The Christus statueThe Church of Jesus Christ of Latter-day Saints Search | Feedback | Site Map | Help | Country Sites |
Home Broadcast General Conference Archives
Conferences
ʻOkatopa 2007
Maʻu ʻa e Ngaahi Talaʻofa Fungani mo Mahuʻingá

Maʻu ʻa e Ngaahi Talaʻofa Fungani mo Mahuʻingá

ʻEletā Spencer J. Condie
ʻO e Kau Fitungofulú

ʻOku fai mai ʻe he ʻEikí ha ngaahi talaʻofa fungani pea kuó Ne fakapapauʻi mai he ʻikai ke Ne fai ha meʻa kehe mei he ngaahi talaʻofa ko ʻení.

ʻEletā Spencer J. CondieʻOku ou ʻoatu ʻa e ʻofa mo e talamonú mei he Kāingalotu faivelenga ʻo e Pasifiki Sauté.

Ko e ʻuluaki tefitoʻi moʻoni ʻo e ongoongoleleí ko e tui ki he ʻEiki ko Sīsū Kalaisí. ʻOku kau heni ʻa e tui ki Hono ʻaloʻi faka-ʻOtuá mo e tukufakaholo fakalangí pea mo e tui naʻá Ne fakatupu ʻa e māmaní mo e ngaahi meʻa kotoa pē ʻi aí, ʻo fakatatau mo e fakahinohino ʻa ʻEne Tamaí (vakai, Sione 1:10; Mōsaia 3:8). Ko e uho ʻetau tui kia Kalaisí, ʻa e fakapapau ko ia ʻoku tau maʻu ʻoku fakafou Heʻene feilaulau fakaleleí ʻa e neongo “‘a e tatau ʻo hoʻomou angahalá mo e kula ʻahoʻahó, ʻe hoko ia ke hinehina ʻo hangē ko e ʻuha hinaekiakí” (vakai, ʻĪsaia 1:18).

ʻOku kau ʻi he tui kia Kalaisí ʻa e ʻilo ko ia naʻe hili ʻa Hono Tutukí, naʻá Ne toe tuʻu mei he fonualotó, pea naʻe makatuʻunga ʻi Heʻene Toetuʻú ʻa e malava ke toe tuʻu ʻa e faʻahinga kotoa pē ʻo e tangatá (vakai, 1 Kolinitō 15:21–23). Ko e tui kia Kalaisí ko hono fakapapauʻi mai ia naʻá Ne hā mo ʻEne Tamaí ki he talavou ko Siosefa Sāmitá, ʻo tofa ʻa e hala ki hono toe Fakafoki mai ʻo e ngaahi meʻa kotoa pē ʻi he kuonga fakakosipeli ko ʻeni ʻo e kakato ʻo e ngaahi kuongá. Ko Sīsū Kalaisi ʻa e ʻulu ki he Siasi ʻoku fakatauhingoa ki Hono huafa māʻoniʻoní.

ʻOku hāsino ʻa e tui ki he ʻEiki ko Sīsū Kalaisí, ʻi he taimi ʻoku tau tui ai ki Heʻene ngaahi akonakí mo maʻu ʻa ʻEne ngaahi “tāpuaki ʻoku lahi ʻaupito mo mahuʻingá” pea tau “kau ai ʻi he anga ʻa e ʻOtuá” (2 Pita 1:4). ʻOku lahi fau ha ngaahi talaʻofa taʻefaʻalaua ʻoku talaki mai ʻe Heʻene kau palōfitá pea kuo fakapapauʻi mai ʻe he ʻEikí kiate kitautolu “‘E ʻikai mole atu ʻa ʻeku leá, ka ʻe fakamoʻoniʻi hono kotoa neongo pe ko e fai ia ʻ hoku leʻo pē ʻoʻokú pe ʻi he leʻo ʻo ʻeku kau tamaioʻeikí, ʻoku tatau ai pē” (T&F 1:38).

Naʻe fakahā mai ʻe he ʻEikí ʻi he ngaahi ʻaho fakaʻosí ni ko e taimi ʻoku tau “maʻu ai ha ngaahi tāpuaki mei he ʻOtuá, ʻoku tupunga ia ʻi he talangofua ki he fono ʻa ia ʻoku makatuʻunga ia ki aí” (T&F 130:21). ʻOku fai mai ʻe he ʻEikí ha ngaahi talaʻofa fungani pea kuó Ne fakapapauʻi mai he ʻikai ke Ne ne fai ha meʻa kehe mei he ngaahi talaʻofa ko ʻení, he kuó Ne folofola, “Ko au ko e ʻEikí, ʻoku ou haʻisia ke fai ʻa e meʻa ʻoku ou leaʻakí, ka ʻo ka ʻikai te mou fai ʻa ia ʻoku ou leaʻakí, ʻoku ʻikai hamou talaʻofa” (T&F 82:10).

Ngaahi Talaʻofa Fungani mo Mahuʻingá

ʻOku kau he ngaahi talaʻofa fungani mo mahuʻinga fau ʻa e ʻEikí, ʻa hono fakamolemoleʻi ʻo ʻetau ngaahi angahalá he taimi ʻoku tau “vete ia pea liʻaki iá” (T&F 58:43; vakai foki, T&F 1:32). Ko hono fakaava ʻo e ngaahi matapā ʻo e langí, ko ha talaʻofa ia ʻe maʻu ʻe kinautolu ʻoku totongi vahehongofulu totonú (vakai, Malakai 3:10), pea pehē ki hono maʻu “ ʻa e ngaahi fuʻu koloa mahuʻinga ʻo e ʻiló” ʻe kinautolu ʻoku nau tauhi ʻa e Lea ʻo e Potó (T&F 89:19).

Ko e hoko ʻo taʻe mele mei he māmaní, ko ha talaʻofa ia kiate kinautolu ʻoku nau tauhi ʻa e Sāpaté ke māʻoniʻoní (vakai, T&F 59:9; ʻEkesōtosi 31:13). ʻOku ʻi ai ha ngaahi fakahinohino mo ha tataki fakalangi ʻoku talaʻofa mai kiate kinautolu ʻoku “keinanga ʻi he ngaahi folofola ʻa Kalaisí” (2 Nīfai 32:3–5) pea ʻoku nau “fakatatau ʻa e kotoa ʻo e ngaahi folofolá” kiate kinautolu (1 Nīfai 19:23).

Naʻe toe talaʻofa mai ʻa e ʻEikí, “‘ilonga ha meʻa te mou kole ki he Tamaí ʻi hoku hingoá, ʻa ia ʻoku totonú, ʻo tui te mou maʻú, vakai ʻe foaki ia kiate kimoutolu” (3 Nīfai 18:20). ʻOku talaʻofa mai ʻaki foki kiate kitautolu ke hoko e Laumālie Māʻoniʻoní ko hotau takaua maʻu pē he taimi ʻoku tau tuku ai ke “ngaohi ke fakaʻofoʻofa maʻu ai pē ʻe he angamaʻá ʻa [ʻetau] ngaahi fakakaukaú” (vakai, T&F 121:45–46). ʻE lava foki ke tau maʻu ʻa e talaʻofa ʻo e tauʻatāina fakalaumālie ko ia ʻo e ʻaukaí ʻa ia te ne veteange ʻa e “ngaahi noʻo ʻo e angahalá,” mo “veteange ʻa e ngaahi kavenga mamafá” pea “motumotuhi ʻa e ngaahi haʻamonga kotoa pē” (ʻĪsaia 58:6).

Ko kinautolu ko ia ʻoku sila ʻi he ngaahi temipale māʻoniʻoní mo tauhi faivelenga ʻenau ngaahi fuakavá, te nau maʻu e nāunau ʻo e ʻOtuá ʻa ia ko hano “kakato ia pea ko ha hokohoko atu ai pē ia ʻo e ngaahi hakó ʻo taʻengata pea taʻengata” (T&F 132:19).

ʻI he taimi ʻe niʻihi ʻi he ʻikai ke tau kei faʻa kātakí, ʻe lava ke mole mei heʻetau vakaí, ʻa e ngaahi talaʻofa mahuʻinga ʻa e ʻEikí pea motuhi ai ʻetau talangofua ki hono fakahoko ʻo e ngaahi talaʻofa ko ʻení. Naʻe folofola ʻa e ʻEikí:

“Ko hai au ke u fai ha talaʻofa kae taʻe fakahoko ia?

“‘Oku ou fekau pea ʻoku ʻikai ke talangofua ʻa e tangatá; ʻoku ou taʻofi ia pea ʻoku ʻikai ke nau maʻu ʻa e tāpuakí.

“Pea nau pehē leva ʻi honau lotó: ʻOku ʻikai ko e ngāue ʻeni ʻa e ʻEikí, he ʻoku ʻikai ke fakamoʻoniʻi ʻa ʻene ngaahi talaʻofá, ka ʻe malaʻia ʻa kinautolu ʻoku peheé he ʻoku toitoi ʻi lalo ʻa ʻenau totongí ʻo ʻikai mei ʻolunga” (T&F 58:31–33).

Mamata Mamaʻo Atu ki he Ngaahi Talaʻofá

Ko e ngaahi konga mahuʻinga ʻo e tuí ko e faʻa kātakí, kātaki fuoloá pea mo e kātaki ki he ikuʻangá. Naʻe toe fakamatalaʻi ʻe he ʻAposetolo ko Paulá e tui ʻa ʻĒpeli, ʻĪnoke, Noa, ʻĒpalahame mo Selá, ʻo kau ai foki “‘a kinautolú ni kotoa pē kuo mate ʻi he tuí, ʻo ʻikai ke nau lavaʻi ʻa e ngaahi talaʻofá, ka naʻa nau mamata mamaʻo atu mo ʻilopau ki ai ʻo fāʻofua ia ʻo nau fakahā ko e kau muli mo e kau ʻāunofo ʻa kinautolu ʻi he māmaní” (vakai, Hepelū 11:4–13). Naʻe ʻiloʻi ʻe he Kāingalotu faivelenga ko ʻení ko e moʻui he māmani ko ʻení, ko ha fononga pē, ka ʻoku ʻikai ko e feituʻu ia ʻoku nau aofangatuku ki aí.

ʻI he taimi naʻe taʻu 75 ai ʻa ʻEpalamé, naʻe talaʻofa ʻa e ʻEikí kiate ia ʻo pehē, “Pea te u fakatupu ʻiate koe ha puleʻanga lahi,”—lolotonga ia ʻoku teʻeki ʻi ai haʻana fānau mo Sēlaí (Sēnesi 12:2–3). Naʻe taʻu 86 he taimi naʻe “fanauʻi ai [ʻe Hekaʻā] ʻa ʻIsimeli kia ʻĒpalamé” (Sēnesi 16:16).

Pea naʻe liliu ʻe he ʻEikí e hingoa ʻo ʻEpalamé ki he ʻĒpalahame pea liliu mo e hingoa ʻo Sēlaí ki he Sela, pea ʻi he taimi naʻá ne meimei taʻu teau ai kae taʻu 90 ʻa Selá, naʻe talaʻofa ange ʻe fanauʻi ʻe Sela ha foha pea ʻe ui ko ʻAisake (vakai, Sēnesi 17:17, 19). ʻI heʻena kei taʻetuí, naʻe fehuʻi ange ʻe he ʻEikí: “He ʻoku ʻi ai ha meʻa ʻe faingataʻa ki he ʻEikí?” (Sēnesi 18:14). Pea naʻe “tuʻituʻia ʻa Sela ʻo ne fanauʻi kia ʻĒpalahame ʻa e tama ʻi heʻene motuʻá” (Sēnesi 21:2–3), pea naʻe talaʻofa ʻa e ʻEikí kia ʻĒpalahame: “Te u fakatokolahi ho hakó ke tatau mo e ngaahi fetuʻu ʻo e langí mo e ʻoneʻone ʻoku ʻi he matātahí” (Sēnesi 22:17).

Naʻe tupu ʻa e talavou ko ʻAisaké ʻo fatutangata, peá ne mali mo Lepeka ʻi hono taʻu fāngofulú. “Pea naʻe hūfia ʻe ʻAisake hono [uaifí] ki [he ʻEikí] naʻe paʻa ia, pea tui kiate ia ʻa [e ʻEikí] pea feitama hono [uaifi] ko Lepeká” ʻo ne fanauʻi ha ongo māhanga tangata ko ʻĪsoa mo Sēkope, ʻi he taʻu 60 ʻa ʻena tamaí (vakai, Sēnesi 25:20–26.)

ʻI he matuʻotuʻa ʻa Sēkope peá ne hoko ki hono taʻu totonú, naʻe fekau atu ia ʻe heʻene mātuʻá ko ʻAisake mo Lepeka ki he fale ʻo Lēpaní, ʻo ne fetaulaki ai mo e ongo ʻofefine ʻo Lēpani ko Lia mo Lesielí. Naʻe fakahā ange ʻe Sēkope kia Lēpani: “Te u tauhi koe ʻi he taʻu ʻe fitu ka ke tuku mai ʻa Lesieli ko hoʻo ʻofefine ki muí. . . . Pea naʻe ngāue ʻa Sēkope ʻi ha taʻu ʻe fitu ke ne maʻu ʻa Lesieli pea naʻe tatau ia kiate ia mo e ʻaho siʻi pē koeʻuhí ko ʻene ʻofa lahi kiate iá” (Sēnesi 29:18, 20).

Te mou manatu ki he founga hono kākaaʻi ʻe Lēpani ʻa e talavou ko Sēkopé ke ʻuluaki mali mo Lia pea toki hoko kia Lesielí. “Pea ʻafioʻi ʻe [he ʻEikí] kuo fehiʻanekina ʻa Lia pea naʻá ne ngaohi ia ke faʻa fanau; ka naʻe paʻa ʻa Lesieli” (Sēnesi 29:31). Pea fanauʻi ʻe Lia ʻa Lūpeni, mo Simione mo Līvai mo Siuta. Ka naʻe kei paʻa pē ʻa Lesieli (vakai, Sēnesi 29:32–35).

ʻI he fakautuutu ʻa e meheká mo e lotokoví, ne pehē ai ʻe Lesieli ʻi ha ʻaho ʻe taha kia Sēkope, “Tuku mai ha fānau kiate au, telia naʻá ku mate” (Sēnesi 30:1). Ne toe fāʻeleʻi foki ʻe Lia ia mo ha ongo tamaiki tangata mo ha taʻahine.

ʻOku ʻIkai Fakatuotuai ʻa e ʻEikí ki Heʻene Talaʻofá

Naʻe fakamoʻoni ʻa e ʻAposetolo ko Pitá ʻo pehē, “‘oku ʻikai fakatuotuai ʻe he ʻEikí ki heʻene talaʻofá ʻo hangē ko e lau ʻa e niʻihi, ko e tuotuai ka ʻoku kātaki fuoloa” kiate kitautolu (2 Pita 3:9). ʻI he kuonga ko ʻeni ʻo e fō fakamōmoa ʻo e valá ʻi he houa pē ʻe tahá pea mo e ngaahi falekai ʻoku lau miniti pē hono teuteuʻi e meʻakaí, mahalo ʻe ʻi ai ha ngaahi taimi ʻe hangē ai kuo ʻikai toe manatuʻi ʻe he Tamai Hēvani ʻofá ʻa ʻEne talaʻofa mahuʻingá pe kuó Ne tuku fakatatali kinautolu pe foaki kinautolu ki ha taha kehe. Ko e faʻahinga ongo ia naʻe maʻu ʻe Lesielí.

Ka ʻi he fakalau atu ʻa e taimí, ʻoku tau fehangahangai ai mo e ngaahi kupuʻi lea fakaʻofoʻofa taha ko ʻeni he tohi māʻoniʻoní: “Pea naʻe manatuʻi ʻe he ʻOtuá ʻa Lesieli” (Sēnesi 30:22). Naʻe faitāpuekina ia ʻaki hono fanauʻi ʻo Siosefa pea mo Penisimani kimui ange. ʻOku laui miliona ha kakai he māmaní he ʻahó ni ko ha hako kinautolu ʻo Siosefa, pea kuo nau tali ʻa e talaʻofa faka-ʻĒpalahamé, ʻa ia ʻe fakafou ʻi heʻenau ngaahi ngāué ʻa hono “tāpuekina ʻa e ngaahi [fāmili] kotoa pē ʻo e māmaní, ʻio ʻaki ʻa e ngaahi tāpuaki ʻo e Ongoongoleleí, ʻa ia ko e ngaahi tāpuaki ʻo e fakamoʻuí, ʻio, ʻo e moʻui taʻengatá” (ʻĒpalahame 2:11).

ʻI he taimi ʻoku faʻa hā ngali mamaʻo ai e ngaahi talaʻofa ʻo e langí, ʻoku ou fakatauange te tau takitaha tali e ngaahi talaʻofa fungani mo mahuʻinga fau ko ʻení pea ʻoua naʻa tau tukuange ia. Pea hangē ko hono manatuʻi ʻe he ʻOtuá ʻa Lesielí, ʻe manatuʻi foki kimoutolu ʻe he ʻOtuá. Ko ʻeku fakamoʻoní ia, ʻi he huafa ʻo Sīsū Kalaisí, ʻēmeni.

 
© 2008 Intellectual Reserve, Inc. All rights reserved.   Rights and use information.  Privacy policy