ʻEletā L. Tom Perry
ʻO e Kōlomu ʻo e Kau ʻAposetolo ʻe Toko Hongofulu Mā Uá
Fakapapauʻi ʻoku mahinongofua kiate koe ʻa e ngaahi tuʻunga moʻui ke ke lava ai ʻo ngāue fakafaifekaú pea kei hokohoko atu ʻi hono hikiʻi hake ʻo e tuʻunga moʻui ko iá.
Ne u maʻu he māhina kuo ʻosí ha faingamālie ke u kau atu ki ha seminā mo e kau palesiteni fakamisiona ʻo e ʻĒlia ʻAmelika Noate Hihifó. Naʻe kau ʻi he kau palesiteni naʻe ʻi aí hoku foha ko Lií. Ne uiuiʻi ia ki he ngāué ʻoku teʻeki kakato hoku taʻu taha ne vahe ke u ngāue ai ʻi he Kau Palesitenisī ʻo e ʻĒlia ʻIulope Lotolotó. Ne taʻu ʻe tolu ʻeku taʻe felōngoaki mo hoku fohá, tuku kehe pē haʻama fanga kiʻi talanoa nounou ʻi haʻaku fou atu he feituʻu naʻe ʻi aí ʻi haku ngaahi fatongia kehe.
Hili haʻamau maʻu meʻatokoni efiafi mo e kau palesiteni fakamisioná kātoa mo honau ngaahi malí, ne u ʻalu mo Lī mo homa ongo malí ʻo talanoa ʻi hoku loki he hōtelé. Naʻe fakatefito pē ʻemau talanoá he ngāue fakafaifekaú. Naʻe talamai ʻe Lī e meʻa ne hoko ki heʻene kau faifekaú talu mei he taimi ne kole mai ai ʻa Palesiteni Hingikelī ke hiki hake e tuʻunga ʻo e moʻuí ke feʻunga mo e ngāue fakafaifekaú. Naʻá ne pehē naʻe ʻi ai ha fuʻu fakalakalaka lahi ʻi he teuteu ʻa e kau faifekau ne nau tūʻuta ange ki he malaʻe ngāue fakafaifekaú. Ne hoko atu ʻemau talanoá ke mau manatu ki ha meʻa naʻe hoko kiate au mo Lī lolotonga ʻene ʻi he akoʻanga māʻolungá.
Naʻe kau ʻa Lī ʻi he timi sipoti ʻa hono ʻapiakó—naʻá ne kau he lele nounoú mo e puna māʻolungá. Lolotonga e Sipoti ʻOlimipiki ʻo e Faʻahitaʻu Māfaná ʻi Mekisikou Siti he 1968, naʻe mālieʻia ʻa māmani ʻi ha tokotaha puna māʻolunga ko Tiki Fosipeli ʻa ia naʻe ʻikai ke fuʻu ʻiloa fēfē. Naʻá ne ʻahiʻahiʻi ha founga puna māʻolunga foʻou ʻa ia naʻe lele fakataiakonali ai ʻa e tokotahá ʻo fakahangatonu atu ki he meʻa ʻoku fai ai ʻa e puná, pea ʻokú ne mafuli leva ʻo puna sītuʻa ki he vaʻakau ʻoku lī fakalavá. Naʻe ui pē ia ko e puna faka-Fosipelí.
Naʻe saiʻia ʻa Lī ʻi he founga foʻou ko ʻení ʻo hangē pē ko e niʻihi kehé, ka naʻe ʻikai ha feituʻu ke ne kamata akoako ai kae ʻoua kuo kamata e taʻu fakaako foʻoú. Ne u foki mai ki ʻapi he efiafi ʻe taha ʻokú ne akoako e puna faka-Fosipelí he tafaʻaki ki lalo homau falé. Kuó ne ʻosi fokotuʻu ha ongo sea pea lī fakalavalava ai ha kauʻi taufale, pea fokotuʻu ha sofa ke puna ʻo tō ai. Naʻe mahino kiate au ʻe maumau e sofá heʻene meʻa naʻe faí ko ia ne u taʻofi ʻene puna ʻi falé. Ne u fakaafeʻi ia ke ma ō ki ha falekoloa nāunau sipoti ʻo fakatau mei ai ha fakamolū oma ke puna ʻo tō ai mo ha ongo fuʻu pou ke lī fakalavalava ai ha ʻakau ke fai ai ʻene puná ʻi tuʻa.
Hili e akoako puna ʻa Lī he foungá ni, naʻá ne fakakaukau ke toe foki pē ki he founga puna naʻá ne ngāueʻaki ki muʻá. Ka naʻá ne kei fakamoleki pē ha ngaahi houa lahi ki heʻene ako puna māʻolungá mei he fakaʻosinga ʻo e faʻahitaʻu māfaná ʻo aʻu ki he faʻahitaʻu fakatōlaú.
ʻI heʻeku foki mai ki ʻapi mei he ngāué ʻi ha efiafi ʻe taha, naʻe kei fai pē ako puna ʻa Lií. Ne u fehuʻi ange, “Ko e hā hono māʻolunga ʻo e ʻakau fakalavá?”
Naʻá ne talimai, “Mita ʻe 1.74.”
“Ko e hā ʻoku ʻai ai ke māʻolunga peheé?”
Naʻá ne tali mai, “Kuo pau ke ke lavaʻi e māʻolunga ko iá ka ke toki kau ki he feʻauhi fakavahé.”
Ne u ʻeke ange, “Ka ʻoku fēfē hoʻo puná?.”
“‘Oku ou lavaʻi ia. Kuo teʻeki ai ke tō e vaʻakaú ʻi haʻaku puna.”
Ne u pehē ange: “Ta toe hikiʻi hake e vaʻakaú ke ta sio pe ʻe fēfē.”
Naʻá ne tali mai, “He ʻikai ke u lavaʻi ia ʻe au.”
Ne u fehuʻi ange, “Te ke ʻilo fēfē ʻa e māʻolunga te ke lavaʻí ʻo kapau he ʻikai te ke hikiʻi hake ia?”
Ne ma kamata hikiʻi hake leva e ʻakau fakalavá ki he mita ʻe 1.79; pea toe hiki hake ki he mita ʻe 1.8, pea hokohoko pehē pē ka ne feinga ke toe lelei ange ʻene puná. Ne toe lelei ange e puna ʻa Lií koeʻuhí ko e ʻikai te ne fiemālie pē he māʻolunga naʻe fie maʻu ke ne lavaʻi kae kau ki he feʻauhí. Naʻá ne ʻiloʻi neongo pē ʻe hala ʻene puná, ka naʻá ne fie maʻu ke kei hikihiki hake ʻa e ʻakaú kae ʻoua leva kuó ne aʻu ki he tuʻunga puna lelei taha te ne lavá.
ʻI heʻeku manatu ki he meʻa ko ʻeni ne ma fakahoko mo hoku fohá, naʻá ne fakamanatu mai ʻe ia ʻa e pōpoaki naʻe ʻomai ʻe ʻEletā M. Lāsolo Pālati ʻi he fakatahaʻanga ʻo e lakanga fakataulaʻeikí ʻi he konifelenisi lahi ʻo ʻOkatopa ʻo e 2002, ʻa ia naʻá ne fakatukupaaʻi ai ʻa e kau talavou ʻo e Siasí ke nau hoko ko e toʻu tangata maʻongoʻonga taha ʻi he kau faifekaú. Naʻá ne pehē kuo hikiʻi hake ʻa e tuʻunga ki he ngāue fakafaifekaú. Naʻá ne fakahinohino e kau talavou ʻo e Lakanga Taulaʻeiki Faka-ʻĒloné ke nau teuteu mālohi ke aʻusia ʻa e tuʻunga foʻou mo māʻolunga ange ko ʻení. Naʻá ne toe fakahinohino foki e ngaahi tamaí, kau pīsopé mo e kau palesiteni fakasiteikí ʻi hono tokoniʻi ʻo e kau talavoú ke nau teuteu ke ngāue fakafaifekau taimi kakato. (Vakai, “Ko e Toʻu tangata ʻo e Kau Faifekau Maʻongoʻonga Tahá”, Liahona, Nōvema 2002, 46–49.)
ʻI he meʻa fakaʻosi ʻa Palesiteni Hingikelī ʻi he fakatahaʻanga tatau pē ʻo e lakanga fakataulaʻeikí, naʻá ne lave ʻo kau ki he lea ʻa ʻEletā Pālatí. Naʻá ne pehē: “Kuo lea atu ʻa ʻEletā Pālati fekauʻaki mo e kau faifekaú. ʻOku ou fie poupou ki he meʻa naʻá ne leaʻakí. ʻOku ou fakatauange ʻe hikiʻi hake ʻe heʻetau kau talavoú mo ʻetau kau finemuí, ʻa ʻenau tuʻunga moʻuí ʻo fakatatau ki he tukupā naʻá ne faí. Kuo pau ke tau hikiʻi hake ʻa e tuʻunga moʻui taau mo feʻunga ʻanautolu ʻoku ō atu ki māmani ʻo hoko ko ha kau fakafofonga ʻo e ʻEiki ko Sīsū Kalaisí” (Ki he Kau Tangata ʻo e Lakanga Fakataulaʻeikí,” Liahona, Nōvema 2002, 57).
Naʻe ʻikai fuoloa mei ai kuo ʻoatu ʻi ha tohi ʻo e ʻaho 11 ʻo Tīsema 2002 ha fakahinohino ʻa e Kau Palesitenisī ʻUluakí ki he kau taki ʻo e Siasí fekauʻaki mo e ngaahi tefitoʻi moʻoni ʻe lava ai ke ʻalu ha taha ʻo ngāue fakafaifekaú. Naʻe pehē ʻi he ngaahi fakahinohinó: “Ko e ngāue fakafaifekau taimi kakató ko ha faingamālie ia maʻanautolu ʻoku uiuiʻi ʻe he Palesiteni ʻo e Siasí ʻo fakafou ʻi he ueʻi ʻa e Laumālié. Ko e fatongia mamafa ia ʻo e kau pīsopé mo e kau palesiteni fakasiteikí ke nau ʻiloʻi ʻa e kāingalotu ʻoku taau mo feʻunga pea mo mateuteu fakalaumālie, fakatuʻasino mo fakaeloto ke fakahoko e ngāue toputapú ni pea ʻe lava fakaongoongoleleiʻi mai ki he ngāué taʻe toe ʻi ai ha veiveiua. Ko kinautolu ko ia ʻoku ʻikai ke nau lava ke aʻusia ʻa e ngaahi fiemaʻu fakatuʻasino, fakaʻatamai mo fakaeloto ʻo e ngāue fakafaifekau taimi kakató, ʻoku fakaʻatā fakalāngilangi atu ʻa kinautolu pea ʻoku totonu ke ʻoua naʻa fakaongoongoleleiʻi mai kinautolu ki he ngāué. ʻE lava ke ui kinautolu ke ngāue ʻi ha ngaahi fatongia kehe ʻe tāpuekina ai siʻenau moʻuí.”
Ne hikiʻi hake e tuʻunga ngāué ʻe he kau taki ʻo e Siasí, pea ko e tuʻunga māʻulalo taha he taimí ni ki he ngāue fakafaifekaú ko e mātuʻaki moʻui taau ʻi he angamaʻá; moʻui leleí mo ivi lahí; ʻatamai leleí; mo e tupulaki fakasōsiale mo fakaelotó. ʻOku ʻi ai maʻu pē e māʻolunga ke kamata hake ai ʻa e feʻauhi puna māʻolunga hono kotoa. He ʻikai lava ke kole ʻa e tokotaha puná ke kamata ʻi ha māʻolunga ʻoku maʻulalo angé. ʻI he founga tatau pē, ʻoku ʻikai totonu ke mou ʻamanaki atu ʻe tuku hifo ʻa e ngaahi tuʻunga moʻuí kae lava ke mou ʻalu ʻo ngāue fakafaifekau. Kapau ʻoku mou fie hoko ko ha faifekau, kuo pau ke mou lavaʻi ʻa e ngaahi tuʻunga moʻui ʻoku kamata aí.
ʻIkai ʻoku totonu ke ke feinga ke hiki hake ʻa e tuʻunga moʻuí ʻi haʻo lavaʻi e ngaahi tuʻunga moʻui ʻoku kamata aí? ʻOku ou fai atu kiate kimoutolu ʻa e fehuʻi tatau pē ne u fai ki hoku fohá ʻi he ngaahi taʻu lahi kuo hilí: “Te ke ʻilo fēfē ʻa e māʻolunga te ke lavaʻí ʻo kapau he ʻikai te ke hikiʻi hake ia?” Ko ʻeku tukupā kiate kimoutolú ke mou ʻiloʻi ʻoku ʻi ai ʻa e tuʻunga moʻui ʻoku fokotuʻu atu—pea kuo pau ke mou aʻusia ia ka mou toki ngāue fakafaifekau taimi kakato—kae ʻoua naʻa mou ngata pē ai. He ʻikai aʻusia kakato ʻa hoʻomou hoko ko e kau faifekau tuʻukimuʻa taha ʻi ha toʻu tangatá kae ʻoua leva kuo mou hikiʻi hake ʻa e tuʻunga moʻuí.
Te u fokotuʻu atu ha ngaahi meʻa ʻe lava ke mou takitaha fakahoko ke hikiʻi hake ai ke toe māʻolunga ange ʻa e tuʻunga moʻuí lolotonga hoʻomou teuteu ke ngāue fakafaifekaú.
ʻOku ʻuhinga e tuʻunga fakatuʻasino ke kamata ai ʻi he ngāue fakafaifekau taimi kakató ki he meʻa ko ia ʻe lavaʻi ʻe he tokotaha teuteu ngāue fakafaifekaú ʻi hono tuʻunga moʻui leleí mo hono iví. Hangē ko ʻení, ʻoku ʻeke atu ʻi he taha ʻo e ngaahi fehuʻi fakaongoongolelei ki he ngāue fakafaifekaú pe te ke lava ʻo ngāue ʻi ha houa ʻe 12 ki he 15 ʻi he ʻaho, lue lalo ʻi ha kilomita ʻe 10 ki he 13 ʻi he ʻaho, heka pasikala ʻi ha kilomita ʻe 16 ki he 24 ʻi he ʻaho pea kaka sitepu ʻi he ʻaho kotoa pē.” ʻOku faingataʻa e ngāue fakafaifekaú pea kuo pau ke moʻui lelei fakatuʻasino ʻa e kau faifekau taimi kakató ke ngāue. ʻE lava ke kau ʻi hono hikiʻi hake ke māʻolunga ange ʻa e tuʻunga fakatuʻasinó ʻa e ngāue ke toe moʻui lelei ange ai e sinó.
ʻE lava pē ke kau ai hoʻo toe fakaleleiʻi ange ʻa hoʻo fotu maí. ʻOku ʻi ai e founga teuteu ʻoku ʻamanaki atu ke fakahoko ʻe he faifekaú ke hā maʻa mo fakaʻofoʻofa ai, ʻa ia ʻoku kau ai ʻa e kosi e ʻulú ʻi he founga totonú; tele ke maʻa e kavá, tui ha sote hina ʻoku maʻá, hēkesi, mo ha suti ʻoku mafolofola lelei—ʻo aʻu hifo ai pē ki hono fakangingila ʻo e suú. Kamata teuteu atu he taimí ni ki haʻo ngāue fakafaifekau taimi kakato ʻaki haʻo teuteu ke ke hā ʻo hangē ha faifekau taimi kakató.
Hikiʻi hake e tuʻunga ʻo hoʻo teuteu fakaʻatamaí. Ako fakamaatoato. ʻOku mahuʻinga ke ke poto ʻi he laukongá, leá, mo e tohí. ʻAi ke lahi ange hoʻo ʻilo ki he māmani ʻokú ne takatakaiʻi koé ʻaki haʻo laukonga mei he ngaahi tohi leleí. Ako ke ke poto he founga ʻo e akó. Hili ko iá peá ke fakaʻaongaʻi ʻa hoʻo fakalakalaka ʻi he akó ki hono ako ʻo e ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisí. Lau maʻu pē mei he Tohi ʻa Molomoná.
ʻOua naʻá ke taʻetokanga ki he faingamālie ke ke kau ai ki he ngaahi kalasi ʻa e seminelí mo e ʻinisititiutí. Kau ki ai pea ako ʻa e meʻa kotoa pē te ke lava ʻo ako mei he ngaahi folofola ʻoku akoʻi ʻi he ngaahi akoʻanga fakalotu maʻongoʻongá ni. Te nau teuteuʻi koe ki haʻo ʻoatu ʻa e pōpoaki ʻo e ongoongolelei kuo toe fakafoki maí kiate kinautolu te ke maʻu ʻa e faingamālie ke mou feʻiloakí. Ako mei he Malangaʻaki ʻEku Ongoongoleleí, pea fakamamafaʻi ʻa e ngaahi tefitoʻi tokāteline ʻoku akoʻi ʻi he vahe 3. Ko e taimi kotoa pē ʻoku kole atu ai ke ke lea ʻi he lotú pe akoʻi ha lēsoni efiafi fakafāmili ʻi ʻapi, tokanga taha ki he ngaahi tefitoʻi tokāteline ko ʻení.
ʻOku folofola mai ʻa e ʻEikí kiate kitautolu ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 11:21, “‘Oua ʻe feinga ke malangaʻaki ʻa ʻeku leá, kae fuofua feinga ke maʻu ʻeku leá pea ʻe toki vete ho ʻeleló; pea kapau te ke loto ki ai, te ke maʻu leva ʻa hoku Laumālié pea mo ʻeku leá, ʻio ʻa e mālohi ʻo e ʻOtuá ki hono fakalotoʻi ʻo e kakaí ke tuí.” Ko ha taimi lelei ia ʻa e taimi ki muʻa pea toki ngāue fakafaifekaú ke ke teuteuʻi ai ho ʻatamaí ʻaki haʻo fekumi ki he maama mo e moʻoni ʻo e ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisí.
Kuo pau ke ke ʻiloʻi ʻe lahi ʻaupito e ngaahi meʻa te ke ongoʻi fakaeloto ʻi he ngāue fakafaifekaú. He ʻikai te ke kei maʻu ʻa kinautolu ʻokú ke fakafalala ki ai ke poupou atú ʻi haʻo mavahe mei ʻapi pea ʻalu atu ki māmani. ʻOku ʻikai ngofua ʻi he ngaahi lao ʻo e ngāue fakafaifekaú ʻa e ngaahi founga ko ia ʻokú ke ngāueʻaki he taimi ní ʻi he mafasia ho lotó—hangē ko haʻo ʻalu mo ho ngaahi kaungāmeʻá, ko haʻo nofo toko taha pē, vaʻinga keimi vitiō, pe fanongo ki ha ngaahi fasi. ʻE ʻi ai e ngaahi ʻaho te ke ongoʻi liʻekina mo loto-mamahi ai. Ako he taimí ni ke ke ʻiloʻi e ngaahi ngataʻanga ʻo e ngaahi ongo te ke lava ke matuʻuaki ʻi he ngaahi tūkunga te ke fetaulaki mo ia ʻi haʻo hoko ko ha faifekau taimi kakató. ʻI hoʻo fai ʻení, ʻokú ke hikiʻi hake ai hoʻo tuʻunga moʻuí ki ha tuʻunga māʻolunga ange, peá ke fakamālohia ai koe ki haʻo fepaki mo e ngaahi faingataʻa fakaelotó lolotonga hoʻo ngāue fakafaifekaú.
Naʻe ʻikai ke lave ʻa Palesiteni Hingikelī ki he meʻa ko ʻení, ka kuo pau foki ke mateuteu ʻa e kau teuteu ngāue fakafaifekaú ʻi he ngaahi poto he feohi fakasōsialé ʻa ia ʻoku fie maʻu ki he ngāue fakafaifekaú. ʻOku fakaʻau pē ke lahi ange hono fakamavaheʻi ʻe he toʻu tupú kinautolu mei he niʻihi kehé ʻi he vaʻinga keimi vitioó; tui e meʻa fakaongó honau telingá mo e fetāʻaki he telefoni toʻotoʻó, ʻī-meilí, fetohiʻaki ʻo fakafou ʻi he telefoni toʻotoʻó mo e ngaahi meʻa kehe pē kae ʻikai ke nau fetuʻutaki fakahangatonu mo e kakaí. ʻOku fekauʻaki e konga lahi ʻo e ngāue fakafaifekaú mo e femātaaki hangatonu mo e kakaí pea kapau he ʻikai te ke fokotuʻu ke māʻolunga ange ʻa e tuʻunga moʻuí ʻi hano fakatupulaki ʻo e ngaahi poto ʻi he feohi fakasōsialé, te ke toki ʻiloʻi ʻa hoʻo taʻe-mateuteú. Tuku ke u ʻoatu ha kiʻi fokotuʻu faingofua: kumi haʻo ngāue ʻoku lahi ai hoʻo fengāueʻaki mo e kakaí. Ko ha founga fakaʻaiʻai ia ke ke fokotuʻu ha taumuʻa ke maʻu mei hoʻo ngāue fakataimí pe taimi kakató ha paʻanga feʻunga ke totongiʻaki ha konga lahi ʻo hoʻo ngāue fakafaifekaú. ʻOku ou palōmesi atu ha ngaahi tāpuaki maʻongoʻonga ki he talavou kotoa pē te ne totongi ha konga lahi ʻo ʻene ngāue fakafaifekaú—ʻa e ngaahi tāpuaki fakasōsiale, fakatuʻasino, fakaʻatamai, fakaeloto mo fakalaumālie.
Ko e tuʻunga fakalaumālie ʻoku kamataʻaki ʻa e ngāue fakafaifekaú ko e moʻui taau fakatāutahá. ʻOku ʻuhinga ʻeni ki haʻo moʻui taau ʻi he tafaʻaki kotoa pē ke fakahoko pea tauhi e ngaahi fuakava toputapu ʻo e temipalé. ʻAi ke ʻoua naʻá ke taʻe maʻu ʻa e ngaahi tāpuaki kuo tuku kiate kinautolu ʻoku nau tokoni ʻi he uiuiʻi mahuʻinga ko ʻení ʻaki haʻo fai ha ngaahi maumau fono ke ʻoua naʻá ke lava ai ʻo ngāue fakafaifekau.
Fakamolemole ka ke fakatokangaʻi ange, neongo te ke fakalotoʻi ʻa e kakaí ʻi hoʻo akoʻi kinautolu ʻi hoʻo hoko ko e faifekaú, ka ko e fakauluí ʻoku fai pē ia ʻe he Laumālié. ʻOku fakamatalaʻi lelei ʻa e ngāue fakafaifekaú ʻi he Malangaʻaki ʻEku Ongoongoleleí. ʻOku pehē ai: “‘I hoʻo hoko ko e fakafofonga ʻo Sīsū Kalaisi kuo osi fakamafaiʻí, te ke lava ke akoʻi ki he kakaí ʻi he mālohi pea mo e mafai, “‘oku fou mai ʻa e huhuʻí ʻi he Mīsaia Māʻoniʻoní,” pea ʻoku ʻikai ha taha “‘e faʻa nofo ʻi he ʻao ʻo e ʻOtuá, kae ngata pē ʻi he angatonu mo e ʻaloʻofa, mo e manavaʻofa ʻa e Mīsaia Māʻoniʻoní’ (2 Nīfai 2:6, 8)” ([2004], 2).
ʻOku mau toe fakamanatu atu ʻoku fie maʻu ʻa e meʻa lahi kae lava ke foaki atu ha meʻa lahi. ʻOku mau toe ʻoatu ai ʻa e ui ki he kau talavou kotoa pē ʻoku nau taau fakalaumālie, fakatuʻasino, mo fakaelotó ke nau haʻu pea teuteu ke hoko ko ha kau faifekau ʻi he Siasi ʻo Sīsū Kalaisí. Fakapapauʻi ʻoku mahinongofua kiate koe ʻa e ngaahi tuʻunga moʻui ke ke lava ai ʻo ngāue fakafaifekaú pea kei hokohoko atu ʻi hono hikiʻi hake ʻo e tuʻunga moʻui ko iá. Teuteuʻi koe ke ola lelei ange ʻa hoʻo ngāué ʻi he uiuiʻi mahuʻingá ni.
Fakatauange ke tāpuakiʻi kimoutolu ʻe he ʻOtuá ke mou lotoʻaki ʻeni, ʻi hoʻomou mavahe atu mei he fakatahaʻanga ko ʻeni ʻo e lakanga fakataulaʻeikí ʻi he konifelenisi lahí ʻo kamata hoʻomou teuteu ki he ngāue nāunauʻia ʻoku hanga mai mei muʻá ʻi hoʻomou hoko ko ha faifekau ʻa e ʻEiki ko Sīsū Kalaisí. ʻI he huafa ʻo Sīsū Kalaisí, ʻēmeni.