The Christus statueThe Church of Jesus Christ of Latter-day Saints Search | Feedback | Site Map | Help | Country Sites |
Home Broadcast General Conference Archives
Conferences
ʻEpeleli 2007
Nofomaʻu ʻi he Halá

Nofomaʻu ʻi he Halá

Elaine S. Dalton
Tokoni Ua ʻi he Kau Palesitenisī Lahi ʻo e Kau Finemuí

ʻOku tau fakakaukau he taimi ʻe niʻihi ʻe lava ke tau nofo- ʻi-lelenga pea tau kei pukepuke pē ʻetau anga māʻoniʻoní. Ka ko ha tūkunga fakatuʻutāmaki ia ke tau ʻi ai.

Elaine S. DaltonʻI ha taha ʻo e ngaahi halanga ʻi he teleʻa maka ofi mai ki homau ʻapí ʻoku tuʻu ai ha fakaʻilonga ʻoku fakalea peheni: Nofomaʻu ʻi he Halá. ʻI he fononga atu ha taha he halanga ko iá, ʻe mahino leva ʻa hono fakapotopoto ʻo e faleʻi ko ʻení. ʻOku ʻi ai ha ngaahi foʻi tafungofunga mo ha ngaahi afe pea pehē ki ha feituʻu lilifa pea taʻepau mo e kelekele ʻi lalo he foʻi halangá pea ʻi he lolotonga ha faʻahitaʻu tukupau ʻo e taʻú, ʻoku faʻa ʻasi ai ʻa e ngata huhu koná. Ko ʻeku pōpoaki kiate kimoutolu he pōní, ʻoku tatau ia mo e fakatokanga ko iá—Nofomaʻu ʻi he Halá.

ʻI he ngaahi taʻu siʻi he kuohilí, ne u kau ai ki ha fononga lue lalo ki he ʻOtu Moʻunga Teitoni ʻo Uaiōmingí, fakataha mo ha kau finemui. Ko ha fononga faingataʻa ʻeni pea ʻi he ʻaho hono uá, ne mau aʻu atu ki he konga fakatuʻutāmaki taha ʻo e fonongá. Naʻe ʻamanaki ke mau lue lalo atu he feituʻu naʻe ui ko e Halanga Afaá—he naʻe fakahingoa pehē ko e meimei ke angi mālohi maʻu pē ai ʻa e matangí. Naʻe fakahinohinoʻi kimautolu ʻe he tokotaha pule fonongá ke mau nofomaʻu he halá pea mau punou ki he lahi taha te mau lavá he konga ko ia ʻoku ʻikai ke ū mei he matangí, ʻo faʻo malu e meʻa kotoa pē heʻemau kató pea mau ngaʻunu pē ke vave. Naʻe ʻikai ko ha feituʻu ʻeni ia ke fai ai ha faitā pe ko ha fakatuotuai. Naʻá ku fiemālie mo fiefia he taimi naʻe fonongaʻi lelei ai ʻe he finemui taki taha ʻa e konga ko ʻení. Pea ke mou meaʻi—naʻe ʻikai teitei fehuʻi mai ʻe ha taha ʻo kinautolu pe ko e hā e ofi taha ʻe lava ke nau ʻalu ai he tapaʻi halá!

ʻI he taimi ʻe niʻihi ʻi heʻetau fononga he moʻuí, ʻoku tau fie fakatoupīkoi holo he ngaahi feituʻu fakatuʻutāmakí ʻo fakakaukau ʻoku fakalata mo fakafiefia pea ko kitautolu pē ʻoku pulé. ʻOku tau fakakaukau he taimi ʻe niʻihi ʻe lava ke tau nofo-ʻi-lelenga pea tau kei pukepuke pē ʻetau anga māʻoniʻoní. Ka ko ha tūkunga fakatuʻutāmaki ia ke tau ʻi ai. Hangē ko ia ne fakahā mai ʻe he Palōfita ko Siosefa Sāmitá, “Ko e fiefia ʻa e kaveinga mo e taumuʻa ʻo ʻetau moʻuí; pea ko hono ngataʻangá pē ia, ʻo kapau te tau tulifua ʻi he hala ʻoku fakatau ki aí; pea ko e hala ko iá ʻa e angamaʻá” (History of the Church, 5:134–35).

Ko e faleʻi ko ia ʻa e ʻEikí kia ʻEma Sāmita he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava vahe 25, ko ʻEne faleʻi pē ia ki Hono ngaahi ʻofefine pelepelengesi kotoa pē. ʻOku ʻomi ai kiate kitautolu ha sīpinga ki hotau ʻulungāangá pea mo naʻinaʻi mai ke tau “ʻaʻeva ʻi he ngaahi hala ʻo e angamaʻá” (v. 2). Ko e angamaʻá ko ha “sīpinga ia ʻo e fakakaukaú pe ʻulungāangá ʻo fakatatau mo e ngaahi tuʻunga moʻui māʻolungá” (Preach My Gospel, [2004], 118). Ko e hā leva ʻa e ngaahi tuʻunga moʻui māʻolunga ʻe tokoni ke tau moʻui angamaʻa aí?

ʻOku fālute ʻe he angamaʻá ʻa e ʻulungāanga tāú—ʻi he fakakaukau, lea, vala mo e ʻulungāanga. Pea ko e anga māú ko e maka fakavaʻe ia ʻo e angamaʻá. ʻOku tatau pē ʻa e ʻikai saiʻia ha taha he lue laʻivaʻe ʻi he hala ʻo e fanga ngata huhu koná, pea mo e fie maʻu ko ia ʻa e ʻulungāanga māú ke tau malu ai. ʻI he taimi ʻoku tau anga maau aí, ʻoku tau fakahaaʻi leva ki he niʻihi kehé ʻoku mahino kiate kitautolu ʻa ʻetau fetuʻutaki mo ʻetau Tamai Hēvaní ʻi heʻetau hoko ko Hono ngaahi ʻofefiné. ʻOku tau fakahaaʻi ʻoku tau ʻofa kiate Ia pea te tau tuʻu ko ha kau fakamoʻoni kiate Ia ʻi he meʻa kotoa pē. ʻOku hanga ʻe he anga māú ʻo ʻai ke ʻiloʻi ʻe he niʻihi kehé ʻoku tau “mahuʻingaʻia he anga māʻoniʻoní.” (“Dearest Children, God Is Near You,” Hymns no. 96) ʻOku ʻikai ko e anga māú ʻa e feinga ke hangē ko e “kuongá.” Ka ʻoku fekauʻaki ia mo e māʻoniʻoní. ‘Oku hā mahino ʻa hono fie maʻu ʻo e angamaʻá ki he hakeakiʻí. ʻOku ʻikai fekauʻaki ia mo e “ākengá.” ʻOku fekauʻaki ia mo e faivelengá. ʻOku ʻikai fekauʻaki ia mo e tōtōatú. Ka ʻoku fekauʻaki ia mo e angamaʻá mo hono tauhi ʻo e ngaahi fekaú. ʻOku ʻikai fekauʻaki ia mo e manakoá ka ʻoku fekauʻaki ia mo e maʻá. ʻOku ʻi ai ha kaunga ʻo e angamāú ki he meʻa kotoa pē ʻoku tau fakahoko ke tau nofo malu ai ʻi he hala ʻo e angamaʻá mo e anga māʻoniʻoní. Pea ʻoku tokoni ʻa Molomona ke mahino kiate kitautolu ko e anga māʻoniʻoní mo e angamaʻá ʻoku “mahuʻinga mo lelei taha ʻi he ngaahi meʻa kotoa pē” (Molonai 9: 9). He ʻikai lava ke tau ʻaiʻainoaʻia pe fuʻu ofi ki he tapaʻi hala. Ko ha feituʻu fakatuʻutāmaki ia ki ha faʻahinga ʻofefine pē ʻo e ʻOtuá ke ne ʻaʻeva ai.

ʻOku naʻinaʻi mai kiate kitautolu ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava vahe 25 kuo pau ke tau pīkitai ki heʻetau ngaahi fuakavá (veesi 13). Ko e ʻuhinga kiate au ʻo e pīkitaí ko e faipau ki ha meʻa, muimui pe puke maʻu ʻa e ngaahi palōmesi ʻoku tau fai mo e ʻEikí. ʻE fakamālohia kitautolu ʻe heʻetau ngaahi fuakavá ke tau fakaʻehiʻehi mei he ʻahiʻahí. ʻE hanga ʻe hono tauhi ʻo ʻetau ngaahi fuakavá ʻo fokotuʻu maʻu kitautolu ʻi he hala ʻo e angamaʻá. ʻI heʻetau tauhi ʻa e ngaahi fuakava kuo tau fai he papitaisó, te tau nofo maʻu ai ʻi he loto-halá. ʻOku fakamanatu mai ʻe ʻEletā Sefilī R. Hōlani:

ʻOku kamata ʻi heʻetau papitaisó ʻa ʻetau fai ha ngaahi fuakava ʻo tau muimui he hala ko ʻeni ʻo e moʻui taʻengatá, pea ʻoku tau nofo maʻu ʻi ha halá ʻi heʻetau tauhi kinautolú. . . .

“. . . ʻE feʻunga maʻu pē ʻa e ngaahi ueʻi ʻa e Laumālie Māʻoniʻoní mo ʻetau ngaahi fie maʻú ʻo kapau te tau [nofo maʻu] he hala ʻo e fuakavá. ʻOku faʻa faingataʻa hotau halá ʻi he taimi lahi, ka ʻoku mei he langí ʻa e tokoni ke fai ʻaki ʻetau fonongá. ʻOku toko tolu ʻa e kau mēmipa ʻo e Toluʻi ʻOtuá—ko e Tamaí, ʻAló pea mo e Laumālie Māʻoniʻoní—pea ʻoku nau tokoniʻi kitautolu koeʻuhí ko e ngaahi fuakava ko ia kuo tau fakahokó.

“ʻOku tau maʻu e sākalamēnití ʻi he uike taki taha ke fakamanatu kiate kitautolu ʻa e ngaahi fuakava ko iá. ʻOku pehē ʻi he lotu tāpuakiʻi ʻo e maá, ʻoku tau “fakamoʻoniʻi ai ki hoʻo ʻafió, ʻe ʻOtua ko e Tamai Taʻengatá, ʻoku [tau] loto fiemālie ke toʻo kiate [kitautolu] ʻa e huafa ʻo ho ʻAló, pea manatu maʻu ai pē kiate ia mo tauhi ʻene ngaahi fekaú, ʻa ia kuó ne tauku kiate [kitautolú]; koeʻuhí ke ʻiate [kitautolu] maʻu ai pē ʻa hono Laumālié” (T&F 20:77) (“Ko e Meʻa ʻOku ou Fakaʻamu Ne ʻIloʻi ʻe he Mēmipa Foʻou Kotoa pē—pea Manatuʻi ʻe he Kāingalotu Kotoa pē Kuo Fuoloa ʻEnau kau ki he Siasí,” Liahona, ʻOkatopa 2006, 11–12).

ʻI hono tataki koe ʻe he Laumālié, te ke lototoʻa mo fiefia ai pea ʻe ngaohi maʻu pē ʻe he angamaʻá ke fakaʻofoʻofa hoʻo ngaahi fakakaukaú. ʻOku fakamatalaʻi ʻe he Tohi ʻa Molomoná ʻa e meʻa naʻe hoko ki he sōsaieti ne nau tauhi ʻenau ngaahi fuakavá pea nau moʻui maʻa mo māʻoniʻoní: “Pea ko e moʻoni ʻoku ʻikai lava ke ʻi ai ha kakai ʻoku lahi hake ʻenau fiefiá ʻi he kakai kotoa pē kuo fakatupu ʻe he toʻukupu ʻo e ʻOtuá” (4 Nīfai 1:16). ʻI hono tataki koe ʻe he Laumālie Māʻoniʻoní, te ke hoko foki ai ko ha tākiekina māʻoniʻoni ki he niʻihi kehé.

ʻOku ʻi hoku ʻōfisí ha ʻū tā ʻo ha kau fefine kuo laui toʻu tangata ʻenau ʻi hoku fāmilí—ko ʻeku kui uá, kui fefiné mo ʻeku faʻeé pea mo ʻeku tama fefine ko ʻEmé. Kuo tokoni ʻenau mateaki mo e tui ki he palaní ke u kaka ai ʻo māʻolunga ange mo fononga atu ʻo lōloa ange. ʻI heʻeku vakai ki he fakatātaá he taimi ní, ʻoku ou vakai lelei ai ki hono mahuʻinga ʻo e moʻui angamaʻá. ʻOku ʻikai ngata pē he ʻi ai haʻaku tama fefine he ʻaho ní, ka ʻoku ʻi ai foki haku fānau fefine ʻi he fono ʻe toko nima pea mo ha makapuna fefine ʻe toko nima ke tānaki atu ki he taá. ʻOku ou ongoʻi ko ha tufakanga mahuʻinga moʻoni ke u moʻui ʻi ha sīpinga ʻo e angamaʻá mo e anga māʻoniʻoní ke nau mamata ki ai. Neongo kapau ko koe ʻoku muʻomuʻa he toʻu tangatá ka hoko maí, ʻoku ʻi ai foki mo ho fatongia kiate kinautolu ʻe muimui mai ho tuʻá.

Ne u toki kau atu ki muí ni ki ha fononga lalo tatau pē ki he ʻOtu Moʻunga Teitoní ne u lave atu ki aí, ka ko hoku husepānití pē mo haku kaungāmeʻa ʻi hoku toʻú naʻe kau atu ki aí. Naʻe fakafiefia mo faingofua ʻemau kamatá ka ki muʻa pea mau aʻu ki he feituʻu ne mau taumuʻa ki aí, ne mau helaʻia pea ne u ʻiloʻi te u faingataʻaʻia. Naʻe ʻikai ke u mateuteu fakatuʻasino ki he lue laló ni ʻo hangē ko ia ne u fai he ngaahi taʻu ki muʻá mo e kau finemuí—pea ne u taʻetokanga ʻi hono faʻo ʻeku nāunau ʻo fuʻu lahi e meʻa ne u faʻó. Naʻe kamata ke u ongosia he mamafa ʻeku kató pea ne u mei foʻi. Naʻe ongoʻi foki ʻe he niʻihi kehé e faingataʻa ʻo e haké mo e tokakoví pea mo e mamafa ʻenau ʻū kató. Naʻe ongoʻi ʻeni ʻe hoku husepānití pea naʻá ne fakatovave leva ki muʻa. Ne u ongoʻi liʻekina. Kae hili ha meimei houa ʻe taha, ne u lava ʻo sio atu ki hoku husepānití ʻokú ne hifo mai he hala he tafaʻaki ʻe taha ʻo e teleʻá. Naʻá ne lele fakahangatonu mai kiate au. ʻI heʻene aʻu mai kiate aú, naʻá ne toʻo ʻeku kató, holoholoʻi hoku loʻimatá peá ne taki atu au ki he feituʻu ne mau taumuʻa ki aí—ko ha anovai tasilo naʻe ʻātakaiʻi ʻe ha ʻotu paini. Naʻá ne toe tafoki leva ʻo foki he halangá ʻo ne fai tuʻo fā e meʻa tatau ki he kau luelalo kehé. ʻI heʻeku siofi iá, ne u fakaʻofaʻia ai heʻeku taʻemateuteú pea mo e lahi fau ha ngaahi meʻa kehe heʻeku kató ne toe mamafa ange ai ʻo ne toʻotoʻo maʻakú. Ka naʻá ku fakamālō koeʻuhí ko ʻene ivi lahí, taʻesiokitá, mateuteú pea mo ʻene ʻofá.

Nofo maʻu ʻi he hala ʻo e angamaʻá ʻi hoʻo kaka he ʻotu moʻunga ʻo e moʻuí. ʻE ʻi ai ha niʻihi kehe ke tokoni atu—ko hoʻo mātuʻá, fāmilí, pīsopé, kau faiakó mo e kaungāmeʻa angatonú ʻi ha ngaahi toʻu kehekehe. Pea kapau ʻokú ke ongosia pe afe ʻi ha feituʻu hala, fakatonutonu pē hoʻo taumuʻá peá ke toe foki mai ki he hala ʻo e angamaʻá. Manatuʻi maʻu pē ʻoku ʻi heni e Fakamoʻuí maʻau. Te Ne tokoni ke ke fakatomala, fakamālohia koe pea mo fakamaʻamaʻa hoʻo kavengá, holoholoʻi ho loʻimatá mo fakafiemālieʻi koe pea hokohoko atu ʻene tokoni ke ke nofo maʻu ʻi he halá.

Ko e Fakamoʻuí ʻa e sīpinga haohaoa ʻo e angamaʻá. ʻI he ʻaʻeva ʻa Sīsū he ngaahi hala ʻo e Fonua Tapú, naʻá Ne “faʻa feʻaluʻaki ʻo fai lelei” (Ngāue 10:38). Naʻá Ne fakamoʻui ʻa e mahakí mo fakaʻaaki ʻa e kuí pea fokotuʻu e maté. “Naʻá ne akoʻi mai e ngaahi moʻoni taʻengatá, moʻoni ʻo e moʻui ʻi he maama fakalaumālié, taumuʻa ʻo ʻetau moʻui ʻi he māmaní pea mo e meʻa te tau malava ʻi heʻetau hoko ko ha ngaahi ʻofefine ʻo e ʻOtuá ʻi he maama kahaʻú” (vakai, “Ko e Kalaisi Moʻuí: Ko e Fakamoʻoni ʻa e Kau ʻAposetoló,” Liahona, Apr. 2000, 2–3). Ko e taha ʻo e ngaahi potu folofola ʻoku ou manako taha aí ko e: “Falala ki [he ʻEikí] ʻaki ho lotó kotoa; pea ʻoua naʻá ke faʻaki ki ho poto ʻoʻoú. Ke ke fakaongoongo kiate ia ʻi ho hala kotoa pē, pea ʻe fakatonutonu ʻe ia ho ngaahi ʻalungá” (Lea Fakatātā 3:5–6)

ʻOku ou fakamoʻoni ʻoku moʻoni ʻeni. Kuo ʻikai ngata pē Heʻene fakaʻilongaʻi mai e halá, ka kuo tuʻo lahi ʻEne tataki nima au. “Ko Hono halá ʻa e hala ʻoku fakatau ki he fiefia ʻi he moʻuí ni mo e moʻui taʻengata ʻi he maama kahaʻú.” (Vakai, “Ko e Kalaisi Moʻuí,” Liahona, ʻEpeleli 2000, 3). ʻOku ou fakamoʻoni ʻokú Ne moʻui! Te Ne fanongoa hoʻomou ngaahi lotú mo tataki hoʻo ngaahi laká. Ko Sīsū Kalaisi hotau Faʻifaʻitakiʻangá mo e Faifakahinohinó. Nofo maʻu ʻi he halá! Angamaau. Pikitai ki hoʻo ngaahi fuakavá peá ke moʻui taau ke maʻu e takaua ʻa e Laumālie Māʻoniʻoní. ʻOku talaʻofa mai e ʻEikí: “Ke mou fiefia, he te u tataki atu ʻa kimoutolu. ʻOku ʻamoutolu ʻa e puleʻangá pea ʻoku ʻamoutolu ʻa hono ngaahi tāpuakí, pea ʻoku ʻamoutolu ʻa e ngaahi koloa ʻo e taʻengatá” (T&F 78:18). Ko e moʻoni ʻoku fakaofo kiate au ʻa ʻEne “moʻui taʻefakatatauá mo e māʻoniʻoni taʻefakangatangata ʻo ʻEne feilaulau huhuʻí” (vakai, “Ko e Kalaisi Moʻuí,” Liahona, ʻEpeleli 2000, 2; toki fakamamafaʻi). ʻI he huafa ʻo Sīsū Kalaisí, ʻēmeni.

 
© 2008 Intellectual Reserve, Inc. All rights reserved.   Rights and use information.  Privacy policy