The Christus statueThe Church of Jesus Christ of Latter-day Saints Search | Feedback | Site Map | Help | Country Sites |
Home Broadcast General Conference Archives
Conferences
ʻOkatopa 2007
Ngaahi Faʻē ʻOku Nau ʻIloʻí

Ngaahi Faʻē ʻOku Nau ʻIloʻí

Julie B. Beck
Palesiteni Lahi ʻo e Fineʻofá

ʻOku ʻi ai ha ivi mo ha mālohi taʻe ngata ʻi he tuʻunga fakaefaʻeé.

Sisitā Julie B. BeckʻOku tau lau he Tohi ʻa Molomoná ki he kau talavou faʻifaʻitakiʻanga lelei ʻe 2,000 ne nau loto lahi, loto-toʻa pea mo mālohí. “‘Io, ko e kau tangata ʻa kinautolu naʻe lea totonu mo anga fakapotopoto, he kuo akonekina ʻa kinautolu ke tauhi ʻa e ngaahi fekau ʻa e ʻOtuá mo ʻaʻeva angatonu ʻi hono ʻaó” (ʻAlamā 53:21). Naʻe fakalāngilangiʻi ʻe he kau talavou angatonu kei siʻí ni ʻa ʻenau faʻeé. Naʻa nau pehē, “Naʻe ʻilo ia ʻe heʻemau ngaahi faʻeé” (ʻAlamā 56:48). Te u pehē naʻe ʻilo mo ia ʻe he ngaahi faʻē ʻa e ʻEikitau ko Molonaí, Mōsaia, Molomona pea mo e kau taki maʻongoʻonga kehé.

Ko e ʻaho ní, ʻoku fie maʻu ha toe tokanga lahi ange ʻi he fatongia ʻo e faʻē. ʻOku tau fie maʻu ha ngaahi faʻē ʻoku nau ʻiló, ʻo laka ange ʻi ha toe taimi he hisitōliá. ʻOku fanauʻi ʻa e fānaú ki ha māmani ʻoku “‘ikai ko e taufangatua [ai] mo e kakanó mo e totó, ka ki he ngaahi pule mo e ngaahi mālohi, mo e kau pule ʻo e kau fakapoʻuli ʻo māmaní, mo e kau laumālie kovi ʻi he ngaahi potu ʻi ʻolungá” (ʻEfesō 6:12).1 Neongo ia, ʻoku ʻikai totonu ke manavasiʻi ʻa e ngaahi faʻeé. Ko e taimi ʻe ʻilo ai ʻe he ngaahi faʻeé pe ko hai kinautolu pea ko hai ʻa e ʻOtuá mo fai ha ngaahi fuakava mo Iá, te nau maʻu ha mālohi mo ha ivi takiekina lahi ki he leleí ʻi heʻenau fānaú.

Fanauʻi ʻe he Ngaahi Faʻē ʻIló ha Fānau

ʻOku fakaʻamu e ngaahi faʻē ʻiló ke ʻi ai haʻanau fānau. Ka ʻi ha ngaahi ʻulungāanga fakafonua lahi ʻi he māmaní, ʻoku “hōloa ai hono fakamahuʻingaʻi”2 ʻo e fānaú ka ʻoku tau kei tui ʻi he ongoongoleleí ki he ʻi ai haʻatau fānaú. Kuo ʻosi fakahā ʻe he kau palōfitá, kau tangata kikite mo e kau tangata maʻu fakahā ne hikinimaʻi he konifelenisi ko ʻení, ʻoku kei tuʻu pē ʻa e “fekau ʻa e ʻOtuá ki heʻene fānaú ke nau fanafanau mo fakatokolahi ʻa e māmaní.”3 Naʻe akoʻi ʻe Palesiteni ʻĒsela Tafu Penisoni ʻoku ʻikai totonu ke fakatoloi ʻe he kau mali foʻoú ʻenau maʻu fānaú pea ʻi hono [“tafaʻaki fakaʻotuá, ko e fānaú—ʻoku ʻikai ko ha koloa tauhi, ʻikai ko ha tuʻunga pē, pe lāngilangi—ka ko ʻetau siueli maʻongoʻonga tahá ia.]”4

ʻOku fie maʻu ʻe he ngaahi ʻofefine faitotonu ʻo e ʻOtuá ha fānau. ʻOku tau lau ʻi he folofolá ʻo kau kia ʻIvi (vakai, Mōsese 4:26), Sela (vakai, Sēnesi 17:16), Lepeka (vakai, Sēnesi 24:60) pea mo Mele (vakai, 1 Nīfai 11:13–20), ʻa ia naʻe tomuʻa fakanofo ke nau hoko ko ha ngaahi faʻē ki muʻa pea toki fanauʻi kiate kinautolu ha fānau. ʻOku ʻi ai ha kakai fefine ʻoku ʻikai ke nau maʻu fānau ʻi he moʻui fakamatelié, kae hangē ko ʻAna ʻo e Fuakava Motuʻá ʻoku nau lotu tāumaʻu ke maʻu ha tama (vakai, 1 Samuela 1:11), he ko e mahuʻinga ʻo e tuʻunga fakaefaʻeé ʻoku maʻu ʻe he kakai fefine he moʻui ní pea mo e ngaahi lelei ʻo e tuʻunga ko iá, te nau toe tuʻu pē mo ia ʻi he Toetuʻú (vakai, T&F 130:18). ʻOku talaʻofa ki he kakai fefine ʻoku holi mo nau ngāueʻi ʻa e tāpuaki ko iá he moʻui ní, te nau maʻu ia ʻi he taʻengatá kotoa, pea ʻoku lōloa ange foki ʻa e taʻengatá ia ʻi he moʻui fakamatelié. ʻOku ʻi ai ha ivi mo ha mālohi taʻe ngata ʻi he tuʻunga fakaefaʻeé.

ʻOku Fakaʻapaʻapaʻi ʻe he Ngaahi Faʻē ʻIló ʻa e Ngaahi Ouau mo e Fuakava Toputapú

ʻOku tauhi ʻe he ngaahi faʻē ʻiló, ʻa e ngaahi ouau mo e fuakava toputapú. Kuó u faʻa ʻaʻahi ki ha ngaahi houalotu sākalamēniti ʻi he ngaahi potu masiva taha ʻo e māmaní ne teuteu lelei moʻoni ai siʻa ngaahi faʻē ʻi honau teunga Sāpate lelei tahá, neongo ʻenau fononga lalo ʻi ha ngaahi maile lahi ʻo e hala efuá mo e ngaahi meʻalele motuʻá. ʻOku ʻomi ʻenau fānau fefiné kuo nau fakatui ai ha kofu maʻa mo mafolofola pea helu mo honau ʻulú; ʻoku sote hina ʻenau fānau tangatá mo hēkesi pea kosi fakafaifekau honau ʻulú. ʻOku ʻilo ʻe he ngaahi faʻē ko ʻení ko ʻenau ō ki he houalotu sākalamēniti ke fakafoʻou ai ʻa e ngaahi fuakavá. Ne ʻosi fakahoko mo tauhi ʻe he ngaahi faʻeé ni ʻa e ngaahi fuakava ʻo e temipalé. ʻOku nau ʻilo kapau he ʻikai ke nau fakahinohinoʻi ʻenau fānaú ki he temipalé, ʻoku ʻikai ke nau fakahinohinoʻi kinautolu ki he ngaahi taumuʻa taʻengata ʻoku fie maʻú. ʻOku maʻu ʻe he ngaahi faʻeé ni ha ivi mo ha mālohi.

Ko e Ngaahi Faʻē ʻIló Ko ha Kau Tanumaki

Ko e ngaahi faʻē ʻiló ko ha kau tanumaki. Ko ʻenau ngāue mo honau ngafa mahuʻinga ʻeni ʻi he palani ʻo e fiefiá.5 ʻOku ʻuhinga ʻa e tanumakí ke fakaili, tokangaʻi pea mo fakatupu. ʻI heʻene peheé, ʻoku fakatupu ʻe he ngaahi faʻē ʻiló ha tupulekina fakalaumālie mo fakatuʻasino ʻi honau ʻapí. Ko ha foʻi lea ʻe taha ki he tanumakí ko e tauhi ʻo e ʻapí. ʻOku kau he tauhi ʻo e ʻapí ʻa e feimeʻatokoní, foó, fufulu peletí mo hono tauhi maau ʻo e ʻapí. Ko ʻapi ʻa e feituʻu ʻoku maʻu ai ʻe he kakai fefiné ʻa e mālohi mo e ivi lahi tahá; ʻi heʻene peheé, ʻoku tonu ke hoko ʻa e kakai fefine ʻo e Siasí ko e kau tauhi ʻapi lelei taha he māmaní. ʻOku fakatupu ʻe he ngāue fakataha mo e fānaú ʻi he tauhi ʻapí, ha ngaahi faingamālie ke akoʻi ʻa e ngaahi tōʻonga lelei ko ia ʻoku tonu ke faʻifaʻitaki ki ai ʻa e fānaú. ʻOku ʻilolahi e ngaahi faʻē tanumakí, ka ko e poto kotoa pē ʻe maʻu ʻe he kakai fefiné he ʻikai hano fuʻu ʻaonga ʻo kapau he ʻikai ke nau maʻu e ngaahi taukei ko ia ʻokú ne ngaohi ʻa ʻapi ke hoko ko ha ʻātakai ʻo e tupulaki fakalaumālié. ʻOku hoko lelei taha ʻa e tupulakí ʻi he “fale ʻo e maau” pea ʻoku tonu ke faʻifaʻitaki ʻe he kakai fefiné ʻa honau ngaahi ʻapí ki he fale ʻo e ʻEikí (vakai, T&F 109). ʻOku fie maʻu ʻi he tanumakí ʻa e fokotuʻutuʻu leleí, faʻa-kātakí, ʻofá mo e ngāué. ʻOku hoko e tokoni ko ia ke fakatupulaki ʻi he tanumakí, ko ha mālohi mo ha ivi kuo hilifaki moʻoni ki he kakai fefiné.

ʻOku Hoko e Ngaahi Faʻē ʻIló ko ha Kau Taki

ʻOku hoko e ngaahi faʻē ʻiló ko ha kau taki. ʻOku nau taki ha faʻunga maʻongoʻonga mo taʻengata ʻi heʻenau kaungā-ngāue tuʻunga tatau mo honau husepānití. ʻOku palani ʻa e ngaahi faʻē ko ʻení ki he kahaʻu ʻo honau fāmilí. ʻOku nau palani ki he ngāue fakafaifekaú, mali temipalé mo e akó. ʻOku nau palani ʻa e lotú, ako folofolá mo e efiafi fakafāmili ʻi ʻapí. ʻOku teuteuʻi ʻe he ngaahi faʻē ʻiló ʻenau fānaú ke hoko ko ha kau taki ʻo e kahaʻú pea ʻoku nau hoko ko e kau tefitoʻi faʻifaʻitakiʻanga ʻo e fōtunga ʻo ha kau taki totonú. ʻOku ʻikai ke nau liʻaki ʻenau palaní ʻaki haʻanau fakamoʻulaloaʻi kinautolu ki he ngaahi meʻa fakasōsialé pea mo e ngaahi sīpinga fakamāmani ʻo e founga tauhi fānaú. ʻOku filifili ʻa e ngaahi faʻē potó ni ʻi heʻenau ngaahi ʻekitivitií mo e meʻa ʻoku nau kau aí, ke fakahaofi honau ivi fakangatangatá ka nau lava ʻo fakaʻaongaʻi kakato ia ʻi he ngaahi meʻa ʻoku mahuʻinga tahá.

ʻOku Hoko e Ngaahi Faʻē ʻIló ko ha Kau Faiako

ʻOku hoko maʻu pē ʻa e ngaahi faʻē ʻiló ko ha kau faiako. Koeʻuhí ʻoku ʻikai ko ha kau leʻo fānau (babysitters) pē kinautolu, ko ia ʻoku ʻikai ai hanau faingamālie ke mālōlō. Ne talamai ʻe haku kaumeʻa naʻe akoʻi lelei, naʻe ʻikai ha meʻa naʻá ne ako he lotú, kuo teʻeki ai ke ne tomuʻa ako ʻi honau ʻapí. Ne fakaʻaongaʻi ʻe heʻene mātuʻá ʻa e ako folofolá, lotú, efiafi fakafāmilí, taimi kaí mo ʻenau ngaahi fakatahá, ke na faiako ai. Fakakaukau ki he mālohi ʻo ʻetau kau faifekau ʻi he kahaʻú, kapau ʻe fakakaukau ʻa e ngaahi faʻeé ke hoko honau ngaahi ʻapí ko ha teuteuʻanga kimuʻa pea toki hoko ki he senitā akoʻanga fakafaifekaú. ʻE hoko leva ʻa e ngaahi tokāteline ʻoku akoʻi he MTC ko ha fakamanatu pē kae ʻikai ko ha fakahā. Ko e iví ia; ko e mālohí ia.

ʻOku Siʻi Ange Ngāue ʻa e Ngaahi Faʻē ʻIló

ʻOku siʻi ange e ngāue ʻa e ngaahi faʻē ʻiló. ʻOku siʻi ange ʻenau fakaʻatā ʻa e meʻa ko ia he ʻikai maʻu ai ha fua lelei ʻo taʻengatá. ʻOku siʻi ange ʻenau fakaʻatā ʻa e mītiá ki honau ʻapí, siʻi ange ʻa e fakahohaʻá mo siʻi ange ʻa e ʻekitivitī ʻokú ne tohoakiʻi ʻa e fānaú mei honau ʻapí. ʻOku loto lelei ʻa e ngaahi faʻē ʻiló ke moʻui mo fakaʻaongaʻi ha meʻa siʻi ʻi he ngaahi koloa ʻo māmaní kae lahi ange honau taimi mo ʻenau fānaú—lahi ange taimi ke nau kai fakataha, ngāue fakataha, laukonga, talanoa, kakata, hiva mo hoko fakataha ai ko ha faʻifaʻitakiʻangá. ʻOku filifili lelei ʻa e ngaahi faʻeé ni pea ʻoku ʻikai ke nau feinga ke fai ʻa e meʻa kotoa pē. Ko ʻenau taumuʻá ke teuteuʻi ʻa e toʻu tangata kei tupu haké ke nau ʻoatu ʻa e ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisí ki he māmaní kotoa. Ko ʻenau taumuʻá ke teuteuʻi e ngaahi tamai mo e ngaahi faʻē ʻo e kahaʻú, ʻa ia te nau langa e puleʻanga ʻo e ʻEikí ʻi he taʻu ʻe 50 ka hoko maí. Ko e ivi tākiekiná ia mo e mālohí.

ʻOku Tuʻu Mālohi mo mo Taʻe-ueʻia ʻa e Ngaahi Faʻē ʻOku ʻIló

Ko hai te ne teuteu ʻa e toʻu tangata ʻo e ngaahi foha mo e ngaahi ʻofefine ko ʻení? Ko e kakai fefine ʻo e Siasí te nau fai ʻení—ko ha kakai fefine ʻoku nau ʻilo mo ʻofa he ʻEikí mo fakamoʻoni kiate Ia, ko ha kakai fefine ʻoku nau tuʻu mālohi mo taʻeueʻia pea ʻikai ke nau lotofoʻi lolotonga e ngaahi taimi faingataʻa mo fakalotosiʻí. ʻOku taki kitautolu ʻe ha palōfita ʻa e ʻOtuá kuo tataki fakalaumālie pea kuó ne kole ki he kakai fefine ʻo e Siasí ke nau “tuʻu maʻu mo taʻe ueʻia ʻi he ngaahi meʻa ʻoku totonu mo taau ʻi he palani ʻa e ʻEikí.”6 Kuó ne kole mai ke tau “kamata ʻi [hotau] ngaahi ʻapí”7 ʻi hono akoʻi ʻo e fānaú ʻi he ngaahi founga ʻo e moʻoní. ʻOku totonu ke fai ʻa e lelei tahá ʻe he kakai fefine ʻo e Siasí ʻi hono tauhi, tanumaki mo maluʻi ʻo e ngaahi fāmilí. ʻOku ou tui moʻoni ʻe fai ʻeni ʻe hotau houʻeiki fafiné pea ʻe ʻiloa kinautolu ko e ngaahi faʻē ʻo e “ʻiló.” (ʻAlamā 56:48). ʻI he huafa ʻo Sīsū Kalaisí, ʻēmeni.

Maʻuʻanga Fakamatalá

1. Vakai, Gordon B. Hinckley, “Tuʻu Mālohi mo Taʻeueʻia,” Fakataha Ako Fakatakimuʻa Fakaemāmani Lahí, 10 Sānuali, 2004, 22.

2. James E. Faust, “Ngaahi Faingataʻa ʻOku Fehangahangai mo e Fāmilí,” Fakataha Ako Fakatakimuʻa Fakaemāmani Lahí, 10 Sānuali, 2004, 1.

3. “Ko e Fāmilí: Ko ha Fanongonongo Ki he Māmaní,” Liahona, ʻOkatopa 2004, 49. 1995.

4. To the Mothers in Zion, (tohitufa, 1987), 3.

5. Vakai, “Ko e Fāmilí: Ko ha Fanongonongo Ki he Māmaní.”

6. Kōtoni B. Hingikelī, Fakataha Ako Fakatakimuʻa Fakaemāmani Lahí, 10 Sānuali, 2004, 22.

7. Kōtoni B. Hingikelī, Fakataha Ako Fakatakimuʻa Fakaemāmani Lahí, 10 Sānuali, 2004, 22.

 
© 2008 Intellectual Reserve, Inc. All rights reserved.   Rights and use information.  Privacy policy