʻo kamataʻaki ha meʻakai feʻunga mo ha uike ʻe taha, pea tātānaki atu ki ai ke aʻu ki he māhina ʻe taha, pea hoko atu ki ha māhina ʻe tolu . . . .ʻOku ou manavasiʻi telia ha tokolahi te nau ongoʻi he ʻikai ke nau lava ʻo maʻu ha meʻakai ki ha taimi lōloa pea ʻikai ai pē te nau toe feinga.

“Kamata ʻaki pē ha kiʻi meʻa siʻisiʻi, . . . . pea toki tātānaki atu ke aʻusia e taumuʻá.”16

ʻOku makatuʻunga hono ueʻi ʻo ha taha ke teuteú ʻi heʻene tui kia Sīsū Kalaisí, talangofuá, mo e moʻui fakapotopotó. ʻOku totonu ke ʻoua naʻa ʻai ʻe he kāingalotú ke fuʻu tōtuʻá, ka ke nau kamata.

ʻOku mau kole atu ki he kau maʻu lakanga fakataulaʻeikí ke mou tokonaki ha meʻa feʻunga ke feau ʻaki hoʻomou ngaahi fie maʻu mo homou fāmilí. Kātaki ka mou fakapapauʻi ʻoku maʻu ʻe kinautolu kuo ʻoatu ke ke tokangaʻí, e ongo kiʻi tohi tufa ko e Teuteuʻi ʻa e Meʻa ʻAonga Kotoa pē. Naʻinaʻi kiate kinautolu ke nau teuteu he taimí ni ki he ngaahi ʻaho faingataʻa ʻe hoko maí.

Kau maʻu lakanga fakataulaʻeiki, fakakau e Fineʻofá ʻi hono paotoloaki ʻo e mateuteu fakafāmilí mo e tauhiʻapí. ʻOku fie maʻu ʻe he kakai fefine ʻo e Siasí hoʻomou poupoú pea te nau tali hoʻomou tatakí.

Poupouʻi hotau kāingalotú ke nau tuku maʻu pē ha tefitoʻi meʻakai ʻoku fie maʻu mo ha vai maʻa ke inu ʻi heʻenau tauhiʻanga meʻatokoní. ʻOku totonu ke nau fakahū ha paʻanga neongo ko ha lau sēniti pē he uike taki taha. ʻI he founga ko ʻení ʻe lava ke nau maʻu ai ha talifaki ki ha ngaahi māhina lahi. Te nau toki lava ke fakalahi ki he ngaahi meʻa ko ʻení ke feʻunga mo ha taimi lōloa ange ʻaki ʻenau tānaki atu e ngaahi meʻa ʻaonga hangē ko e keleni mo e piini mo e ngaahi meʻakai ke nau moʻui mei ai ʻo kapau ʻe ʻikai ke toe maʻu ha meʻa kehe ke kai.17

ʻI heʻetau fai hotau lelei tahá, ʻe lava ke tau falala he “ʻikai fakaʻau ke ʻosi ʻa e mahoaʻa ʻi he puhá, pea ʻe ʻikai maha ʻa e lolo ʻi he ipú.”18 Te tau maʻu ha poto, malu, ʻatamai nonga, mo ha moʻui lelei fakatāutaha ʻoku lahi angé. Te tau mateuteu, pea ʻi heʻetau mateuteú, he “ʻikai [leva] ke tau manavahē.”19

Te u fakaʻosi ʻaki ʻeku fakafeʻiloaki kiate kimoutolu e fāmili ʻo Luka mo Petulisa Vakalonó. ʻOku nau nofo ʻi ha kiʻi kolo siʻisiʻi ofi pē ki Loma ʻi ʻĪtali. Ne nau toki fai mai ha tohi ʻo pehē:

“Hili ha ngaahi meʻa ne mau aʻusia, ne mau fakakaukau ai ʻoku mahuʻinga ke tauhi e ngaahi meʻa ʻoku mau fakaʻaongaʻí. Taimi ʻe niʻihi kuo pau ke liliu e founga kuo mau anga ki aí ʻo kai ha faʻahinga meʻakai pau. . . .

“Oku tokoniʻi kimautolu ʻe he ongoʻi nonga mo e holi ʻoku mau maʻu ke tauhi totonu ki he fekau kuo tuku mai ʻe he ʻEikí ʻi he palōfita ʻo e ʻaho ní, ke mau ongoʻi e Laumālie Māʻoniʻoní, . . . ke ʻoua naʻa mau manavahē pea ke mau lau e ngaahi fakaʻilonga ʻo e taimi ki he Haʻēle ʻAngaua mai ʻa e ʻEikí ko ha tāpuaki, kae ʻikai ko ha meʻa ke manavahē ai. ʻOku mau fiefia ai. . . . ʻOku hoko ia ko ha fakaʻaiʻai ke mau faivelenga pea kātaki ke aʻu ki he ngataʻangá pea fakamoʻui kimautolu pea mau maʻu ʻa e moʻui taʻengatá.”20

Ko ha fakakaukau fakaʻosi ʻeni naʻe ʻomi ʻe Misa Vakalono: “Fakamolemoleʻi ʻeku lea faka-Pilitāniá, ʻoku ou fakaʻamu pē ʻoku mahino atu e meʻa ne u feinga ke fakamatalaʻí.” ʻE Misa mo Sisitā Vakalono, ʻoku mahino kiate kimautolu, he kuo tohi ʻi he folofolá: “Falala ki [he ʻEikí] ʻaki ho lotó kotoa; pea ʻoua naʻá ke faʻaki ki ho poto ʻoʻoú. Ke ke fakaongoongo kiate ia ʻi ho hala kotoa pē, pea ʻe fakatonutonu ʻe ia ho ngaahi ʻalungá.”21 ʻI he huafa ʻo Sīsū Kalaisí, ʻēmeni.

Maʻuʻanga fakamatalá

1. Ngaahi Tefito ʻo e Tuí 1:3.

2. T&F 1:1, 12.

3. Vakai, Bruce R. McConkie, Doctrinal New Testament Commentary, voliume ʻe 3 [1966-73], 1:677–78.

4. T&F 1:36.

5. T&F 78:14.

6. T&F 38:30.

7. Vakai, 2 Tīmote 4:8; vakai foki, T&F 133:50, 52.

8. Vakai, T&F 104:13–17.

9. T&F 1:36.

10. T&F 50:23.

11. Vakai, Doctrinal New Testament Commentary, 1:675–76; Vakai, LSS, Mātiu 6:38.

12. T&F 78:14.

13. 1 Tīmote 5:8; vakai foki, 1 Tīmote 6:19; T&F 29:34; “Ko e Fāmilí: Ko ha Fanongonongo ki Māmani,” Liahona, ʻOkatopa 2004, 49; Joseph F. Smith, ʻi he Conference Report, ʻOkatopa 1900, 46; Bruce R. McConkie, The Mortal Messiah: From Bethlehem to Calvary, voliume ʻe 4 (1979-81), 2:155.

14. “The Responsibility for Welfare Rests with Me and My Family.” Ensign, Mē 1986, 22.

15. “That Noble Gift—Love at Home,” Church News, Mē 12, 2001, 7.

16. “Ki he Kau Tangata ʻo e Lakanga Fakataulaʻeikí,” Liahona, Nōvema 2002, 58.

17. Vakai,The Teachings of Harold B. Lee, 314. Clyde J. Williams (1996), 314.

18. 1 Ngaahi Tuʻi 17:14, vakai foki ki he veesi 8–16.

19. T&F 38:30.

20. ʻI ha tohi ʻo e ʻaho 3 ʻo Māʻasi, 2007.

21. Lea Fakatātā 3:5–6.

 
© 2008 Intellectual Reserve, Inc. All rights reserved.   Rights and use information.  Privacy policy