Ang mga Ginikanan Adunay Sagrado nga Katungdanan Bonnie D. Parkin Kinatibuk-ang Presidente sa Relief Society Mga Responsibilidad sa Pamilya Kon aduna ko’y gusto nga mahitabo sa mga ginikanan ug mga lider niini nga Simbahan, mao nga ila untang bation ang gugma sa Ginoo sa ilang mga kinabuhi matag adlaw sa ilang pag-atiman sa Langitnong mga anak. Mahimo nga dili ang akong isulti ang makatandog sa inyong kasingkasing, kondili ang gihunghong sa Espiritu kaninyo. Sunda kanang maanindot nga mga pag-aghat. Tataw pa kaayo nakong nahinumduman sa dihang gihatag ang pamahayag kabahin sa pamilya: Septyembre 23, 1995. Naglingkod ko didto sa Tabernacle sa kinatibuk-ang miting sa Relief Society. Ang panapos nga mamumulong mao si Presidente Hinckley. Gipresentar niya ang “Ang Banay: Usa ka Pamahayag ngadto sa Kalibutan.” Ang kahilum diha sa kongregasyon apan diha usab ang kahinam; tubag sa, “Oo—nagkinahanglan kami og tabang sa among mga pamilya!” Nahinumdom ako sa pagbati nga husto kaayo kini. Nanaligdig ang mga luha sa akong aping. Sa pagtan-aw ko sa mga sister nga duol nako, mora og nakasinati sila og samang mga pagbati. Dihay daghan kaayo sa pamahayag nga ako dili makahulat nga makakuha og kopya aron tun-an kini. Ang pamahayag nagpamatuod sa kaligdong sa mga babaye. Ug kon hunahunaon, una kining gihatag ngadto sa mga babaye sa Simbahan diha sa kinatibuk-ang miting sa Relief Society—nasayud ako nga gihatagan og bili ni Presidente Hinckley ang mga babaye. Ania kitang tanan dinhi isip mga lider sa Simbahan. Daghan kita og buluhaton. Apan kinahanglan nga akong hunahunaon—sama sa inyong buhaton—nga ang una natong responsibilidad mao ang ato mismong pamilya. Hinumdumi, nga usa sila sa pipila ka mga panalangin nga atong naangkon aron madala nato ngadto sa kahangturan!1 Si Newel K. Whitney usa ka bishop sa unang Simbahan sa Kirtland. Sama ninyo mga bishop karon, tingali nagkapuliki siya og buhat sa daghang maayo nga mga butang. Apan gibadlong siya sa Ginoo ug gimandoan sa “paghan-ay sa iyang pamilya” (D&P 93:50; italics gidugang). Mga kaigsoonan, kini nga tambag alang usab natong tanan. Daghan kaninyo ang mga ginikanan o mga apohan, o sa umaabot mahimo na. Apan minyo man o dili, mga sakop kitang tanan sa mga pamilya. Hunong usa ug paghunahuna sa inyo mismong pamilya. Unsay inyong ganahan kanila? Usa ka butang nga ganahan nako sa akoa mao ang kalipay nga ang akong upat ka anak nga mga lalaki ganahan nga magkauban. Unsa nga doktrina sa pamilya ang gitudlo sa pamahayag? Gusto ko nga mopokus sa usa ka paragrap: “Pinaagi sa balaanon nga laraw, ang mga amahan mao ang mangulo sa ilang mga banay diha sa gugma ug pagkamatarung ug may kapangakohan sa pagsangkap sa mga kinahanglanon sa kinabuhi ug sa pagpanalipud alang sa ilang mga banay. Ang mga inahan ang unang may kapangakuhan sa pag-atiman sa ilang mga anak. Niining sagrado nga mga kapangakohan, ang mga amahan ug mga inahan adunay katungdanan sa pagtabang sa usag usa ingon nga magkauban.”2 Ganahan ko sa mga pulong, “pinaagi sa balaanon nga laraw.” Ang pagkaginikanan maoy kabahin sa balaanong plano sa atong Langitnong Amahan alang sa Iyang mga anak. Isip mga ginikanan, kita adunay responsibilidad sa pagsangkap, pagpanalipud ug pag-amuma sa atong mga pamilya. Sa unsang paagi kini nga mga sumbanan—sa pagsangkap, pagpanalipud, ug pag-amuma—makatabang kanato sa pagpadako og matarung nga mga anak? Pagsangkap Ang pamahayag nag-ingon nga ang mga ginikanan kinahanglan nga mosangkap sa “mga kinahanglanon sa kinabuhi.” Pero unsa kanang mga kinahanglanon? Oo, kini mao ang kapasilungan, ug pagkaon kini sa lamesa. Apan tungod sa plano sa ebanghelyo, nasayud kita nga aduna pay labaw niana. Naglakip kini og mga kahanas—mga butang nga magpalambo og kinaiya. Maghunahuna ta og pipila. Nagsangkap kita sa atong mga anak samtang kita nagtudlo kanila unsaon sa pagtrabaho. Sultihan ko kamo kabahin sa apo ko nga lalaki nga si Jacob. Dili siya gustong moeskwela. Ang iyang inahan misulay sa daghan kaayong mga butang. Sa katapusan gipalingkod niya ug giingnan, “Si papa moadto sa trabaho ug mangita og kwarta. Ang akong trabaho magpabilin sa balay ug moamuma kanimo ug sa imong mga igsoon. Ug ang imong trabaho, Jacob, mao ang moeskwela.” Sa pagkasabut ni Jacob sa baruganan, gidawat niya kini ug mieskwela. Magtudlo usab kita sa atong mga anak sa pagtrabaho pinaagi sa pagpaabut kanila nga mohimo sa buluhaton ug, kon angayan, motrabaho gawas sa panimalay. Motabang kita sa atong mga anak nga mosangkap sa ilang kinabuhi pinaagi sa pagtudlo kanila sa kabililhon sa trabaho. Sugdi og sayo! Nag-ingon ang akong bana nga ang pinakamahinungdanon nga nahatag sa iyang amahan kaniya mao ang kagawasan—tungod kay siya gitudloan niya pagtrabaho. Ang pagdumala sa atong mga panalapi makatabang usab kanato nga mahimong maayo nga mga tigsangkap. Isip mga ginikanan, maghiusang magplano aron mabuhi sa badyet. Tudloi ang inyong mga anak sa kalainan sa mga gusto ug gikinahanglan. Ayaw paghimo og dili makatarunganong problema sa panalapi sa imong kapikas. Sa dihang mitambag si Presidente Hinckley kanato nga molingkawas sa utang, usa ka amahan nga akong nailhan nakig-atubang sa minyo niyang mga anak ug nangutana kanila kabahin sa ilang mga pinansyal. Nasurprisa siya sa pagkahibalo nga ang duha dagko og utang. Iya dayon silang gipangutana kon makatabang ba siya sa pagplano. Ang edukasyon ug pagbansay makapahimo sa mga ginikanan sa pagsangkap. Dasiga ang inyong mga anak sa pag-eskwela kutob sa ilang mahimo. Sa pipila ka mga nasud, ang mga batan-on dili takus sa pahulam sa Perpetual Education Fund tungod kay wala sila makahuman sa high school. Sa karon nga kalibutan, importante kaayo nga magpadayon sa pagkat-on ang mga ginikanan. Pagpanalipud Ang ikaduhang sumbanan nga gusto nakong hisgutan mao ang pagpanalipud. Panalipud sa unsa? Sa kadaut—pisikal ug sa espirituhanon. Nagpanalipud kita kon atong gitudloan ang atong mga anak nga sila adunay balaanon nga bili, kon mosimba kita isip pamilya, kon mag family home evening kita, kon mag-ampo kita isip pamilya, kon manag-uban kita nga magtuon sa mga kasulatan. Sayon ra kaayo ning butanga, apan mopamatuod ko kaninyo nga maghatag kini og gamhanang panalipud. Ang pamahayag nagtudlo nga ang mga ginikanan may sagrado nga katungdanan sa pagpanalipud sa ilang mga anak. Ang pang-abuso mahimong sa emosyon, sama nga nakaminus ka sa imong asawa o anak, mopakawalay bili kanila, walay paghigugma ug pagbati. Ang mga amahan wala manalipud sa ilang mga pamilya kon ilang hapakon, o tamparuson ang ilang mga asawa o mga anak. Usa ka sister sa Kasadpang Aprika nag-ingon nga sa wala pa siya moapil sa Simbahan, ang iyang amahan modagmal sa iyang inahan ug mga anak. “Karon”, matud niya, “tagdon na mi niya uban sa respito ug kalumo tungod kay nasabtan na niya nga mga anak kami sa Dios.” Ang mga ginikanan nanalipud sa ilang mga anak pinaagi sa pag-ila sa matang sa ilang mga higala. Usa ka batan-ong babaye nasuko sa dihang gipangutana siya sa iyang amahan kabahin sa iyang mga kalihokan magabii. Mipasabut ang amahan nga ang pamahayag nag-ingon nga kinahanglang manalipud gayud siya sa iyang pamilya ug mahal niya ang iyang anak nga babaye mao nga gusto siyang maniguro nga luwas siya. Kinahanglan gayud nga panalipdan usab nato ang atong mga anak sa mga impluwensya sa medya. Pakisayud kon unsay gitan-aw sa inyong mga anak sa telebisyon, sa mga sinehan ug sa mga panimalay sa ilang mga higala. Kon aduna kamo’y kompyuter sa inyong panimalay, siguroa nga himan kini alang niadtong mga butang nga “mahiyason, matahum, o maayo og dungog o dalaygon” (Mga Artikulo sa Hugot nga Pagtuo 1:13). Gipanalipdan kita sa atong pagsunod sa buhi nga propeta. Sa unsang paagi nga napanalipdan kamo isip pamilya tungod sa pagsunod sa tambag ni Presidente Hinckley nga mobasa sa Basahon ni Mormon? Bag-o pa lang kong nakadawat og mubong sulat gikan sa usa ka sister sa England. Misulat siya: “Nakigbisog ang akong pamilya sa miaging tuig uban sa amahan nga mipili nga dili na gayud mosimba. Aktibo siya kanhi sa tibuok niyang kinabuhi ug diha sa bishopric. Kinasingkasing akong nangamuyo sa Ginoo kon unsay akong mabuhat aron dili mobati og kaligutgot ug kapait. Nag-family home evening ug nag-ampo ako sa akong kaugalingon uban sa mga bata. Samtang didto sa templo naaghat ako, tungod sa hagit sa pagbasa sa Basahon ni Mormon, sa dili lamang paghatag og panahon sa kasulatan uban sa mga bata kondili dad-on ang mga bata ug ang mga kasulatan ngadto sa akong bana, bisan asa siya dapit diha sa balay. Mao nga nag-uban kami, magabii inig ka 9:00 aron pangitaon siya. Mobasa siya uban kanamo—dili sa una, apan karon gibuhat na niya. Moadto na siya sa miting sa Simbahan, uban kanamo sa family home evening, ug mangulo sa mga panaghisgut sa ebanghelyo. Ang mga anak ko ang nagsilbing tiil sa Ginoo ug midala sa mga pulong sa makaluwas nga gugma ngadto sa akong bana. Dako kini nga panalangin sa akong pamilya.” Pag-amuma Ang ikatulo ug katapusang sumbanan mao ang pag-amuma. Unsay hitsura sa pag-amuma? Sama sa unsa ang pagbati niini? Sama sa unsa ang tunog niini? Ang pag-amuma susama sa, bation sama sa ug motunog sama niining kasulatan: “Sa pagdani, sa pagkamainantuson, sa kalumo, ug kaaghup, ug sa tiunay nga paghigugma; sa pagkamabination” (D&P 121: 41–42). Tugoti akong makigbahin og pipila lang ka mga ehemplo. Gihunahuna ko nga ang pag-amuma sama nga nagdisiplina uban sa gugma. Usa ka batan-ong inahan mosanta sa iyang anak kon dili siya mosunod. Mohakup sa iyang kamot sa nawong sa bata motan-aw sa iyang mga mata, ug moingon, “Paminawa ko.” Kinahanglang tudloan ta ang atong mga anak nga mohimo og maalamong mga pagpili, pero dili nato matangtang ang linugdangan sa ilang nahimo. Hinumdumi, nga ang basihan sa plano sa atong Langitnong Amahan mao ang kabubut-on. Sama sa unsa ang bation sa pag-amuma? Sagad sa pagtulun-an ug pagpalambo sa relasyon sa pamilya mahitabo sa mubo, wala planoha nga mga higayon atol sa atong inadlaw nga buluhaton. Ang talad kan-anan maoy usa ka dapit sa pagtinagdanay sa usag usa, mopakigbahin sa inadlaw nga mga kalihokan, maminaw ug modasig sa usag usa, ug gani magkinataw-anay. Nasayud ko nga ang katawa mopagaan sa pas-anon. Mahal nga mga ginikanan, himoa nga regular ang pagpangaon sa mga tawo nga gimahal ninyo. Human na ba ang pagkaginikanan ninyo kon ang inyong mga anak dagko ug nagkinaugalingon na? Wala, ang pasabut mao nga dili ka gayud mahuman. Apan nia ta niini nga mahinungdanong kalihokan sa paghimo og mga mahangturong pamilya. Samtang ang akong bana ug ako nagmisyon sa England, usa sa among mga anak nga lalaki ug ang iyang pamilya namisita. Nahinumdum ko niya nga miingon, “Ania kami kay nagkinahanglan nga maamuma.” Kay ginikanan, kanunay gayud nga ginikanan. Di ba pinakamaayo kana? Sa paghuman ko og basa sa Basahon ni Mormon niadtong Disyembre, nakaamgo dayon ko sa kamatuoran nga gani si Mormon mitambag sa hamtong niyang anak nga si Moroni: “Akong anak, pagmatinud-anon diha kang Kristo; . . . hinaut unta nga si Kristo mobayaw kanimo . . . ug sa iyang kalooy ug pagkamainantuson, ug ang paglaum sa iyang himaya ug kinabuhi nga dayon, moabut sa imong salabutan sa kahangturan” (Moroni 9:25). Sama sa unsa ang tunog sa pag-amuma? Usahay lisud sa pagkuha og labaw sa usa ka pulong nga tubag gikan sa usa ka tin-edyer. Niay pangutana nga nakaplagan ko nga makatabang kaayo pag-usab niana: “Unsay kinadak-ang hagit o pakigbisog nga anaa kaninyo karon?” Kini nga pangutana ang moaghat sa mga batan-on aron makigbahin. Ug kon ilang buhaton, paminaw lang! Ayaw hukmi o tambag o bisan unsa pa. Paminaw lang. Mahibulong ka lang sa mga tubag ug kasuod nga mamugna. Mga bishop ug mga magtatambag, kini mismong pangutana makapalig-on sa inyong pag-interbyu sa kabatan-onan sa inyong mga ward. Ang tunog sa pag-amuma sama sa pamilya nga pag-ampo. Usa sa dili ko gayud malimtan sa akong amahan mao ang pagluhod uban sa akong mga igsoon sa may higdaanan sa akong mga ginikanan sa ilang gamay nga lawak ug naminaw sa pangamuyo sa akong amahan ngadto sa Langitnong Amahan aron panalanginan ang among inahan nga naospital. Ang pagkadungog sa kinasingkasing nga pag-ampo sa akong amahan nakatabang kanako nga masayud nga may Dios sa langit nga maminaw. Iampo ang inyong mga anak sa ilang buluhaton sa eskwelahan ug sa panalipud niana nga adlaw. Ang mga anak nato nasayud sa atong gugma ug gilaoman kon sila makadungog nga giampo nato sila. Paglig-on sa mga Pamilya Isip lider, unsaon ninyo paglig-on ug pagtabang sa mga pamilya nga inyong gisilbihan? Makagamit kamo niadtong samang mga sumbanan— pagsangkap, panalipud, ug pag- amuma—aron malig-on ang inyong mga pamilya sa ward. Ang mga lider mosuporta sa mga ginikanan pinaagi sa pagtahud kanila, dili sa pagsapaw sa katungdanan diha sa bata. Mahimo kang motudlo, mahimo kang makigbahin sa samang interes, apan ayaw pagbut-i ang mga ginikanan kon unsaon sa pagbuhat. Usa ka inahan mipakigbahin: “Para kanako ingon og ang katapusang mga tawo nga gustong paminawon sa tinedyer ko nga anak nga mga lalaki, mao ang akong bana ug ako. Usahay, ang akong anak nga mga lalaki, mosugot sa mga pamugos sa isigkaingon, dili na maminaw. Nagpasalamat ko sa mga lider sa Simbahan nga mitambag sa among mga anak. Wala sila mosapaw sa among pagkaginikanan. Naminaw sila, apan mihatag og suporta sa among paggiya, ug gibalik sila kanamo.” Isip mga pamilya may panginahanglan kita. Gamay lang nga kinasingkasing tambag sa nag-inusarang mga inahan. Ipakigbahin ko kaninyo ang istorya sa usa ka inahan og lima ka anak nga ang bana na-assign sa Irag. Miasoy siya: “Sa dihang mibiya ang akong bana sayo sa Pebrero, may gisaligan kaming mga sakyanan. Hinoon, pagka Nobyembre, nangadaut kini ug wala namo kini mapaayo. Atol ning panahona, ang desisyete anyos kong anak nga lalaki misulti kanako nga wala siya’y plano nga magmisyon kay dili siya siguro nga tinuod ang ebanghelyo. Kon dihay higayon sa akong kinabuhi nga nagkinahanglan og mga panalangin sa priesthood, mao na kadto. Wa na ko kahinumdom sa mga detalye kanus-a o diin, apan klarong nahinumduman ko nga nakadawat og labaw sa usa ka mga panalangin gikan sa mapinanggaong naghupot sa priesthood niadtong higayona. Nahibalo gayud ako nga makatawag ko sa akong mga home teacher ug sila moanha dayon. Walay usa nga makaayo sa akong van, apan makahatag sila kanako sa gikinahanglan kaayong mga panalangin sa priesthood, ug nakakita sab sila og moayo sa sakyanan.” Maunungong mga home teacher nakahimo og kalainan alang niini nga pamilya, ug makahimo ug kalainan sa mga pamilya sa nag-inusarang ginikanan sa ilang pagkaila kanila, mosalig ug mohatag og mga panalangin sa priesthood. Mga Bishop, mga lider sa grupo sa high priest, mga presidente sa korum sa elder, kining mga inahan nagkinahanglan sa panalangin sa priesthood sa ilang panimalay, ingon man sa talagsaon ta nga nag-inusarang mga sister. Mipasidaan si Presidente Hinckley kabahin sa “pag-apil sa sala sa kalibutan” napulo ka tuig na nga milabay sa pagmantala sa pamahayag. Kini nga mapanagnaong pamahayag naglig-on sa “mga sumbanan, doktrina, ug buluhaton sa Ginoo kabahin sa pamilya.”3 Agig kalainan, ang kalibutan misulay pagdiktar sa tahas sa mga babaye ug sa pagkainahan. Karon ang mga babaye gisultihan nga nagkinahanglan og nindot nga trabaho, magpasakop sa organisasyon, ug, manganak, kon may ikasarang. Ang dungganang tahas sa inahan nag-anam og kawala. Klarohon ko kini: dili gayud nato tugotan ang kalibutan nga mohulga sa nasayran nato nga hinatag pinaagi sa balaan nga plano. Sisters, tugoti nga klaruhon ko pagsulti kaninyo sulod sa pila lang ka minutos. Isip mga miyembro sa Relief Society sa Ang Simbahan ni Jesukristo sa mga Santos sa Ulahing mga Adlaw, panalangin nato ug katungdanan nato ang pag-amuma ug pagpaluyo sa yunit sa pamilya. Kada usa sakop sa pamilya ug kada pamilya nagkinahanglan nga lig-unon ug panalipdan. Ang dako kaayo nga tabang nako nga mahimong tig-atiman sa panimalay nagsugod sa akong inahan ug apohang babaye dayon sa mga sister sa Relief Society sa ubang ward diin kami nakapuyo. Nakakat-un ko og kahanas; nakita ko ang mga kalipay nga miabut sa pag-atiman og panimalay nga buot puy-an sa uban. Sugod sa Enero 2006, may bag-o nga mga sumbanan para sa mga miting ug mga kalihokan sa panimalay, banay, ug personal nga pagpalambo. Maghatag kini og dugang nga panahon sa mga sister aron makaapil sa Relief Society. Karon mga lider sa Relief Society, siguroa nga ang mga miting ug ang kalihokan nga giplano ninyo molig-on sa mga panimalay sa inyong mga sister. Ang visiting teaching maoy lain nga paagi sa pagsuporta sa pamilya. Gilauman ko nga kamong tanan makahigayon nga mahimong visiting teacher. Ang visiting teacher dili lang molig-on sa usa ka sister sa pagkaespiritwal, kon dili anaa sa talagsaon nga posisyon sa pag-amuma ug pagbanabana sa mga panginahanglan. Mga lider sa Relief Society, lihok dayon sa inyong mga miting sa welfare komite, ug i-report ang espirituhanon ug temporal nga panginahanglan nga nakita sa inyong mga visiting teacher. Ang Putli nga Gugma ni Kristo Kamong mga minyo na, hinumdumi. Unsay nakapahigugma ninyo sa inyong kapikas? Ang paghinumdum niini makahatag kaninyo og mapasayloon nga kasingkasing. Ipakita ninyo ang gugma sa usa’g usa. Ang asawa makahimo og kalainan sa kinabuhi sa iyang bana sa pagpalambo niya sa iyang pagsalig sa kaugalingon. Makapasanag ang bana bisan sa pinakangitngit nga adlaw uban sa tulo ka yano nga mga pulong: “Gihigugma ko ikaw.” Usa sa pinakanindot nga gasa nga mahatag sa ginikanan sa ilang sa mga anak mao ang pagpakita og gugma sa usag usa. Ang tahas nato isip ginikanan sa pagmatuto og matarung nga mga anak mao ang pagsangkap, pagpanalipud ug pag-amuma, ug mabuhat ta kini isip managkauban. Mao usab ang buhaton nato isip mga lider. Ang mahimo nga lider lisud nga trabaho. Ang pagkaginikanan lisud nga trabaho. Mawad-an kita sa kadasig, apan magpadayon lamang kita. Akong nahunahuna nga nakakat-un kita kabahin sa tiunay nga gugma ni Kristo diha sa atong mga pamilya ug sa serbisyo sa Simbahan. Isip mga ginikanan ug mga lider kinahanglang ihatag nato sa atong mga anak ang gugmang gihatag sa Langitnong Amahan kanato. Sa Moroni 8:17, atong mabasa “ako napuno uban sa gugma nga putli, nga mao ang walay katapusan nga gugma.” Idugang niini ang mga pulong sa Ginoo: “Sul-ubi ang inyong mga kaugalingon uban sa higot sa gugma nga putli, ingon sa usa ka kupo, nga mao ang higot sa kahingpitan ug kalinaw” (D&P 88:125). Gidapit ko kamo, sa tanan ninyo nga mga kalihokan sa pagkupo sa gugmang putli, pagpuno sa inyong pamilya sa tiunay nga gugma ni Kristo. Isip mga pamilya ug isip mga lider, hinaut nga kamo panalanginan sa Ginoo nga masapnay kadto nga inyong gimahal sa pandong sa gugma nga putli, nga kitang tanan makabalik sa atubangan sa atong Amahan sa Langit ug magpuyo uban Kaniya sa kahangturan. Sa pangalan ni Jesukristo, amen. Mubo nga mga sulat 1. Tan-wa sa Gordon B. Hinckley, “Maglipay sa Kahigayunan nga Makaalagad”, Tibuok Kalibutan nga Miting sa Pagbansay sa mga Pangulo, Hunyo 21, 2003, 22. 2. “Ang Banay: Usa ka Pamahayag ngadto sa Kalibutan,” Liahona, Okt. 2004, 49. 3. “Stand Strong Against the Wiles of the World,” Ensign, Nob. 1995, 100.