The Christus statueThe Church of Jesus Christ of Latter-day Saints Search | Feedback | Site Map | Help | Country Sites |
Home Broadcast General Conference Archives
Conferences
ʻOkatopa 2007
Moʻoní: Ko e Fakavaʻe Ia ʻo e Fili Totonú

Moʻoní: Ko e Fakavaʻe Ia ʻo e Fili Totonú

ʻEletā Richard G. Scott
ʻO e Kōlomu ʻo e Kau ʻAposetolo ʻe Toko Hongofulu Mā Uá

ʻOku ʻikai ha mahuʻinga hono ʻiloʻi ʻo e moʻoní kapau he ʻikai ke tau fakaʻaongaʻi ia ʻi hono fai e ngaahi fili totonú.

ʻEletā Richard G. ScottKoeʻuhí ko e moʻoní pē ʻa e fakavaʻe ʻe taha ʻe lava ke tau fakahoko ai ha ngaahi fili ʻoku fakapotopotó, ʻe ʻiloʻi fēfē leva ʻe ha taha ʻa e meʻa ʻoku moʻoní? ʻOku fakautuutu ai pē e tokolahi ʻa e kakai ʻoku nau ʻiloʻi hono toe faingataʻa ange ke fai ʻa e ngaahi fili ʻoku fakapotopotó koeʻuhí ko e lahi ʻa e ngaahi maʻuʻanga fakamatala mo e ngaahi founga fetuʻutaki ʻoku lava ke tau maʻu ʻi he māmani ko ʻeni ʻoku tau moʻui aí. ʻOku fai maʻu ai pē kiate kitautolu ha ngaahi faleʻi, fakahinohino, mo hono tuʻuaki ʻo ha ngaahi fakakaukau. ʻOku fakahoko ʻeni ʻi ha ngaahi founga mei he mītiá, ʻInitanetí, mo e ngaahi founga fetuʻutaki kehekehe pē ʻa ia ʻoku fakatupu puputuʻu ʻaupito. ʻE lava ke tau maʻu ha ngaahi pōpoaki kehekehe kuo ʻosi fakakaukauʻi mo fokotuʻutuʻu fakalelei ke fakalotoʻi kitautolu te nau fakaleleiʻiʻaki ha faʻahinga meʻa pē ʻoku hoko. Ka ʻoku faʻa lava pē ke fepaki ha ongo founga ʻoku nau ʻomai. ʻOku ʻikai leva ha ofo ʻi he puputuʻu ʻa ha niʻihi ʻo ʻikai ke nau fakapapauʻi pe ʻe founga fēfē haʻanau fai ʻa e ngaahi fili ʻoku totonú.

Pea toe ʻāsili aí he ʻoku feinga ʻa e niʻihi ia ke fakalotoʻi kitautolu kuo pau ke tali ʻe he sosaietí ʻetau ngaahi filí pea toe totonu fakapolitikale foki. ʻE talamai ʻe ha niʻihi ʻoku fakakaukau ki he founga ko iá, ʻoku hala. Tupu mei he fuʻu kehekehe ʻa e ngaahi faʻunga fakasōsiale mo fakapolitikale ʻi māmaní kotoa pea toe lava pē foki ke fetongi ia ʻi he ʻalu ʻa e taimí, ʻoku mahino ʻaupito mai ʻa e taʻefakapotopoto ke ngāueʻaki ʻa e founga ko iá.

ʻOku ua ʻa e founga ke ʻiloʻi ai ʻa e moʻoní—ʻokú na fakatou ʻaonga ʻo kapau te tau muimui ki he ngaahi lao ʻokú na makatuʻunga aí. Ko e ʻuluakí ko e founga fakasaienisí. ʻE lava ke fie maʻu hano vakaiʻi fakalelei ʻo e fakamatalá ke fakapapauʻi ha foʻi fakakaukau pe fokotuʻu ʻo ha tefitoʻi moʻoni ʻo fakafou ʻi hano ʻahiʻahiʻi. ʻOku mahuʻinga ʻaupito ʻa e founga fakasaienisí ʻi he fekumi ki he moʻoní. Neongo ia, ʻoku ʻi ai hano fakangatangata ʻe ua. ʻUluakí, he ʻikai ke tau teitei lava ʻo fakapapauʻi ʻa e foʻi moʻoni totonú, neongo ʻoku tau faʻa fakaofiofi pē ki ai. Uá, ʻoku ʻi ai e taimi ʻe niʻihi te tau iku maʻu ʻe kitautolu ʻa e tali halá neongo ʻetau fakaʻaongaʻi fakamātoato ʻa e foungá.

Ko e founga mahuʻinga ʻo e fekumi ki he moʻoní ko ʻetau kumi pē ki he feituʻu ʻoku tupu mei aí pea fehuʻi pe tali ki ha ueʻi fakalaumālie.1 ʻOku ʻi ai e ongo meʻa ʻoku mahuʻinga ka tau lava ke maʻu ai ʻení: ʻuluakí, ko e tui taʻeveiveiua ki he tupuʻanga ʻo e moʻoni kotoa peé; uá, ko ha loto fiemālie ke tauhi e ngaahi fekau ʻa e ʻOtuá ke ne fakaava hake ʻa e founga ʻo e fetuʻutaki fakalaumālie mo Iá. Naʻe toki lea pē ʻa ʻEletā Lōpeti D. Heili ʻo kau ki he fakahā fakatāutahá pea mo e founga ke maʻu aí.

Founga Fakasaienisí2

Ko e hā kuo tau ʻilo mei he founga fakasaienisí ke maʻu ai ʻa e moʻoní? ʻE fakatātāʻaki ʻa e sīpinga ko ʻení. Neongo ʻa e lahi ʻo ʻeku feingá, ʻo aʻu pē ki he kihiʻi meʻa siʻisiʻi tahá, ʻoku ʻikai pē lava ʻo mahino kiate au ʻa hono lahí, maokupú, lolotó pea mo hono fakaofo ʻo e ngaahi meʻa kuo fakangofua ʻe heʻetau Tamai Hēvani māʻoniʻoní, ʻa ia ko ʻElohimi, ke fakahā mai ʻi he founga fakasaienisí. Kapau naʻa tau lava ke ʻalu mei māmani ki tuʻa ki he ʻataá, te tau mamata ki hotau māmaní ʻo hangē ko e mamata ʻa e kau tangata ʻalu vavaá. Pea ka toe mamaʻo atu, te tau sio lelei ki he laʻaá mo e ngaahi palanite takatakai aí. Te nau hā ʻo hangē ha fanga kiʻi meʻa fuopotopoto iiki ʻi loto ʻi ha ngaahi pupunga fetuʻu lalahi mo ngingilá. Kapau ʻe kei hokohoko ai pē ʻetau fonongá ki tuʻa, te tau mamata ki he fakaofo ʻo e takai ʻa e Kanivá mo e ngaahi fetuʻu ʻe lahi hake ‘i he 100 piliona ʻoku nau vilo takai fakafuopotopoto aí, pea puleʻi honau ʻalungá ʻe he kalāvité ʻo nau tuʻu maʻu pē ʻi he feituʻu ʻoku nau vilo aí. Ka tau ʻunuʻunu ʻo toe mamaʻo atu mei ai, te tau lava ʻo mamata ki ha pupunga fetuʻu ʻoku ui ko e Tāupoʻoú (Virgo Cluster) ʻa ia ʻoku pehē ʻe ha niʻihi ko e konga pē ʻo e pupunga fetuʻu ko iá ʻa ʻetau Kanivá , ʻoku taʻu nai e 50 miliona hono mamaʻó ʻo fakatatau mo e vave ʻo e fononga ʻa e māmá. Makehe mei aí, te tau mamata ai ki ha ngaahi kaniva ʻoku nau mamaʻo ʻaki ha ngaahi taʻu ʻe 10 piliona mei māmani ʻa ia kuo faitaaʻi ʻe he meʻa fakaʻata vavá Hāpolo (Hubble). ʻOku talamai ʻa e fuʻu mamaʻo lahi ko ʻení ʻe he vave ʻo e fononga ʻa e māmá ʻa ia ʻoku maile ʻe 700 miliona ki he houa. Naʻa mo e ngaahi ʻilo fakaofo ko ʻení, ʻoku ʻikai pē fakaofiofi e ngaahi meʻa ʻoku nau fakamoʻoniʻi maí ki ha ngataʻanga ʻo e ngaahi meʻa kuo fakatupu ʻe he ʻOtua ko e Tamaí.

Neongo ʻa e fakaofo ʻo e ngaahi meʻa ko ʻeni ʻoku tau mamata ki ai ʻi he langí, ka ʻoku ʻi ai mo e fakakaukau tatau pē ʻokú ne lava ʻo fakapapauʻi mai ʻa e ngaahi meʻa ʻoku lava ʻe heʻetau Tamai Hēvaní, ʻa ia ʻoku ʻikai lava ke fakamatalaʻi. Kapau te tau vakai ki he tafaʻaki ʻe tahá ʻo fakatotoloʻi ʻa hono faʻunga ʻo e ngaahi meʻa ʻo māmaní, te tau sio ki he fōtunga lōua ʻo e DNA, ʻa ia ʻe lava pē ʻe ia ʻiate ia ʻo ngāue ke maʻu ha DNA foʻou tatau pē mo e ʻuluakí. Ko e fakaofo ia hono faʻu ʻo e faʻunga ʻa ia ʻokú ne puleʻi ʻa e faʻunga ʻo hotau sino fakamatelié. Ka toe hoko atu ʻetau fakatotoló ʻe aʻu ia ki he ʻātomí, ʻa ia ʻoku faʻu mei he polōtoní, niutuloní mo e ʻilekituloní pea kuo tau ʻosi fanongo ai.

Kapau ʻe toe hoko atu ʻetau fakatotoló ki he fakamisiteli ʻo e ngaahi ʻelemēniti taupotu taha ʻo e fakatupú, te tau aʻu ki he ngataʻanga ʻo e meʻa ʻoku lolotonga mahino kiate kitautolú. Kuo lahi ʻaupito e ngaahi meʻa kuo ʻilo ʻi he taʻu ʻe 70 kuo hilí ʻo fekauʻaki mo e faʻunga ʻo e ngaahi meʻa ʻo e māmaní. Kuo faʻu ha Standard Model of Fundamental Particles and Interactions. ʻOku makatuʻunga ia ʻi ha fakatotolo ʻo ʻiloʻi ʻoku ʻi ai ha ngaahi meʻa ʻoku ui ko e kuoki (quarks) mo e niʻihi ʻoku ui ko e lepitoni (leptons). ʻOku fakamatalaʻi ʻe he sīpinga ko ʻení ʻa e founga ʻo e haʻi fakaʻātomí mo e taimi ʻoku movete aí, ka ʻoku teʻeki ai ke ne fakamatalaʻi lelei mai ʻe ia ʻa e ngaahi mālohi ʻo e kalāvité. ʻOku ongoʻi foki ʻe ha niʻihi ʻe ʻi ai ha ngaahi meʻangāue ʻe toe mālohi ange ʻi he ngaahi meʻa ko ia ʻoku fakaʻaongaʻi ke maʻu mei ai ʻa e mahino ʻoku tau lolotonga maʻú, pea te nau fakahā mai ʻe kinautolu mo ha toe ngaahi meʻa kehe. Ko ia ai, ʻoku toe lahi pē ʻa e ngaahi fakatupu ʻa e Tamai ʻi Hēvaní kuo teʻeki ai ke mahino ʻi hono fakaʻaongaʻi ʻo e founga fakasaienisí.

ʻOku lava ke tau sio ai kuo ʻomi ʻe he founga fakasaienisí ha mahino lahi ʻaupito ʻo fakafou ʻi hono ueʻi ʻe he ʻEikí ha kau tangata talēnitiʻia ʻa ia he ʻikai mahino ia kiate kinautolu pe ko hai naʻá ne fakatupu ʻa e ngaahi meʻá ni pea ko e hā ʻene taumuʻá. Ko e tokolahi ʻo e faʻahinga ko ʻení he ʻikai ke nau fakatokangaʻi ʻe kinautolu ko ha ueʻi fakalaumālie ʻeni pe te nau pehē naʻe mei he ʻOtuá ʻa e ngaahi meʻa ko ʻeni naʻa nau ʻiló. Ne u ongoʻi hono fakafiemālieʻi hoku lotó ki muí ni mai ʻe ha talanoa ʻa Palesiteni Henelī B. ʻAealingi ʻo kau ki he fakataha ʻa ʻene tamaí ʻa ia naʻe talēnitiʻia, mo ha kau saienisi tuʻukimuʻa kehe. Naʻá ne fehuʻi ange pe naʻe hā nai mei heʻenau ngaahi fakatotoló ʻoku ʻi ai ha taha poto naʻá ne fai ʻa e ngaahi fokotuʻutuʻu māʻolunga ko ʻení. Naʻa nau fakapapauʻi ange kotoa ʻenau tui ki aí.

Neongo ʻoku fuʻu fakangatangata ʻa e mahino ʻoku tau maʻú kau ki he ngaahi fakatupu ʻa ʻetau Tamaí, ka ʻoku fakahā mai ʻe he ngaahi fakatupu ko iá ko e lahi tahá ʻa e ngaahi feituʻu ʻoku ʻataʻatā ʻi he vavaá. Naʻa mo e ngaahi meʻa ʻoku tau pehē ʻoku mālohi, fefeka, mo lava ke ala ki aí, ka tau vakai ki hono fakaofo ʻo e ngaahi meʻa ʻi he langí pe ki he fanga kiʻi meʻa īkí, ʻoku meimei ko e lahi tahá ko ha ngaahi feituʻu ʻataʻatā ʻoku puleʻi ʻe he ʻOtua ko ʻetau Tamaí ʻi he haohaoa koeʻuhí ko ʻEne ngaahi taumuʻa ki he hākeakiʻí.

ʻIloʻi ʻo e Moʻoní ʻo Fakafou ʻi he Fakahaá

Ko e hā kuo tau ʻilo ʻo fekauʻaki mo e moʻoní ʻo fakafou ʻi he fakahaá?

ʻI he laui senituli kuo hilí, naʻe fakangofua ai ʻe he ʻOtua ko e Tamaí ha niʻihi ʻo ʻEne kau palōfitá ke nau vakai lahi ange ki he ngaahi meʻa lahi kuó Ne fakatupú ʻo fakafou ʻi he tokoni ʻa e Laumālie Māʻoniʻoní. Naʻá Ne toe fakamatala foki ki hono ʻuhinga naʻá Ne fakatupu ai kinautolú. “He vakai, ko ʻeku ngāué ʻeni mo hoku nāunaú—ke fakahoko ʻa e moʻui taʻe-faʻa-mate mo e moʻui taʻengata ʻa e tangatá.”3 Ko e taha ʻa ʻĪnoke ʻo e kau palōfita ko iá. Naʻá ne mamata ki he tangi ʻa e ʻOtua ʻo e langí ʻi Heʻene vakai ki hono hanga ʻe he mālohi mo e ivi tākiekina ʻo Sētané, ʻo fakatafoki ʻa e tokolahi ʻi he māmaní ki he faikoví.

Naʻe pehē ʻe ʻĪnoke:

“Ko e hā ʻa e meʻa ʻokú ke lava ai ke tangí, ka ʻokú ke māʻoniʻoni pea ʻokú ke ʻi ai, mei he taʻengatá kotoa ki he taʻengatá kotoa? Pea ka ne lava ʻe he tangatá ʻo lau ʻa e māmani ʻe lau miliona ʻo hangē ko ʻení, ʻe ʻikai hoko ia ko hano kamataʻanga ʻo e lahi ʻo hoʻo ngaahi fakatupú; pea ʻoku kei fofola atu ai pē ʻa ho ngaahi puipuí; ka neongo ia . . . ʻokú ke angatonu foki; ʻokú ke ʻaloʻofa mo angaʻofa ʻo taʻengata;

“. . . Pea ʻoku ʻikai ha meʻa ka ko e melinó, fakamaau totonú, mo e moʻoní ʻe nofo ʻi ho taloní; pea ʻe muʻomuʻa ʻa e ʻaloʻofá ʻi ho fofongá pea ʻoku ʻikai hano ngataʻanga; ʻokú ke lava fēfē ke tangi?

“Naʻe folofola ʻa e ʻEikí kia ʻĪnoke: Vakai ki he faʻahingá ni ko ho kāingá; kuó u fakatupu ʻa kinautolu ʻaki hoku nima pē ʻoʻokú, pea naʻá ku foaki kiate kinautolu ʻa honau potó . . . pea . . . foaki ai ki he tangatá ʻa ʻene tauʻatāina ke filí;

“Pea kuó u . . . fai foki ʻa e fekau ki ho kāingá . . . ke nau feʻofaʻaki ʻiate kinautolu, pea ke nau fili au, ʻa ia ko ʻenau Tamaí; kae vakai, ʻoku ʻikai haʻanau ʻofa, pea nau fehiʻa ki honau toto ʻonautolú pē.”4

Ko e hā naʻe folofola ai ʻa e ʻOtua ko e Tamaí kia Mōsese ʻo pehē:

“Pea kuó u fakatupu ʻa e ngaahi māmani taʻefaʻalauá; pea naʻá ku fakatupu ia foki koeʻuhí ko e taumuʻa pē ʻaʻaku; peá u fakatupu ia ʻi he ʻAló, ʻa ia ko hoku ʻAlo pē Taha naʻe Fakatupú . . .

“. . . ʻOku ʻi ai ʻa e ngaahi māmani lahi . . . pea ʻoku nau taʻefaʻalaua ki he faʻahinga ʻo e tangatá; ka ʻoku malava ʻa e ngaahi meʻa kotoa pē kiate au, he ʻoku ʻaʻaku ʻa kinautolu peá u ʻiloʻi ʻa kinautolu.”5

ʻOku ʻikai ha mahuʻinga hono ʻiloʻi ʻo e moʻoní kapau he ʻikai ke tau fakaʻaongaʻi ia ʻi hono fai e ngaahi fili totonú. Kiʻi fakakaukau angé ki ha tangata ʻoku fuʻu sino, pea ʻokú ne sio atu ki ha ngaahi meʻa kuo taʻo ʻi ha fale taʻo mā. Ko e meʻa ʻeni ʻoku ʻi heʻene fakakaukaú: Kuo talaatu ʻe he toketaá ke ʻoua naʻá ke toe kai ʻena. ʻOku ʻikai lelei ia kiate koe. Ko ʻene kiʻi fakafiemālieʻi taimi nounou pē ho uʻá. Hili pē hoʻo kai iá te ke ongoʻi taʻefiemālie he toenga ʻo e ʻahó. Kuó ke ʻosi fakapapauʻi he ʻikai te ke toe kai ia. Ka ʻokú ne toe pehē, “Te u kai pē ha ongo kiʻi keke ʻalamoni mo ha tounati sokoleti.” ʻE ʻikai hano maumau haʻaku kiʻi tuʻo taha pē. Te u kiʻi kai tuʻo taha pē pea ko hono fakaʻosí ia.

Tuí mo e ʻUlungāangá

Ko e taimi ʻe niʻihi ʻi heʻetau fekumi ke ʻiloʻi ʻa e moʻoní, ʻoku fie maʻu ki ai ha ngāue lahi fakataha mo ha tui lahi ki heʻetau Tamaí mo Hono ʻAlo nāunauʻiá. Ko e taumuʻa ia ʻa e ʻOtuá ke hanga ʻe he ngāue mo e tui ko ʻení ʻo faʻu ho ʻulungāangá. ʻE fakamālohia ʻe he ʻulungāanga ʻoku tāú ʻa hoʻo malava ko ia ke talangofua ki he fakahinohino ʻa e Laumālié ʻi hoʻo fai ʻe ngaahi fili mahuʻingá. Te ke maʻu leva ʻa e ʻulungāanga māʻoniʻoní. ʻOku mahuʻinga ange ia ʻi he meʻa ʻokú ke maʻú, meʻa kuó ke ʻiló, pe ngaahi taumuʻa kuó ke aʻusiá. ʻOkú ne fakatupu hano falalaʻia koe. ʻOku hoko ʻa e ʻulungāanga māʻoniʻoní ko e fakavaʻe ʻo e mālohi fakalaumālié. Te ke lava ai ke fakahoko totonu ha ngaahi fili faingataʻa ʻoku mātuʻaki mahuʻinga ʻi he taimi ʻo e faingataʻá mo e ʻahiʻahí, neongo ʻene hangē te nau lavaʻi koé.

ʻOku ou fakamoʻoni he ʻikai lava ʻe Sētane pe ko ha toe faʻahinga mālohi kehe ʻo fakavaivaiʻi pe fakaʻauha ʻa ho ʻulungāanga kuo tupulakí. Ko koe pē te ke lava ke fai ʻení ʻi haʻo talangataʻa.

ʻAi ke mahino ʻa e tefitoʻi moʻoni mahuʻinga ko ʻení kiate koe peá ke moʻuiʻaki ia: ʻOku hanga ʻe hoʻo ngāueʻaki ʻa e tuí ʻo fakatupulaki ho ʻulungāangá. ʻOku hanga ʻe he mālohi ʻo ho ʻulungāangá ʻo fakatupu haʻo lava ke ngāueʻaki ha tui ʻoku toe lahi angé. ʻI heʻene peheé, ʻoku toe lahi ange ʻa hoʻo loto falalá ʻi he taimi ʻokú ke fai ai ʻa e ngaahi fili ʻoku totonú. Pea ʻoku vilo pehē ʻa hono fakamālohia ho ʻulungāangá. Ko e lahi ange hono fakamālohia ho ʻulungāangá, ko e lahi ange ai pē ia hoʻo lava ke ngāueʻaki ʻa e mālohi ʻo e tuí ke toe mālohi ange ai ho ʻulungāangá.

Ko ʻEtau Tamaí mo Hono ʻAló

Koeʻuhí ʻoku lahi e ngaahi meʻa ʻoku mahino kiate kitautolú pea aʻu pē ki he ʻikai ke mahino kakato kiate kitautolu, kuo pau ke tau fakamālō ai ko ʻetau Tamaí ʻa e ʻOtua ko ʻeni ʻoku taʻemahakulea ʻa e ngaahi meʻa ʻokú Ne lavá. Ko ha Tamai ʻofa, loto-mahino, manavaʻofa, mo faʻa kātaki Ia. Naʻá Ne fakatupu kitautolu ko ʻEne fānau. ʻOkú ne tokangaʻi kitautolu ko Hono ngaahi foha pe ngaahi ʻofefine ʻofeina. ʻOkú Ne ʻai ke tau ongoʻi ʻokú Ne ʻofeina kitautolu, fakahoungaʻi pea ʻi ai hotau mahuʻinga. Kuo Ne foaki mai ʻa ʻEne palani ʻaloʻofá6 pea kuó Ne teuteuʻi kitautolu ʻi he taimi ʻoku tau talangofua aí, ke tau fakahoko e ngaahi fili ʻoku totonú. Kuó Ne fakafou mai ʻi Hono ʻAlo māʻoniʻoní ha founga ke tau moʻuiʻaki, ke tau tupulaki ai, fakalakalaka, pea fokotuʻu totonu kitautolu ʻi he hala ke Ne fakahinohino mo tataki kitautolu ki he taʻengatá.

ʻOku ou ʻofa ʻi heʻetau Tamai Hēvaní ʻo lahi ange ia ʻi he meʻa ʻoku malava ke u leaʻakí. ʻOku ou fakamoʻoni ʻi he loto fakatokīlalo mo e loto māluʻia ko ʻetau Tamai Hēvani māʻoniʻoni mo angaʻofá ʻa e ʻEiki ko ʻeni ʻo e fakatupú, ʻoku ʻikai ala fakatataua ʻa e ngaahi meʻa ʻokú Ne malava ke fakahokó. Naʻe foaki ʻe Hono ʻAlo ʻOfaʻangá ʻa ʻEne moʻuí ko e talangofua kakato ki Heʻene Tamaí ke motuhi ʻa e ngaahi haʻi ʻo e maté pea hoko ko hotau ʻEiki, ko hotau Huhuʻi, ko hotau Fakamoʻui. Neongo ʻoku ʻikai mahino kakato kiate au ʻa e ngaahi meʻa ʻokú Na malavá, ka ʻoku mahino kiate au ʻa ʻEna malava ke fakahā ʻa ʻEna fuʻu ʻofa lahí. ʻOku ou fakamoʻoni ʻi he loto fakatōkilalo mo e loto malūʻia ʻokú Na moʻui mo ʻofa ʻiate kitautolu. ʻI he huafa ʻo Sīsū Kalaisí, ʻēmeni.

Maʻuʻanga Fakamatalá

1. Vakai, Sēkope 4:8.

2. Ki ha toe fakamatala lahi ange, vakai ki he: McGraw-Hill Concise Encyclopedia of Physics, (2005); Powers of Ten, (1982); mo e www.particleadventure.org; mo e www.atlasoftheuniverse.com.

3. Mōsese 1:39.

4. Mōsese 7:29–33.

5. Mōsese 1:33, 35.

6. Vakai, ʻAlamā 42: 31.

 
© 2008 Intellectual Reserve, Inc. All rights reserved.   Rights and use information.  Privacy policy