ʻEletā Dallin H. Oaks
ʻO e Kōlomu ʻo e Kau ʻAposetolo ʻe Toko Hongofulu Mā Uá
ʻE fie maʻu ke tau feilaulauʻi ha ngaahi meʻa ʻoku lelei ka tau fili ki ha ngaahi meʻa ʻoku lelei angé pe lelei tahá, he ʻoku nau fakatupulaki ʻa e tui ki he ʻEiki ko Sīsū Kalaisí mo fakamālohia hotau ngaahi fāmilí.
ʻOku lahi ange ha ngaahi meʻa ʻoku fakatetuʻa mai ki hatau tokolahi, ʻi he meʻa ko ia te tau ala lavá. ʻI heʻetau hoko ko ha niʻihi ʻoku ngāue ke tauhi hotau ngaahi fāmilí pea tau hoko ko e mātuʻá, kau ngāue mo e kāingalotu ʻo e Siasí, ʻoku tau fehangahangai ai mo ha ngaahi fili ke tau fai ʻo fekauʻaki mo ʻetau fakaʻaongaʻi hotau taimí pea mo e ngaahi maʻuʻanga tokoni kehé.
I.
ʻOku totonu ke tau kamataʻaki ʻetau ʻiloʻi e moʻoni ko ʻení, ʻoku ʻikai ko ha ʻuhinga lelei ʻetau fai ha faʻahinga meʻa koeʻuhí pē he ʻoku lelei e meʻa ko iá. ʻOku lahi ʻaupito e ngaahi meʻa lelei ʻe lava ke tau faí ʻi he taimi ʻoku tau maʻu ke fakahoko ai kinautolú. ʻOku ʻi ai ha ngaahi meʻa ʻoku mahulu ange ia ʻi he leleí pea ko e ngaahi meʻa ia ʻoku totonu ke tau fuofua tokanga ki aí.
Ne akoʻi ʻe Sīsū ʻa e tefitoʻi moʻoni ko ʻení ʻi he ʻapi ʻo Maʻatá. Lolotonga ʻene “femoʻuekina ʻi he tauhi lahí” (Luke 10:40), naʻe nofo ʻa hono tokoua ko Melé “‘i he vaʻe ʻo Sīsuú, ʻo fanongo ki heʻene leá” (v. 39). ʻI he lāunga ʻa Maʻata ʻi hono tuku ia ʻe Mele ke ne ngāue toko tahá, naʻe fakamālō ange ʻa Sīsū he meʻa naʻá ne faí (v. 41) ka ne akonekina ia “ko e meʻa ʻe taha ʻoku ʻaongá: pea kuo fili ʻe Mele ʻa e meʻa leleí, ʻa ia ʻe ʻikai toʻo meiate ia” (v. 42). Naʻe taau ke fakamāloʻiaʻi ʻa Maʻata ʻi heʻene “femoʻuekina mo fetokangaʻaki ʻi he ngaahi meʻa lahí” (v. 41), ka naʻe “‘aonga” ange ʻa hono ako ʻo e ongoongoleleí mei he Faiako Tuʻukimuʻá. ʻOku ʻi he folofolá mo ha ngaahi akonaki kehe ʻoku pehē ʻoku monūʻia lahi hake ha ngaahi meʻa ʻe niʻihi ʻi ha meʻa ʻe niʻihi (vakai, Ngāue 20:35; ʻAlamā 32:14–15).
Ne hoko ha meʻa ʻi heʻeku kei siʻí ke u ʻiloʻi ai neongo ʻoku ʻi ai ha ngaahi fili ʻoku lelei ka ʻoku ʻi ai e ngaahi fili ʻoku toe lelei ange. Naʻe taʻu ʻe ua ʻeku nofo ʻi ha faama. Ne tātātaha pē ke mau ō ki kolo. Naʻe fai pē ʻemau fakatau ki he Kilisimasí mei he katiloka ʻa e falekoloa Sears mo e Roebuck. Ne laulau houa ʻeku lau hono ngaahi pēsí. Naʻe hangē e ngaahi peesi ʻo e katiloká ki he ngaahi fāmili naʻe nofo ʻi he feituʻu ki ʻutá he taimi ko iá, ko e fale koloa lalahí pe ʻInitanetí ʻi hotau kuongá ni.
Naʻe nofo ʻi hoku ʻatamaí ha meʻa fekauʻaki mo e ngaahi tuʻuaki koloa ʻi he katiloká. Naʻe tuʻunga ʻe tolu honau mahuʻingá: lelei, lelei ange, lelei taha. Hangē ko ʻení, naʻe fakahingoa ha ʻū sū fakatangata ʻe niʻihi ʻo pehē ʻoku lelei ($1.84), lelei ange ʻa e niʻihi ($2.98), pea lelei taha ʻa e niʻihi ($3.45).1
ʻI heʻetau fakakaukauʻi e ngaahi fili kehekehé, ʻoku totonu ke tau manatuʻi ʻoku ʻikai feʻunga pē ke lelei ha meʻa. ʻOku ʻi ai haʻatau ngaahi fili ʻoku toe lelei ange pea ko e lelei tahá ha niʻihi. Neongo ʻoku totongi mamafa ange ha meʻa ʻokú te fili, ka koeʻuhí ko e lahi ange hono mahuʻingá, ʻoku hoko ai ia ko e fili lelei tahá.
Fakakaukau ange ki he founga ʻo ʻetau fakaʻaongaʻi hotau taimí ʻi he ngaahi fili ʻoku tau fai ke mamata televīsone aí, vaʻinga keimi vitiō, sio holo he ʻInitanetí pe lautohi pe makasini. Ko e moʻoni ʻoku lelei ke tau mamata he ngaahi fakafiefia ʻoku fakatupulakí pe maʻu mai ha ngaahi fakamatala mālie. Ka ʻoku ʻikai mahuʻinga tatau e ngaahi meʻa kotoa ko iá mo e konga ʻoku tau foaki mei heʻetau moʻuí ke maʻu mai ʻaki iá. ʻOku ʻi ai ha ngaahi meʻa ʻe lelei ange pea ko e lelei tahá ʻa e niʻihi. ʻI hono fakahā mai ʻe he ʻEikí ke tau fekumi ki he potó, naʻá Ne pehē, “Mou fekumi mei he ngaahi tohi lelei tahá ʻa e ngaahi lea ʻo e potó” (T&F 88:118; toki tānaki atu e fakamamafá).
II.
Ko ʻetau ngaahi fili mahuʻinga tahá ʻoku fekauʻaki ia mo e ngaahi meʻa fakafāmilí. ʻOku hohaʻa ha kau ngāue tokolahi ʻi he siʻi honau taimi maʻa honau ngaahi fāmilí tupu mei heʻenau ngaahi ngāue maʻuʻanga moʻuí. ʻOku ʻikai ha founga faingofua ia ki hono fakahokohoko ʻo e meʻa ke fakamuʻomuʻá. Neongo ia, kuo teʻeki ai ke u ʻiloʻi ha tangata kuó ne vakai ki mui ki he ngaahi ʻaho naʻá ne ngāue aí peá ne pehē, “Naʻe ʻikai te u fakamoleki ha taimi feʻunga ki heʻeku ngāué.”
ʻI heʻetau fili e meʻa ke fai ʻi he taimi ʻoku tau fakataha ai mo hotau fāmilí, ʻoku totonu ke tau tokanga ke ʻoua naʻa tau fakamoleki hotau taimí ʻi hono fai ʻo ha ngaahi meʻa ʻoku lelei kae siʻi ange hotau taimi ki he ngaahi meʻa ʻoku lelei ange pe lelei tahá. Naʻe ʻalu haku kaumeʻa mo hono fāmili kei talavoú, ʻi ha ngaahi ʻeveʻeva mālōlō he faʻahitaʻu māfaná, ʻo kau ai haʻanau ʻaʻahi ki ha ngaahi feituʻu fakahisitōlia. ʻI he fakaʻosinga ʻo e faʻahitaʻu māfaná, naʻá ne fehuʻi ange ki hono foha ne kei taʻu hongofulu tupú pe ko e fē meʻa naʻá ne saiʻia taha aí he ngaahi meʻa ne nau fakahokó. Ne hoko ʻa e talí ko e ako ki he tamaí pea mo kinautolu naʻá ne talanoaʻi ki aí. Naʻe taliange ʻe he tamasiʻí, “Ko e meʻa ne u saiʻia taha ai ʻi he faʻahitaʻu māfana ko ʻení, ko e efiafi ko ia ne ta tākoto ai he musié ʻo siofi e ngaahi fetuʻú mo talanoá.” ʻE lava pē ke lelei e ngaahi ʻekitivitī manakoá ia ki he fānaú ka ʻoku ʻikai ke nau lelei ange maʻu pē kinautolu ʻi hano fakamoleki ha taimi fakatāutaha mo ha mātuʻa ʻofa.
ʻOku fie maʻu foki ke vahevahe lelei e taimi ʻoku fakamoleki ʻe he fānaú mo e mātuʻá ki he ngaahi ʻekitivitī lelei hangē ko ha lēsoni fakatāutaha, sipoti fakatimi pe ha ngaahi ʻekitivitī fakaako pe fakakalapu kehe pē. He ka ʻikai, ʻe fuʻu lahi e taimi ʻoku fakapolokalamaʻi maʻá e fānaú pea ʻe fakahela ia mo fakatupu ʻita ki he mātuʻá. ʻOku totonu ke ngāue ʻa e mātuʻá ke tuku ha taimi pau ki he lotu fakafāmilí, ako folofola fakafāmilí, efiafi fakafāmili ʻi ʻapí mo ha taimi mahuʻinga pē ke nau fakataha kotoa ai mo tautau toko taha mo e fānaú ke maʻumaʻuluta e fāmilí mo mahuʻingaʻia e fānaú ʻi he ngaahi meʻa ʻoku taʻengatá. ʻOku totonu ke akoʻi ʻe he mātuʻá ke fakamuʻomuʻa ʻa e ngaahi meʻa ʻo e ongoongoleleí ʻo fakafou ʻi he ngaahi meʻa ʻoku nau fakahoko mo ʻenau fānaú.
Kuo ʻomi ha fakatokanga mei he kau mataotao ki he fāmilí fekauʻaki mo e meʻa ʻoku nau ui “ko e fuʻu tōtuʻa e ngaahi ʻekitivitī kuo fokotuʻutuʻu mo fakataimi-tēpileʻi maʻá e fānaú.” ʻI he toʻu tangata kuo ʻosí ʻoku toe fuʻu femoʻuekina ange ʻa e fānaú pea siʻisiʻi ʻaupito e taimi ʻoku fakataha ai e ngaahi fāmilí. ʻOku kau ʻi he ngaahi meʻa ʻokú ne tala e hōloa lahí ni ʻa e ngaahi lipooti kuo liunga ua e ngaahi sipoti kuo fokotuʻutuʻu mo fakahoko fakakulupú pea holo ʻaki e houa ʻe 12 he uike ʻa e taimi ʻatā ʻo e fānaú pea holo ʻaki e peseti ʻe 50 ʻa e ngaahi ʻekitivitī ʻi tuʻa ʻoku ʻikai ke fai fakakulupú.2
Kuo holo ʻaki ʻa e peseti ʻe 33 ʻa e tokolahi ʻo kinautolu ʻoku nau pehē “‘oku nau faʻa maʻu meʻatokoni fakafāmili fakatahá.” ʻOku fakatupu loto-hohaʻa ʻeni he ko e taimi “‘oku maʻu meʻatokoni fakataha ai ʻa e fāmilí ʻi ʻapí, ʻe lava ke ʻiloʻi ai ʻa e lavameʻa ʻa e fānaú ʻi he akó mo ʻenau feʻunga fakaʻatamai ki he ngaahi tūkunga ʻo e moʻuí.”3 Kuo hoko foki ʻa e ngaahi taimi maʻu meʻatokoni fakafāmilí ko hano maluʻi fefeka ʻo e fānaú mei he ifi tapaká, inu kava mālohí pe ngāueʻaki ʻo e faitoʻo kona tapú.4 ʻOku ʻi ai ha fakapotopoto fakalaumālie ʻi he faleʻi ko ʻeni, ki he mātuʻá: ʻoku fie maʻu ʻe hoʻo fānaú ke mou maʻu meʻatokoni fakataha.
Kuo kole mai ʻa Palesiteni Kōtoni B. Hingikelī ke tau “ngāueʻi hotau fatongia ko e ngaahi mātuʻá ʻo hangē ʻoku fakafalala ki ai ʻa e meʻa kotoa pē he moʻuí, he ko hono moʻoní pē ia. Naʻá ne hoko atu:
“‘Oku ou kole kiate kimoutolu kau tangata, ke mou kiʻi tuʻu hifo ʻo vakavakaiʻi ʻa e tuʻunga hoʻomou faifatongia ʻi hoʻomou hoko ko e husepāniti mo e tamai mo e ʻulu ki homou ʻapí. Lotu ke mou maʻu ha fakahinohino, ha tokoni mo ha tataki pea mou muimui ki he ngaahi fanafana ʻa e Laumālié ke ne tataki kimoutolu ʻi homou fatongia mamafa mo mahuʻinga tahá, he ʻoku tuʻuloa pea taʻengata e ngaahi ola homou tuʻunga faka-takimuʻa ʻi homou ʻapí.”5
Kuo kole mai ʻa e Kau Palesitenisī ʻUluakí ki he mātuʻá ke “nau līʻoa ʻenau ngaahi ngāue lelei tahá ki hono akoʻi mo ʻohake ʻo ʻenau fānaú ʻi he ngaahi tefitoʻi moʻoni ʻo e ongoongoleleí. . . . Ko e ʻapí ʻokú ne fakavaʻe ʻa e moʻui anga māʻoniʻoní pea he ʻikai lava ʻe ha toe faʻahinga meʻa kehe ʻo fetongi ʻa e ʻapí . . . ʻi he. . . fatongia ko ʻeni kuo ʻomi ʻe he ʻOtuá.” Kuo fakahā mai ʻe he Kau Palesitenisī ʻUluakí “neongo ʻa e mahuʻinga mo e totonu ʻa e ngaahi fie maʻu mo e ngaahi ʻekitivitī kehé, ka kuo pau ke ʻoua naʻa tuku ke nau fetongi ʻa e ngaahi fatongia ko ia kuo tuʻutuʻuni ʻe he ʻOtuá, ʻa ia ko e mātuʻá pē mo e fāmilí te nau lava ke fakahoko totonú.” 6
III.
ʻOku totonu ke ʻiloʻi ʻe he kau taki ʻo e Siasí ʻe lava pē ke fuʻu lahi mo fakatupu mafasia ke kau atu ki he ngaahi fakatahaʻanga mo e ngaahi ʻekitivitī faka-Siasí ʻo kapau ʻe feinga ha uooti pe siteiki ke fai ʻe he kāingalotú ʻa e meʻa kotoa pē ʻoku lelei mo ala fai ʻi heʻetau ngaahi polokalama faka-Siasi kehekehé. ʻOku fie maʻu foki ke fakamuʻomuʻa ai e ngaahi meʻa ʻoku mahuʻinga tahá.
Kuo ʻosi fakamamafaʻi ʻe he kau mēmipa ʻo e Kōlomu ʻo e Toko Hongofulu Mā Uá ʻa hono mahuʻinga ke ngāueʻaki ʻa e fakaʻutoʻuta fakalaumālie leleí ʻi he ngaahi polokalama mo e ngaahi ʻekitivitī faka-Siasí. Naʻe akoʻi mai ʻe ʻEletā L. Tomu Peuli ʻa e tefitoʻi moʻoni ko ʻení ʻi heʻetau fuofua fakataha ako fakatakimuʻa fakaemāmani lahi ʻi he 2003. Naʻe toe faleʻi e kau takimuʻa tatau pē ko ʻení ʻi he 2005 ʻe ʻEletā Lisiate G. Sikoti ʻi heʻene pehē: “Liliu hoʻomou ngaahi ʻekitivitií ke feʻunga mo homou tuʻungá mo e maʻuʻanga tokoni fakalotofonuá. . . . Fakapapauʻi ʻoku fakalato ʻa e ngaahi fie maʻu mahuʻingá, kae ʻoua naʻa fuʻu tōtuʻa e ngaahi meʻa foʻou ʻoku fokotuʻu ke faí pea ʻikai leva ke lava ʻo fakahoko ai ʻa e ngaahi meʻa ʻoku ʻaongá. . . Manatu, ʻoua te mou fakalahi ʻa e ngāué. . . kae fakafaingofuaʻi ia.” 7
Naʻe fai ʻe ʻEletā M. Lāsolo Pālati ha fakatokanga ʻi he konifelenisi lahi ʻo e taʻu kuo ʻosí ʻo kau ki he hōloa e ngaahi fetuʻutaki fakafāmilí ko e tupu mei he fuʻu tōtuʻa e taimi ʻoku fakamoleki he ngaahi ʻekitivitī ʻoku siʻi hano ʻaonga fakalaumālié. Naʻá ne fakatokanga mai telia naʻa tau fakalahi ʻetau ngāue faka-Siasí ʻaki “ha ngaahi meʻa taʻeʻaonga mo maumau taimi, fakamole paʻanga pea mole lahi ai mo hotau iví. . . . Ko e fakahinohino ko ia ke tau fuatotonu hotau ngaahi uiuiʻí, ʻoku ʻikai ko ha fekau ia ke tau fakalahi atu ki ai ha ngāue ʻoku ʻikai fie maʻu, ke toe taulōfuʻu ange ia ai. ʻOku ʻikai ʻuhinga e mohu fakakaukaú pe mohu founga foʻoú ia ke toe fakalahi atu ki he fatongiá; ʻoku faʻa ʻuhinga ia ke fakafaingofuaʻi. . . . Naʻá ne pehē, “‘Oku ʻikai ko e meʻa mahuʻinga taha ʻi hotau ngaahi fatongia faka-Siasí, ʻa e fika ʻoku lipōtí pe ngaahi fakatahaʻanga ʻoku faí, ka ko hono tokoniʻi pe hiki hake mo fakalotolahiʻi fakafoʻituitui ʻa e kakaí ʻo hangē ko ia ne fai ʻe he Fakamoʻuí—pea iku ai ke liliu ʻenau moʻuí.”8
ʻOku fie maʻu ke fakaʻaongaʻi ʻe he kau palesitenisī fakasiteikí mo e kau pīsopelikí ʻa honau mafaí ke taʻofi ʻaupito ʻa e ngaahi meʻa taʻeʻaonga kehe ʻoku faʻa fakafemoʻuekinaʻi ʻaki e kāingalotu ʻo honau siteikí pe uōtí. ʻOku totonu ke fakatefito pē ʻa e ngaahi polokalama faka-Siasí ʻi he meʻa ʻoku lelei tahá (ʻaonga tahá) ke aʻusia ai ʻa e ngaahi taumuʻa naʻe palani ki aí, taʻe toe toʻo ʻe ia ʻa e taimi ʻoku fie maʻu ʻe he ngaahi fāmilí ki honau “ngaahi fatongia kuo tuʻutuʻuni ʻe he ʻOtuá.”
Ka ko ha fatokanga ʻeni ki he ngaahi fāmilí. Tau pehē pē ʻoku fakasiʻisiʻi ʻe he kau taki ʻo e Siasí ʻa e taimi ʻoku fie maʻu ki he ngaahi fakatahaʻanga mo e ngaahi ʻekitivitī faka-Siasí kae lava ke maʻu ha taimi lahi ange ʻo e fāmilí ke nau feohi ai. He ʻikai aʻusia ai e taumuʻa ia ko ʻení kae ʻoua leva kuo ngāue mālohi e kau mēmipa ʻo e fāmilí—kae tautefito ki he ngaahi mātuʻá—ke lahi ange ʻa e taimi ʻoku feohi ai e fāmilí pea mo honau taimi fakatāutaha mo e fānaú. Kuo ʻosi lahi hono maʻu ʻe he ngaahi polokalama sipoti fakatimí mo e meʻavaʻinga fakatekinolosia hangē ko e keimi vitioó mo e ʻInitanetí, ʻa e taimi ʻo ʻetau fānaú mo e toʻu tupú. ʻOku ʻikai ke lelei ange ʻa e sio holo he ʻInitanetí, ʻi he tauhi ki he ʻEikí pe fakamālohia ʻo e fāmilí. ʻOku liʻaki ʻe ha kau talavou mo ha kau finemui ʻe niʻihi ʻa e ngaahi ʻekitivitī faka-Siasi ʻa e toʻu tupú pe fakasiʻisiʻi honau taimi mo e fāmilí kae lava ke nau kau ki ha ngaahi feʻauhi soka pe fakafiefia kehe pē. ʻOku ʻi ai ha toʻu tupu ʻoku nau fekumi ki ha ngaahi fakafiefia kehekehe ʻoku iku ki he maté—ʻa e mate fakalaumālié.
ʻOku ʻi ai ha niʻihi ʻoku nau fakaʻaongaʻi lelei e taimi fakafoʻituituí mo e taimi ki he fāmilí pea lelei tahá hano fai ia ʻe ha niʻihi. ʻE fie maʻu ke tau feilaulauʻi ha ngaahi meʻa lelei ka tau fili ha ngaahi meʻa ʻoku lelei angé pe lelei tahá he ʻoku nau fakatupulaki ʻe kinautolu ʻa e tui ki he ʻEiki ko Sīsū Kalaisí mo fakamālohia hotau ngaahi fāmilí.
IV.
Ko ha fakatātā ʻeni ʻo e ngaahi fili ʻoku lelei, lelei ange mo lelei tahá:
ʻOku lelei ke tau kau ki he Siasi moʻoni ʻo ʻetau Tamai Hēvaní pea tauhi kotoa ʻEne ngaahi fekaú mo fakahoko kotoa hotau ngaahi fatongiá. Ka ʻo kapau ʻoku tau fie maʻu ke lau ʻeni ko e “lelei tahá” pea ʻoku totonu ke fakahoko ia ʻi he ʻofa ʻo ʻikai ʻi he loto-pōlepole. Hangē ko ʻetau hivaʻi e foʻi himi fakaʻofoʻofa ʻe taha, ʻoku totonu ke tau “fakaʻapaʻapaʻi ʻa e niʻihi kehé ʻi heʻetau anga fakatokoua kiate kinautolú,”9 ʻo fakahā ʻa e ʻofa mo e tokanga kiate kinautolu kotoa pē ʻe ʻaonga ki ai ʻetau moʻuí.
ʻOku ou fokotuʻu atu ki heʻetau kau faiako fakaʻapi mo e kau faiako ʻaʻahi ʻe toko lauafé ʻoku lelei ke tau ʻaʻahi ki he ngaahi fāmili kuo vahe kitautolu ki aí; ʻe lelei ange ke fai ha kiʻi ʻaʻahi nounou ʻo akoʻi ʻa e tokāteliné mo e tefitoʻi moʻoní; pea ko e lelei tahá ke fakahoko ha lelei ʻi he moʻui ʻa e niʻihi ʻoku tau ʻaʻahi ki aí. ʻOku ʻoatu ʻa e tukupā tatau pē ki he ngaahi fakataha ʻoku tau fakahokó—ʻoku lelei ke fakahoko ha fakataha, lelei ange ke akoʻi ha tefitoʻi moʻoni, ka ko e lelei tahá ke fakalakalaka ʻa e moʻuí tupu mei he fakataha ko iá.
ʻI heʻetau fakaofi atu ki he 2008 pea ki ha lēsoni foʻou ʻi he ngaahi kōlomu ʻo e Lakanga Taulaʻeiki Faka-Melekisētekí mo e Fineʻofá, ʻoku ou toe ʻoatu ai ʻemau fakatokanga ki he founga hono fakaʻaongaʻi ʻo e tohi lēsoni Ngaahi Akonaki ʻa e Kau Palesiteni ʻo e Siasí. Kuo pulusi ʻetau tohi ki he 2008 ʻoku hā ai e ngaahi akonaki ʻa Siosefa Sāmitá, ʻa e palōfita naʻá ne kamata ʻa e kuonga fakakosipeli ko ʻení, hili ia ha ngāue lahi mo fakalaumālie naʻe fai ki ai. Ko ha tohi mahuʻinga ʻaupito ʻeni ʻi he ngaahi tohi ʻa e Siasí. ʻI he kuo hilí, naʻe kiʻi lave siʻi pē ʻa e kau faiako ʻe niʻihi ki ha vahe ʻo e Ngaahi Akonaki ʻa e Kau Palesiteni ʻo e Siasí pea nau fetongiʻaki ia haʻanau lēsoni pē ne nau fili. Mahalo naʻe lelei pē lēsoní ia, ka ʻoku ʻikai tali ke fakahoko ʻa e founga ko ʻení. ʻOku uiuiʻi ha faiako ʻo e ongoongoleleí ke ne akoʻi ʻa e tefito kuo tuku pau mai mei he ngaahi nāunau fakalaumālie kuo ʻoatú. Ko e meʻa lelei taha ʻe lava ke fai ʻe ha faiako ʻo fekauʻaki mo e Ngaahi Akonaki ʻa Siosefa Sāmitá, ko haʻane fili ha lea mei he ngaahi lea ʻa e Palōfitá ʻi he ngaahi tefitoʻi moʻoni ʻoku fenāpasi mo e ngaahi fie maʻu ʻa e kalasí, hili iá peá ne tataki ha fealēleaʻaki fakakalasi ʻo fekauʻaki mo e founga ʻe lava ke fakaʻaongaʻi ai e ngaahi tefitoʻi moʻoni ko iá ʻi he ngaahi tūkunga ʻo ʻenau moʻuí.
ʻOku ou fakamoʻoni ʻo kau ki heʻetau Tamai Hēvaní, ko ʻEne fānau kitautolu pea ʻoku fakataumuʻa ʻEne palaní ke fakafeʻungaʻi kitautolu ki he “moʻui taʻengatá . . . ʻa ia ko e meʻaʻofa ʻoku mahuʻinga taha ʻi he ngaahi meʻaʻofa kotoa pē ʻa e ʻOtuá” (T&F 14:7; vakai foki, T&F 76:51–59). ʻOku ou fakamoʻoni ko Sīsū Kalaisi mo ʻEne Fakaleleí, ʻoku malava ke fakahoko ai iá. Pea ʻoku ou fakamoʻoni ʻoku tataki kitautolu ʻe ha kau palōfita, ko Palesiteni Kōtoni B. Hingikelī mo hono ongo tokoní, ʻi he huafa ʻo Sīsū Kalaisí, ʻēmeni.
Maʻuʻanga Fakamatalá
1. Sears, Roebuck and Co., Catalog, Fall and Winter 1944–45, p. 316E.
2. Jared R. Anderson and William J. Doherty, “Democratic Community Initiatives: The Case of Overscheduled Children,” Family Relations, 54 (December 2005): 655.
3. Anderson and Doherty, Family Relations, 54: 655.
4. Vakai, Nancy Gibbs, “The Magic of the Family Meal,” Time, June 12, 2006, 51–52; vakai foki, Sarah Jane Weaver , “Family Dinner,” Church News, Sept. 8, 2007, 5.
5. “Hoko Ko ha Tokotaha Lelei Ange,” Liahona, Nōvema 2002, 99.
6. Tohi ʻa e Kau Palesitenisī ʻUluakí, ʻAho 11 ʻo Fēpuelí; naʻe hā ʻi he Church News, 27 Feb. 1999, 3.
7. “The Doctrinal Foundation of the Auxiliaries,” Ako Fakatakimuʻa Fakaemāmani Lahi, 10 Sānuali, 2004, 5, 7–8; vakai foki, Ensign Aug. 2005, 62, 67.
8. “Ke Mou Fakapotopoto,” Liahona, Nōvema 2006, 17–18, 20.
9. “America the Beautiful,” Hymns, 338.