Ang Kaminyoon Mahinungdanon sa Iyang Mahangturong Plano Elder David A. Bednar Sa Korum sa Napulog Duha ka mga Apostoles Ang Doktrinal nga Mithi sa Kaminyoon Kita makusganon nga gitambagan sa Unang Kapangulohan sa paghatag sa atong pinaka maayong paningkamot sa paglig-on sa kaminyoon ug sa panimalay. Ang maong panudlo sukad wala kaayo kinahanglana sa kalibutan kay sa karon, kay ang kabalaan sa kaminyoon giatake ug ang kamahinungdanon sa panimalay nahulga. Bisan tuod ang Simbahan ug ang mga programa niini niabag sa kaminyoon ug pamilya, ug sa kinatibuk-an malampuson sa pagbuhat sa ingon, angay natong hinumduman kini nga kamatuoran: walay paagi o organisasyon makapuli sa panimalay o makahimo sa iyang importante nga mga buluhaton.1 Mao nga, mamulong ako karon kaninyo una isip mga lalaki ug babaye, isip mga bana ug asawa, ug isip mga inahan ug amahan, ug ikaduha isip mga lider sa priesthood ug sa auxiliary sa Simbahan. Akong tahas mao ang paghisgot sa mahinungdanong papel sa mahangturong kaminyoon sa atong Langitnong plano sa kalipay. Magpokus kita sa doktrinal nga mga mithi sa kaminyoon. Panghinaut nako nga ang pagtoon og balik sa atong mahangturong mga kahimoan ug pahinumdom kalabut kon si kinsa kita ug kon nganong ania kita dinhi sa kalibutan mohatag og direksyon, kahupay, ug makanunayong paglaum kanatong tanan, di igsapayan kon kita minyo o dili o ang personal nato nga mga kahimtang karon. Ang kalainan tali sa doktrinal nga mithi sa kaminyoon ug sa katinuod sa inadlaw-adlawng kinabuhi usahay daw nga dako, apan kamo sa inanay nagbuhat ug nahimong mas maayo kay sa inyong gituohan. Dapiton ko kamo sa paghinumdom sa mosunod nga mga pangutana samtang atong hisgutan ang mga prinsipyo kalabut sa mahangturong kaminyoon. Pangutana 1: Sa kaugalingon kong kinabuhi, naninguha ba ko nga mahimong mas maayong bana o asawa, o nangandam nga mahimong bana o asawa, pinaagi sa paggamit niining sukarang mga prinsipyo o baruganan? Pangutana 2: Isip lider sa priesthood og sa auxiliary, nagtabang ba ko niadtong akong gialagaran ug nigamit niining sukarang mga baruganan, nga pinaagi niini naglig-on sa kaminyoon ug sa panimalay? Samtang kita mainampuong magpalandong niini nga mga pangutana ug maghunahuna sa atong mga relasyon sa kaminyoon ug sa atong mga responsibilidad sa Simbahan, ako magpamatuod nga ang Espiritu sa Ginoo molamdag sa atong mga hunahuna ug motudlo kanato sa mga butang nga atong kinahanglang buhaton ug palamboon (tan-awa sa Juan 14:26). Ngano nga ang Kaminyoon Mahinungdanon Sa “Ang Banay: Usa ka Pamahayag ngadto sa Kalibutan,” sa Unang Kapangulohan ug Konseho sa Napulog Duha ka mga Apostoles namahayag “nga ang kaminyoon tali sa lalaki ug babaye gi-orden sa Dios ug nga ang pamilya importante sa plano sa Tiglalang alang sa mahangturong kapalaran sa Iyang mga anak.”2 Kining tudling nga nagpaila sa punoang hilisgutan sa pamahayag nagtudlo kanato og daghan kalabut sa kahulugan sa kaminyoon ug mihatag og gibug-aton sa kamahinungdanon sa kaminyoon ug pamilya sa plano sa Amahan. Ang matarung nga kaminyoon usa ka sugo ug usa ka mahinungdanong lakang sa paagi sa pagtukod og mahigugmaong relasyon sa pamilya nga mahimong palungtaron lapas sa lubnganan. Duha ka mahangturong doktrinal nga mga rason ang nagtabang kanato pagsabut ngano nga ang mahangturong kaminyoon importante sa plano sa Amahan. Rason 1: Ang mga kinaiya sa mga espiritu sa lalaki ug babaye nagkompleto ug naghingpit sa usag-usa ug, busa ang mga lalaki ug babaye gituyo nga mouswag og dungan ngadto sa kahimayaan. Ang mahangturong kinaiyahan [nature] ug ang kamahinungdanon sa kaminyoon masabut sa hingpit sulod lamang sa kinatibuk-ang kahulugan sa plano sa Amahan alang sa Iyang mga anak. “Ang tanang mga tawo—lalaki ug babaye—gihimo diha sa hitsura sa Dios. Ang matag usa hinigugmang anak nga lalaki o babaye sa langitnong mga ginikanan ug . . . adunay mga kinaiya sa pagkadios ug kalagmitan nga mahimong usa ka Dios.”3 Ang dakong plano sa kalipay naghatag sa espiritung mga anak nga lalaki ug babaye sa Langitnong Amahan nga makaangkon og pisikal nga mga lawas, ug makaangkon og yutan-ong kasinatian, ug molambo ngadto sa kahingpitan. “Ang pagkatawo [gender] usa ka mahinungdanong kinaiya sa tagsa-tagsa ka kinabuhi sa wala pa dinhi sa yuta, sa pagkamortal, ug sa walay katapusang pag-ila ug katuyoan”4 ug sa dakong bahin nagpaila kinsa kita, nganong ania kita sa kalibutan ug unsay atong pagabuhaton ug unsay mahitabo nato. Alang sa balaanong mga katuyoan, ang lalaki ug babaye nga mga espiritu lahi, tataw, ug magtinabangay sa usag-usa. Human malalang ang yuta, si Adan gibutang sa Tanaman sa Eden. Mahinungdanon, hinoon, ang Dios miingon nga kini “dili maayo nga ang lalaki mag-inusara” (Genesis 2:18; Moises 3:18), ug si Eba nahimong kauban ug katabang ni Adan. Ang talagsaong kombinasyon sa espirituhanon, pisikal, mental, ug emosyonal nga mga kapasidad sa mga lalaki ug mga babaye gikinahanglan aron pagpatuman sa plano sa kalipay. Mag-inusara, ang lalaki o babaye dili makatuman sa mga katuyoan sa iyang pagkalalang. Sa balaanong tuyo, lalaki ug babaye gituyo nga mouswag og dungan ngadto sa pagkahingpit ug kahingpitan sa himaya. Tungod sa ilang kalainan sa mga taras ug mga kapasidad ang mga lalaki ug babaye tagsa-tagsa nagdala ngadto sa relasyon sa kaminyoon og mga talagsaong panan-aw ug mga kasinatian. Ang lalaki ug ang babaye nagtampo og lahi apan parehas ngadto sa pagkausa ug panaghiusa nga dili mahimo sa laing paagi. Ang lalaki mokompleto ug mohingpit sa babaye ug ang babaye mokompleto ug mohingpit sa lalaki samtang sila nagkat-on ug naglig-on ug nagpanalangin sa usag-usa. “Ni ang lalaki gawas sa babaye, ni ang babaye gawas sa lalaki, diha sa Ginoo” (1 Mga Taga-Corinto 11:11; italics gidugang). Rason 2: Sa balaang plano, ang lalaki ug ang babaye gikinahanglan sa pagdala sa mga bata nganhi sa mortalidad ug sa paghatag sa pinakamaayo nga kahimtang sa pagpadako ug pag-amuma sa mga bata. Ang sugo nga gihatag sa kaniadto ngadto ni Adan ug Eba sa pagpasanay ug pagpuno sa yuta nagpabilin nga gipatuman karon. “Ang Dios nagsugo nga ang sagrado nga mga gahum sa paglalang pagagamiton lamang tali sa lalaki ug babaye, kinsa legal nga naminyo isip bana ug asawa. . . . Ang paagi diin ang mortal nga kinabuhi gilalang [mga] balaang gimando.”5 Mao nga, ang kaminyoon tali sa lalaki ug babaye mao ang agianan nga gihatagan og gahum diin ang mga espiritu sa kalibutan nga wala dinhi sa yuta mosulod sa pagka-mortal. Hingpit nga pagdili sa pakighilawas sa dili pa maminyo ug hingpit nga pag-unong sulod sa kaminyoon nanalipod sa kabalaan niining sagradong agianan. Ang usa ka panimalay nga adunay mahigugmaon ug maunongon nga bana ug asawa mao ang kinanindotan nga kahimtang nga ang mga bata mapadako diha sa gugma ug katarung ug diin ang espirituhanon ug pisikal nga mga panginahanglan sa mga bata mahatag. Ingon nga ang talagsaong mga kinaiya sa mga lalaki ug mga babaye nakadugang sa kahingpitan sa relasyon sa kaminyoon, mao usab kana nga mga kinaiya importante kaayo sa pagpatubo, pag-amuma, ug pagtudlo sa mga bata. “Ang mga bata may katungod sa pagkatawo sulod sa mga bugkos sa kaminyoon, ug patubuon sa amahan ug inahan kinsa motahud sa mga panumpa sa kaminyoon nga may hingpit nga pag-unong.”6 Sumbanan nga mga Baruganan Ang duha ka doktrinal nga mga rason nga atong gibalikan og tuon kabahin sa kamahinungdanon sa mahangturong kaminyoon sa plano sa kalipay sa Amahan nagsugyot og sumbanan nga mga baruganan alang niadtong nag-andam nga magminyo, alang niadtong mga minyo, ug alang sa atong pagserbisyo sa Simbahan. Baruganan 1: Ang kamahinungdanon sa mahangturong kaminyoon masabut lamang sulod sa kinatibuk-ang kahulugan sa plano sa kalipay sa Amahan. Kita pirmi maghisgut ug magpasulabi nga ang kaminyoon mao ang sukaranang yunit sa katilingban, ang pundasyon sa lig-ong nasud, ug mao ang importante kaayong katilingbanon ug kultural nga institusyon. Apan ang gipahiuling ebanghelyo nagtabang kanato sa pagsabut nga kini mas labaw pa niini! Kita ba kaha tingali maghisgut kabahin sa kaminyoon nga walay igong pagtudlo sa ka importante sa kaminyoon diha sa plano sa Amahan? Ang paghatag og gibug-aton sa kaminyoon sa walay pagsumpay niini ngadto sa yano ug sukaranang doktrina sa plano sa kalipay dili makahatag og igong direksyon, proteksyon, o paglaum sa kalibutan nga nagkalibug ug nagkadautan. Maayo kanato ang paghinumdom sa panudlo ni Alma—nga “Ang Dios mihatag ngadto [sa katawhan] sa mga sugo, human ikapahibalo ngadto kanila ang laraw sa kaluwasan” (Alma 12:32; italics gidugang). Si Elder Parley P. Pratt maayo nga nipahayag sa mga panalangin nga moabut kanato samtang kita nagkat-on, nagsabut, ug naninguha sa paggamit diha sa mga kinabuhi nato sa doktrinal nga mithi sa kaminyoon: “Si Joseph Smith ang nagtudlo kanako unsaon paghatag og bili sa mapanggaong mga relasyon sa amahan ug inahan, bana ug asawa; sa igsoong lalaki ug babaye, anak lalaki ug babaye. “Gikan kaniya nga ako nakakat- on nga ang asawa nga mahal nako mahimong maakoa karon ug sa tanang kahangturan; ug nga ang tim-os nga mga simpatiya ug mga pagbati nga nagpamahal kanamo sa usag-usa nagagikan sa tinubdan sa balaang mahangturong gugma. . . . “Nahigugma ako kaniadto, pero wala ko masayud kon ngano. Apan karon ako nahigugma—uban ang kalunsay—kainit sa dinasig, gibayaw nga pagbati nga motubay sa akong kalag gikan sa lumalabay nga mga butang niining dautan nga kalibutan ug mopadako niini sama sa lawod. . . . Sa laktod, makahigugma na ako karon nga may espiritu ug usab may pagsabut. “Pero, nianang panahona ang minahal nakong igsoon, si Joseph Smith, . . . miwalis lamang sa sidsid sa tabil ug nahatagan ko og daklit nga pasiplat sa kahangturan.”7 Isip mga lalaki ug babaye, mga bana ug asawa, ug mga lider sa Simbahan, ato bang makita kon sa unsa nga paagi nga ang importansya sa mahangturong kaminyoon masabtan lamang sulod sa kinatibuk-ang kahulugan sa plano sa kalipay sa Amahan? Ang doktrina sa plano naggiya sa mga tawo sa paglaum ug pag-andam alang sa mahangturong kaminyoon, ug kini nagwagtang sa mga kahadlok ug nagbuntog sa mga pagduda nga nakaingon sa pipila ka mga tawo sa paglangan o paglikay sa kaminyoon. Ang hustong pagsabut sa plano usab makalig-on sa atong desisyon sa hugot nga pagtamud sa pakigsaad sa mahangturong kaminyoon. Atong kaugalingong pagkat-on, atong pagtudlo, ug atong pagpamatuod sa panimalay ug sa Simbahan mapadako samtang mamalandong kita ug sa labaw ka hingpit mosabut ning kamatuoran. Baruganan 2: Si Satanas nagtinguha nga ang tanan nga mga lalaki ug babaye unta mahimong miserable sama sa iyang kaugalingon. Si Lucifer walay hunong sa pag-atake ug pagtuis sa mga doktrina nga importante kaayo sa matag usa kanato, sa atong mga pamilya, ug sa kalibutan. Asa man ang kaaway nagtumong sa iyang labing direkta ug dautan nga mga atake? Walay undang si Satanas sa paglibug sa panabut kalabut sa pagkatawo [gender], sa pagpalambo og ahat ug sayop nga paggamit sa gahum sa pagpasanay, ug sa pagpugong sa matarung nga kaminyoon tungod kay sa tinuod ang kaminyoon gi-orden sa Dios ug ang pamilya mao ang sentro sa plano sa kalipay. Ang mga atake sa kaaway diha sa mahangturong kaminyoon mopadayon sa pagtubo sa kainit, kasagunson, ug ka kalibutanon. Kay karon kita nakiggubat para sa kaayohan sa kaminyoon ug sa panimalay, sa pinakabag-ong pagbasa nako sa Basahon ni Mormon mibaling ko sa akong pagtagad sa mga paagi nga ang mga Nephite nangandam sa pakiggubat batok sa mga Lamanite. Akong namatngonan ang mga tawo ni Nephi “kita nasayud sa tuyo sa [ilang kaaway], ug busa sila nangandam sa pakigsangka kanila” (Alma 2:12; italics gidugang). Samtang nagbasa ug nagtuon ko, nakat-on ko nga ang pagsabut sa tuyo sa kaaway usa ka importanteng kinahanglanon sa epektibong pangandam. Kita usab mohunahuna sa tuyo sa atong kaaway niining gubat sa ulahing adlaw. Ang plano sa Amahan gitumong sa paghatag og direksyon sa Iyang mga anak, sa pagtabang kanila nga magmalipayon, ug sa pagdala kanila og balik ngadto Niya. Ang mga atake ni Lucifer sa plano gituyo paghimo aron ang mga anak sa Dios malibug ug dili magmalipayon ug sa pagpahunong sa ilang mahangturong pag-uswag. Ang tibuok katuyoan sa amahan sa mga bakak mao nga kitang tanan mahimong “mauyamot sama kaniya” (2 Nephi 2:27), ug siya naglihok sa pagtuis sa mga elemento sa plano sa Amahan nga iyang gikalagotan. Si Satanas walay lawas, dili makaminyo, ug dili makabaton og pamilya. Ug siya kanunay nga naninguha sa paglibug sa balaang katuyoan sa pagkatawo [gender], kaminyoon, ug pamilya. Sa tibuok kalibutan, atong nakita ang nagkadaghan nga ebidensya sa ka epektibo sa mga paningkamot ni Satanas. Bag-ohay lang ang yawa misulay sa pag-ipon ug paghimo og legal ang kalibug kabahin sa pagkatawo [gender] ug kaminyoon. Samtang kita motan-aw lapas sa pagka-mortal ug ngadto sa pagka-imortal, sayon nga hunahunaon nga ang sayop nga mga pagpili nga gihimo sa kaaway dili gayud modala sa kahingpitan nga nahimo pinaagi sa pagbugkos sa lalaki ug babaye sa kalipay sa tarung nga kaminyoon, sa hingpit nga kalipay sa kaliwat o sa panalangin sa mahangturong pag-uswag. Kay nahibalo sa tuyo sa kaaway, ang matag usa kanato angay nga mag-amping sa pagpangayo og personal nga inspirasyon unsaon pagpanalipod ug pagbantay sa atong kaminyoon—ug unsaon pagkat-on ug pagtudlo og hustong mga baruganan sa panimalay ug sa Simbahan kabahin sa mahangturong kahulugan sa pagkatawo [gender] ug ang papel sa kaminyoon sa plano sa Amahan. Baruganan 3: Ang pinakanindot nga mga panalangin sa gugma og kalipay makuha pinaagi sa pakigsaad nga relasyon sa mahangturong kaminyoon. Ang Ginoong Jesukristo mao ang sentro sa pakigsaad nga relasyon sa kaminyoon. Palihog tan-awa ang pagkabutang sa Manunubos sa kinatumyan niini nga triangulo, ang babaye anaa sa ubos sa usa ka suuk ug ang lalaki sa ubos sa laing suuk. Karon hunahunaa unsay mahitabo sa relasyon tali sa lalaki ug babaye kon sila tagsa-tagsa ug makanunayon nga “moduol ngadto kang Kristo” ug maningkamot nga “mahingpit diha Kaniya” (Moroni 10:32). Tungod sa Manluluwas ang lalaki ug babaye magkasuod. Samtang ang bana ug asawa magpaduol sa Ginoo (tan-awa sa 3 Nephi 27:14), samtang sila nagkat-on sa pag-alagad ug pagmahal sa usag usa, samtang sila nag-ambitay sa mga kasinatian sa kinabuhi ug nagtubo og dungan ug mahimong usa, ug samtang sila mapanalanginan pinaagi sa paghiusa sa ilang managlahi nga mga kinaiyahan, magsugod sila sa pagkakita sa katumanan nga gitinguha sa Langitnong Amahan alang sa Iyang mga anak. Ang hingpit nga kalipay, nga mao ang tumong sa plano sa Amahan, madawat pinaagi sa paghimo ug pagtahud sa mahangturong mga pakigsaad sa kaminyoon. Isip mga lalaki ug babaye, mga bana ug asawa, ug isip mga lider sa Simbahan, usa sa atong pinakaimportanteng responsibilidad mao ang pagtabang sa batan-on nga mga lalaki ug babaye sa pagkat-on ug pag-andam para sa matarung nga kaminyoon pinaagi sa atong personal nga ehemplo. Samtang mga batan-ong babaye ug lalaki magpakatakus, magpakamaunongon, mosakripisyo, ug motahud sa atong mga pakigsaad sa kaminyoon, nan ang mga batan-on maninguha sa pagsunod sa sama nga mga baruganan sa ilang mga pagpangulitawo ug mga relasyon sa kaminyoon. Samtang ang mga batan-on makamatikod nga atong gihimo ang kahupayan ug kahayahay sa atong mahangturong kauban nga atong labing unang prayoridad, sila mahimong dili kaayo makikaugalingon ug mas makahimo sa paghatag, pag-alagad ug paghimo og managsama ug molahutay nga panag-uban. Samtang ang mga batan-ong babaye ug lalaki makakita sa pagtahud, pagbati, pagsalig ug paghigugma tali sa bana ug asawa, niana sila maninguha sa pag- ugmad sa samang mga kinaiya sa ilang mga kinabuhi. Atong mga bata ug mga kabatan-onan sa Simbahan makat-on og daghan gikan sa unsay atong gibuhat ug kon unsa kita—bisan sila gamay ra og mahinumduman sa atong gisulti. Pero daghang batan-ong mga miyembro sa Simbahan karon nahadlok ug napakyas sa pag-uswag ngadto sa mahangturong kaminyoon kay nakita nilang daghang panagbulag sa kalibutan ug kalapasan sa mga pakigsaad diha sa ilang mga panimalay ug sa Simbahan. Ang mahangturong kaminyoon dili lang temporaryong legal nga kontrata nga mahimong tapuson bisan kanus-a sa bisan unsang rason. Kon dili, kini usa ka sagrado nga pakigsaad sa Dios nga magpabiling lig-on karon ug sa tanang kahangturan. Ang kamatinud-anon ug pag-unong diha sa kaminyoon dili lamang makadani nga pulong nga gigamit sa mga sermon; kon dili, kini kinahanglan mga baruganan nga makita sa atong kaugalingon pakigsaad sa mga relasyon sa kaminyoon. Samtang atong konsiderahon ang importansya sa atong personal nga ehemplo, kamo ug ako makamatikod ba sa mga bahin nga kinahanglan tang mouswag? Nagdasig ba ang Espiritu Santo sa atong mga hunahuna ug naghumok sa atong mga kasingkasing ug nag-awhag kanato sa pagbuhat ug pagmahimong mas mamaayo? Isip mga lider sa priesthood ug auxiliary, gipukos ba nato ang atong mga paningkamot sa paglig-on sa kaminyoon ug sa panimalay? Mga bana ug asawa nagkinahanglan og panahon sa paglig-on sa ilang mga kaugalingon ug sa ilang mga panimalay batok sa mga pagpang-atake sa kaaway. Samtang kita maninguha sa pagpalambo sa mga calling sa Simbahan, sa wala tuyoa ato bang gibabagan ang mga bana ug asawa ug mga inahan ug bana sa pagbuhat sa ilang sagradong mga responsibilidad sa panimalay? Pananglit, nag-skedyul ba kita og wala kinahanglana nga mga miting ug kalihokan sa paagi nga mobabag sa importanteng relasyon tali sa bana ug asawa ug sa asawa ug sa ilang relasyon sa mga anak? Samtang kinasingkasing nato nga palandongon kining mga pangutanaha, ako masaligon nga ang Espiritu gani karon nagtabang ug mopadayon sa pagtabang kanato sa pagkat-on sa mga butang nga kinahanglan natong buhaton sa panimalay ug sa Simbahan. Ang Espirituhanong mga Kapanguhaan nga Atong Gikinahanglan Ang responsibilidad nato sa pagkat-on ug pagsabut sa doktrina sa maong plano, sa pagpatunhay ug pagmahimo nga panig-ingnan sa matarung nga kaminyoon, ug sa pagtudlo og husto nga mga baruganan sa panimalay ug sa simbahan makapahibulong kanato kon makahimo ba kita sa buluhaton. Kita mga ordinaryo nga mga tawo kinsa kinahanglang makahimo og ekstraordinaryo nga buhat. Daghang tuig ang milabay, si Sister Bednar ug ako nagkapuliki sa pagtubag sa daghang panginahanglan sa bag-o ug himsog nga pamilya—ug sa Simbahan, panginabuhi, ug mga responsibilidad sa komunidad. Usa ka gabii dihang natulog na ang mga bata, nagsultihanay kami og dugay kabahin sa unsa kami ka epektibo sa among pag-atiman sa tanan namo nga importanteng mga prayoridad. Among naamgohan nga dili namo madawat ang gisaad nga mga panalangin sa kahangturan, kon dili kami motahud pag-ayo sa pakigsaad nga gihimo namo sa kalibutan. Among gikauyonan ang pagbuhat ug pagkahimo nga mas maayo pa nga bana ug asawa. Kana nga leksyong nakat-unan sa daghang tuig na nga nanglabay nakahimo og dako kaayo nga kalainan sa among kaminyoon. Ang maanindot ug yano nga doktrina sa plano sa kalipay naghatag og bililhon nga mahangturong panglantaw ug nagtabang kanato sa pagsabut sa kamahinungdanon sa mahangturong kaminyoon. Kita napanalanginan sa tanang espirituhanon nga kapanguhaan nga atong gikinahanglan. Anaa nato ang kahingpitan sa doktrina ni Jesukristo. Anaa nato ang Espiritu Santo ug pagpadayag. Aduna kita’y makaluwas nga mga ordinansa, mga pakigsaad, ug mga templo. Aduna kita’y priesthood ug mga propeta. Aduna kita’y balaang mga kasulatan ug gahum sa pulong sa Dios. Ug aduna kita’y Ang Simbahan ni Jesukristo sa mga Santos sa Ulahing mga Adlaw. Ako nagpamatuod nga kita napanalanginan sa tanan nga espirituhanong mga kapanguhaan nga atong gikinahanglan sa pagkat-on, pagtudlo, paglig-on ug sa pagpanalipod sa matarung nga kaminyoon—ug kana sa pagkatinuod kita mahimong mag-uban pagpuyo sa kalipay isip mga bana ug asawa ug mga pamilya sa kahangturan. Sa sagradong pangalan ni Jesukristo, amen. Mubo nga mga sulat 1. Tan-awa sa sulat sa Unang Kapangulohan, Peb. 11, 1999; tan-awa sa Liahona, Dis. 1999, 1. 2. “Ang Banay: Usa ka Pamahayag ngadto sa Kalibutan,” Liahona, Okt. 2004, 49. 3. Liahona, Okt. 2004, 49. 4. Liahona, Okt. 2004, 49. 5. Liahona, Okt. 2004, 49. 6. Liahona, Okt. 2004, 49. 7. Sugilanon sa Kaugalingon ni Parley P. Pratt, ed. Parley P. Pratt Jr. (1938), 297–98.